Prawosławna cerkiew par. pw. św. Mikołaja Cudotwórcy, Białowieża
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Prawosławna cerkiew par. pw. św. Mikołaja Cudotwórcy

Białowieża

photo

Cerkiew pw. św. Mikołaja w Białowieży charakteryzuje się wartościami artystycznymi ze względu na wyrafinowaną architekturę oraz cenne wyposażenie. Tuż po wybudowaniu, w k. XIX w. świątynia była powszechnie uznawana (przez ówczesną prasę) za najpiękniejszą w całej guberni grodzieńskiej. Wartości historyczne związane są z kolatorami i fundatorami cerkwi - rodziną carską. Obiekt został ufundowany i wybudowany niejako pod osobistym nadzorem cara Aleksandra III, odwiedzany był przez najwybitniejszych dostojników państwowych i duchownych, był i jest miejscem ważnych uroczystości religijnych i świeckich.

Historia

Cerkiew drewniana w Białowieży istniała już w k. XVIII w. i była to wówczas świątynia unicka (greckokatolicka). Zapewne na początku następnego stulecia powołano tu samodzielną parafię. Kolejny drewniany obiekt wzniesiono w 1853 r. jako cerkiew prawosławną pw. św. Mikołaja Cudotwórcy (kasata unii miała miejsce w 1839 roku). Gdy Puszcza Białowieska w 1888 r. stała się prywatną własnością panującego, car w 1889 r. rozpoczął wznoszenie w Białowieży swojej rezydencji myśliwskiej. Wówczas zapewne rozpoczęto budowę obecnej cerkwi, zaprojektowanej przez wileńskiego architekta Pimienowa. W 1894 r. budowę wizytował car Aleksander III. Wyświęcenia obiektu dokonano w 1895 roku. Do wnętrza sprowadzono z Petersburga piękny ceramiczny ikonostas. Ostatecznie cerkiew wykończono w 1897 r. tuż przed wizytą cara Mikołaja II. Monarcha ten podczas częstych pobytów w Białowieży lubił przebywać w cerkwi, słuchając w niej chórów parafialnych. W 1907 r. świątynia otrzymała oświetlenie elektryczne. I wojna światowa oszczędziła obiekt, który w okresie międzywojennym wyremontowano. 1 września 1939 r. bomba zniszczyła jedną ze ścian oraz poczyniła spustoszenia wewnątrz, które dosyć szybko naprawiono. Po II wojnie światowej we wnętrzu świątyni wykonano malowidła, wyposażono ją w różne sprzęty (piece, żyrandole, wykładziny, dywany itp.), wymieniono pokrycie dachu, założono nową instalację elektryczną i odgromową. W latach powojennych cerkiew była odwiedzana przez najwyższych dostojników prawosławnych z Polski i ze świata, była miejscem odbywających się koncertów muzyki cerkiewnej i innych wydarzeń kulturalnych (kręcono tu m.in. film Wesele białoruskie).

Opis

Cerkiew usytuowana jest w centrum Białowieży, na niewielkim wzniesieniu, przy głównej ulicy gen. Aleksandra Waszkiewicza, po jej północnej stronie. Obiekt na rzucie krzyża greckiego, z prezbiterium zamkniętym wielobocznie. Bryła rozczłonkowana, złożona z przenikających się prostopadłościanów. Na skrzyżowaniu naw kopuła, zaś nad kruchtą wieża-dzwonnica. Kopuła i wieża zwieńczone latarenkami o hełmach cebulastych z krzyżami prawosławnymi. Murowana z cegły, nietynkowana. Wewnątrz cerkwi znajduje się piękny ikonostas wykonany z ceramiki.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Grzegorz Ryżewski, OT NID w Białymstoku, 13.10.2014 r.

Bibliografia

  • Bajko P., Białowieża. Zarys dziejów, Białystok 2001, s. 30-34, 36-37, 43-44.
  • Bajko P., Rys historyczny parafii prawosławnej w Białowieży, „Białostocczyzna” 1989, nr 1, s. 21-24.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1895 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Białowieża
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. hajnowski, gmina Białowieża
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy