Turek - XIX-wieczne miasto tkackie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Tomasz Łuczak

Turek - XIX-wieczne miasto tkackie

7

kilka godzin

wielkopolskie

Zapraszamy na wycieczkę po Turku — obok Kalisza i Koła jednego z najważniejszych miast wschodniej Wielkopolski. Od swych sięgających przynajmniej XII wieku początków aż do utraty niepodległości przez Rzeczpospolitą miasto pozostawało własnością arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Po konfiskacie dóbr kościelnych przeprowadzonej w 1796 roku przez zaborcze władze pruskie rozpoczęła się transformacja rolniczego Turku w nowoczesny ośrodek rzemieślniczo-handlowy. Było to związane z osiedlaniem się w mieście imigrujących z Saksonii oraz Czech tkaczy, przeważnie protestanckiej konfesji oraz Żydów, którym wcześniej nie wolno było tu mieszkać. Ten gospodarczy boom objął także inne miejscowości położone na zach. rubieżach powołanego w 1815 r. i podległego Rosji Królestwa Polskiego, ale to właśnie w Turku najmocniej zostało odciśnięte widoczne do dziś jego historyczne piętno. Rozwój tkactwa, opartego o domowe warsztaty rzemieślnicze doprowadził do powstania w zach. części miasta nowych dzielnic Pólko i Nowy Świat z charakterystycznym kalenicowo ustawionymi przy ulicy domami tkaczy położonymi na wąskich działkach, co istotnie wpłynęło na kształt zabytkowego układu urbanistycznego Turku. Wzrost liczby protestantów i Żydów w następnych dziesięcioleciach doprowadził do wzniesienia w mieście kościoła protestanckiego z plebanią oraz synagogi, a także założenia dla nich cmentarzy – protestanckiego i żydowskiego. Obok tych ostatnich na uwagę zasługują również cmentarz choleryczny oraz położone symetrycznie względem drogi ponad stuletnie cmentarze rzymsko-katolickie na Lipce i Kobylarce. Wszystkie nekropolie Turku usytuowane są na dawnych pn. krańcach miasta. Najmłodszą, a zarazem najcenniejszą architektoniczną perłą miasta jest wzniesiony na początku XX wieku w stylu neogotyku nadwiślańskiego rzymsko-katolicki kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, którego wnętrza zdobione są zapierającymi dech w piersiach polichromią i witrażami projektu Józefa Mehoffera. Kościół stanowi materialną manifestację pobożności i patriotyzmu turkowskich katolików, wzniesioną w opozycji do antypolskiej polityki Cesarstwa Rosyjskiego i uzupełnioną cennym wystrojem i wyposażeniem po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Zwiedzanie Turku warto rozpocząć od zapoznania się z zbiorami i wystawami prezentowanymi w miejscowym Muzeum im. Józefa Mehoffera. W zmodernizowanym w ostatnich latach wnętrzu ratusza prezentowana jest bogata kolekcja eksponatów związanych m. in. z historią miasta, dziejami rzemiosła tkackiego i twórczą obecnością w mieście Józefa Mehoffera. Bardzo interesujące są również warsztaty prowadzone przez działające w Muzeum pracownie m. in. tkactwa oraz witrażu. Po zapoznaniu się z zasobem muzeum zwiedzanie miasta stanie się niewątpliwie bardziej efektywne.

Kościół katolicki pw. NSPJ
Turek

godzina

Wycieczkę rozpoczynamy od kościoła rzymsko-katolickiego pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Kościół wzniesiony został na pl. Sienkiewicza w latach 1904-1910 na miejscu poprzedniego kościoła pw. św. Jana Chrzciciela z wykorzystaniem części jego murów. Wnętrze zdobią przede wszystkim pochodzące z lat 1932-1937 dzieła prof. Józefa Mehoffera, w skład których wchodzą polichromia, witraże w prezbiterium i kaplicach bocznych, stalle oraz stacje drogi krzyżowej. Na terenie przykościelnym obejmującym również położony na pd. od kościoła niewielki park mieścił się dawny cmentarz parafialny, zamknięty na początku XIX wieku.

Zespół domów tkaczy
Turek

30 minut

Po zwiedzeniu kościoła, przechodząc przez rynek, w którego pn. pierzei usytuowany jest ratusz, kierujemy się na ulice Kaliską, a następnie Żeromskiego,. Położone po obu ich stronach zespoły wzniesionych w latach 1824-1826 dawnych domów tkaczy są świadectwem świetności gospodarczej miasta. Zaplanowana przestrzeń dawnych dzielnic tkackich pozostaje czytelna do dziś. Ulica Kaliska w wyniku modernizacji przeprowadzonej jeszcze w dwudziestoleciu międzywojennym rozdzielona została pasem zieleni na dwie jezdnie, a w jej zabudowę wprowadzono nowe budynki m. in. użyteczności publicznej. Natomiast ulica Żeromskiego zachowała w większości swój pierwotny charakter.

Kościół ewangelicki
Turek

15 minut

Wracając ul. Żeromskiego do centrum, zbliżamy się do kościoła ewangelickiego. Położona przy ul. 3 Maja świątynia wzniesiona została w latach 1849-1857 według projektu uznanego architekta Henryka Marconiego.

plebania
Turek

15 minut

Budynek plebanii kościoła ewangelickiego w Turku usytuowany jest na pd. wsch. od kościoła przy skrzyżowaniu ob. ul. 3 Maja i Browarnej. Został wzniesiony w 1867 roku.

Cmentarz ewangelicko-augsburski
Turek

30 minut

Następnie kierujemy się ul. 3 Maja oraz Chopina na północ w kierunku turkowskich nekropolii. Jako pierwsze napotykamy bliźniacze cmentarze rzymsko-katolickie położone na tzw. Lipce i Kobylarce. Cmentarz na Lipce założony został już w 1821 r. po likwidacji cmentarza przy kościele pw. św. Jana Chrzciciela. Po jego zapełnieniu po drugiej stronie prowadzącej do Władysławowa drogi założono w 1893 r. cmentarz na Kobylarce. Równocześnie z cmentarzem na Lipce wytyczony został przylegający do niego od pn. cmentarz ewangelicki. Jest on jedną z najpiękniejszych nekropolii protestanckich województwa wielkopolskiego z zachowanymi wieloma cennymi nagrobkami osadzonymi w oprawie zieleni starodrzewu i wszechobecnego bluszczu.

cmentarz żydowski
Turek

15 minut

Jeszcze bardziej na pn. od cmentarza ewangelickiego na terenie tzw. Zdrojek położone są cmentarze żydowski i choleryczny. Kontynuujemy spacer ul. Chopina, przy której na tym odcinku zachowane są relikty alei zadrzewionej m.in. kasztanowcami. Cmentarz żydowski położony jest przy ul. Lutosławskiego. Nekropolia została całkowicie zdewastowana wiosną 1943 r. przez Niemców. Cmentarz odnowiono w 2003 roku.

Cmentarz choleryczny
Turek

15 minut

Na pn. od cmentarza żydowskiego przy ul. Kaczmarskiego usytuowany jest niewielki cmentarz choleryczny, na którym w latach 1831-1893 składano ciała osób zmarłych na skutek wielokrotnych epidemii tej choroby. Z cmentarzem tym związana jest tradycja kontynuowanych do czasów obecnych dziękczynnych procesji odpustowych do kościoła w pobliskim Galewie, związanych z przypadkiem cudownego ozdrowienia w czasie jednej z epidemii.

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie