Zespół cerkwi greckokatolickiej pw. Zaśnięcia Matki Boskiej, Babice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół cerkwi greckokatolickiej pw. Zaśnięcia Matki Boskiej

Babice

photo

Zespół cerkiewny w Babicach jest integralnym elementem krajobrazu kulturowego miasteczka. Cerkiew reprezentuje nieliczną już dzisiaj grupę budowli sakralnych, w których zrezygnowano z zastosowania typowego dla cerkwi układu trójdzielnego na rzecz układu jednoprzestrzennego. Wzniesiona równocześnie z cerkwią wolnostojąca dzwonnica wyróżnia się na tle innych zachowanych tego typu drewnianych obiektów budowanych przy cerkwiach wprowadzeniem pozornej izbicy, częściej spotykanej w budownictwie kręgu łacińskiego.

Historia

Wcześniejsza cerkiew wzmiankowana w 1593 r. znajdowała się w innym miejscu - na przedmieściu zwanym Posada Babicka. Obecną cerkiew i dzwonnicę wzniesiono w 1840 r. (wg. innych danych wzniesiona została w 1839 r. przez cieślę Kozubala spod Krosna). W 1888 r. cerkiew była remontowana. W tymże roku wykonano we wnętrzu polichromię oraz - prawdopodobnie ikonostas (a na pewno zakupiono ikony do ikonostasu). W 1924 r. dachy pokryto blachą. Po II wojnie światowej cerkiew pozostawała opuszczona. W l. 1991-1992 dokonano doraźnego remontu zabezpieczającego dzwonnicy i cerkwi.

Opis

Zespół cerkiewny usytuowany jest w centrum wsi, ok. 100 m na pd.-zach. od rynku tego dawnego miasteczka, na krawędzi skarpy, bardzo stromo opadającej w kierunku zach. oraz nieco bardziej łagodnie w kierunku pd., w stronę pobliskiego koryta Sanu. Zespół otoczony jest grupą drzew. Obok cerkwi, od zach. usytuowana jest wolnostojąca dzwonnica. W niewielkiej odległości na wsch. od zespołu znajduje się grupa zabudowań mieszkalnych i gospodarczych. Cerkiew jest skierowana prezbiterium na pd.

Cerkiew jest budowlą jednoprzestrzenną, na planie prostokąta z trójbocznym prezbiterium niewyodrębnionym w bryle. Od zach. do korpusu dostawiona jest niewielka kruchta na planie prostokąta. Bryła obiektu jest zwarta, z niezbyt wysokim dwuspadowym dachem, nad trójbocznym prezbiterium opadającym trzema połaciami. Znacznie niższa kruchta nakryta jest daszkiem dwuspadowym. Na ścianie pn. korpusu (w części odpowiadającej nawie) ślady po zakrystii. W środkowej części dachu nawy pozostałości ośmiobocznej wieżyczki na sygnaturkę. Cerkiew posadowiona była na kamiennej podmurówce (częściowo zachowanej). Ściany cerkwi zostały wzniesione z drewna w konstrukcji zrębowej, kruchta o konstrukcji słupowo-ramowej. Pd. ściana usztywniona została trzema lisicami. Więźba dachowa konstrukcji krokwiowo-płatwiowej. Otwory okienne są prostokątne. Ściany cerkwi oszalowano deskami w pionie z listwowaniem. We wnętrzu zachowały się fragmenty ściany ikonostasowej dzielącej przestrzeń na nawę i prezbiterium. W części nawowej wprowadzone zostały trzy pary słupów podtrzymujących konstrukcję płaskiego stopu i dzielących/organizujących przestrzeń nawy, tworząc boczne pseudonawy. Strop w tych pseudonawach jest nieco obniżony. Wzdłuż zach. ściany nawy znajduje się prosty chór muzyczny z pełną balustradą z desek wsparty na dwóch słupach. Na ścianach i stropie zachowała się polichromia architektoniczno-ornamentalna. Wyposażenie wnętrza zachowało się w cerkwi szczątkowo (prestoł, tabernakulum). Część wyposażenia znajduje się w Muzeum-Zamku w Łańcucie.

Wolnostojąca drewniana dzwonnica zbudowana została na rzucie kwadratu. Jest to budowla dwukondygnacjowa, nakryta dachem namiotowym. Górną kondygnację stanowi pozorna izbica z parą otworów głosowych w każdej elewacji. Dzwonnica wzniesiona została w konstrukcji słupowej na podmurówce kamiennej. Ściany dolnej kondygnacji tworzy pionowy szalunek z listwowaniem. Pseudoizbica także oszalowana w pionie, ale bez listwowania. Dach namiotowy jest pokryty gontem.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Ryszard Kwolek, OT NID w Rzeszowie, 20-07-2015 r.

Bibliografia

  • Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992.
  • Kurek J., Drewniane dzwonnice cerkiewne dawnego województwa przemyskiego, Kraków 2013.
  • Saładiak A., Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce, Warszawa 1993.
  • Szematyzmy duchowieństwa grecko-katolickiego z lat 1877, 1879, 1927, 1936, 1938-39.
  • Archiwum WUOZ w Przemyślu, Karta ewidencyjna Babice. Cerkiew greko-katolicka p.w. Zaśnięcia Bogarodzicy, oprac. J. Giemza, 1997.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1840 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Babice
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. przemyski, gmina Krzywcza
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy