Zamek, Będzin
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Będziński zamek nalży do tzw. Orlich Gniazd, czyli do grupy założeń obronnych wzniesionych przez Kazimierza Wielkiego w poł. XIV w. Gotycki zamek, choć kilkukrotnie przebudowywany, jest bezcennym przykładem późnośredniowiecznej architektury obronnej. Pod względem historycznym, artystycznym i naukowym będzińska warownia jest bezsprzecznie unikatowym zabytkiem w skali regionu. Trzeba również podkreślić, że metryka zabytku jest znacznie dłuższa ponieważ zamek został wybudowany na miejscu wczesnośredniowiecznego grodu z XI-XIII w., a pierwsze elementy architektury kamienno-murowanej, tj. wieża-donżon, wzniesiono już w poł. XIII w.

Historia

Badania archeologiczne dowodzą, że zamek został ulokowany na ruinie wczesnośredniowiecznego grodu datowanego na okres wczesnopiastowski, tj. na XI-XIII w. Najstarszym elementem kamienno-murowanym jest wieża-donżon, która ma pochodzić już z poł. XIII w. Gotycki zamek powstał dopiero ok. sto lat później, a jego fundatorem był król Kazimierz Wielki (ur. 1310 - zm. 1370), co wiemy dzięki kronikarzom Janowi z Czarnkowa i Janowi Długoszowi. Wiemy również, że obiekt wybudowano już przed poł. XIV w., ponieważ jego istnienie potwierdzone jest w dokumentach od 1349 r. Warownia była strategicznie ważnym ogniwem kazimierzowskiego systemu obrony granic Królestwa Polskiego. Zamek zamieszkiwali m.in. Mikołaj Siestrzeniec Kornicz, Szafrańcowie, Jaroccy, Myszkowscy i Zborowscy. W 2. poł. XVI w. siedziba na krótko opustoszała i zwolna niszczała. W sumie założenie było kilkukrotnie odbudowywane m.in. w 1616 r. (po pożarze) i w 1655 (po potopie szwedzkim). W XVIII w. zamek ponownie opuszczono i stał się ruiną, a do jego odbudowy doszło dopiero w 1834 r. (z inicjatywy Banku Polskiego), przy czym budowla odbudowana została w stylu neogotyckim i romantycznym, co wynikało z ówczesnych tendencji konserwatorskich. Od 1849 r. zamek ponownie był częściowo zrujnowany, a ostateczną formę i rekonstrukcję nadano mu podczas odbudowy w latach 1952-1956. Można dodać, że wieś Będzin pojawia się w źródłach pisanych w 1301 r., a lokacja królewskiego miasta odbyła się w 1358 r.

Opis

Zamek w Będzinie znajduje się w pn. części miasta, na wzgórzu Zamkowym będącym jednym ze wzniesień Wyżyny Śląskiej, na lewym brzegu rz. Czarnej Przemszy. Gotyckie założenie składa się z tzw. zamku właściwego i rozległego podzamcza, całość wybudowano z łamanego kamienia wapiennego (w odbudowie z 1834 r. wykorzystano również cegłę). Zamek właściwy ma plan nieregularny i posiada podwójną linię murów, które otaczają wewnętrzny dziedziniec. W pn.-wsch. narożniku dziedzińca znajduje się cylindryczna wieża-donżon, zaś w części pd. mieści się kwadratowa wieża i piętrowy budynek mieszkalny. Mury zwieńczone są rekonstruowanymi blankami, a dookoła nich znajduje się sucha fosa. Obwiedzione murem podzamcze znajdowało się od strony zach., a całe założenie łączyło się z murami miejskimi otaczającymi miasto.

Zabytek jest dostępny przez cały rok, w jego wnętrzach mieści się Muzeum Zagłębia w Będzinie.

Oprac. Michał Bugaj, OT NID w Katowicach, 14.11.2014 r.

Bibliografia

  • Antoniewicz M., Zamki na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, Kielce 1998.
  • Guerquin B., Zamki w Polsce, Warszawa 1984.
  • Rejduch-Samkowa I., Samek J. (red.), Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VI: Województwo katowickie, z. 9: Powiat myszkowski, Warszawa 1962.
  • Kajzer L., Kołodziejski S., Salm J., Leksykon zamków w Polsce, Warszawa 2007.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: zamek
  • Chronologia: poł. XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Będzin
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. będziński, gmina Będzin
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy