Szlak drewnianej architektury sakralnej powiatu strzeleckiego
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Katarzyna Latocha

Szlak drewnianej architektury sakralnej powiatu strzeleckiego

5

kilka godzin

opolskie

Występujące na szlaku zachowane kościoły drewniane, to nie tylko przykłady walorów znamiennych dla ludowej twórczości sakralnej, ale również niezwykle cenne świadectwo kultury religijnej występującej na ziemiach Śląska Opolskiego. Trasa wycieczki rozpoczyna swój bieg w Strzelcach Opolskich od znajdującego się tam kościoła cmentarnego pw. św. Barbary (z 2 poł. XVII w.), dalej prowadzi do pochodzącego również z tego samego okresu – obiektu w Szczepanku, translokowanego z Polskiej Nowej Wsi. Następny, a zarazem końcowy odcinek trasy, obejmuje przykłady świątyń należących do parafii św. Elżbiety Węgierskiej, znajdujących się we wsiach: Klucz, Zimna Wódka oraz Olszowa (pochodzących z poł. XVIII w.).

Kościół cmentarny pw. św. Barbary
Strzelce Opolskie

30 minut

Cmentarny kościółek w Strzelcach Opolskich znajduje się w pobliżu ruin zamku, otoczonych rozległym parkiem krajobrazowym oraz kompleksu więziennego z XIX w. Pięć wieków temu budowany był poza obszarem miejskim, obecnie otoczony nowszymi budynkami jest reliktem dawnego rozplanowania miasta i jego okolic.

Historia

Kościół wzmiankowany był w 1505 r. , w późniejszym czasie jego stan techniczny stopniowo się pogarszał. W latach ok. 1683-90 został on ponownie wybudowany z inicjatywy Anny Baas, z fundacji jej męża Floriana Weisera, burmistrza Strzelec Opolskich w latach 1668 - 77 oraz jego brata Fryderyka, rękami cieśli Jana Brixi (Brychcy). Na zachodnich drzwiach kościoła widniała data 1684, a na belce tęczowej data 1690 i inskrypcja fundacyjna, obecnie zatarte. Kościół był odnawiany m.in. w latach 1720 (wówczas wykonano sygnaturkę ponad nawą), 1970, 2010 (lisice wzmacniające ściany). Świątynia należy do parafii pw. św. Wawrzyńca w Strzelcach Opolskich. Na przykościelnym cmentarzu znajdują się zabytkowe nagrobki oraz mogiła polskich lotników poległych podczas kampanii wrześniowej w 1939 r.

Opis

Kościół znajduje się ok. 650 m na północny zachód od ratusza w Strzelcach Opolskich. Usytuowany jest przy rozwidleniu ulic Opolskiej (droga krajowa 94) i Gogolińskiej (droga wojewódzka 409), we wschodniej, trójkątnej części cmentarza otoczonego drewnianym ogrodzeniem z murowanymi słupkami. Jest to budowla orientowana, wzniesiona w konstrukcji zrębowej współcześnie wzmocnionej lisicami, na podmurówce. Wszystkie dachy kryte są gontem. Plan kościoła złożony jest z prostokątnego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium z prostokątną zakrystią przylegającą do niego od północy oraz z szerszej, zbliżonej do kwadratu nawy, także zamkniętej trójbocznie. Wejścia do kościoła znajdują się w prostym odcinku zachodniego zamknięcia nawy oraz w ścianach północnej i południowej, w pobliżu chóru, naprzeciwko siebie. Niewielka bryła kościoła jest pozbawiona wieży, złożona z wyższej nawy i niższego prezbiterium krytych dachami siodłowymi, z trzema połaciami nad każdym zamknięciem. Jednokondygnacyjna zakrystia kryta jest dachem pulpitowym. Nad wschodnią krawędzią nawy wznosi się wysoka wieżyczka na sygnaturkę, kryta barokowym hełmem z latarnią. Kościół opasany jest zadaszeniem biegnącym na wysokości dolnej linii okien. Otwory okienne i drzwiowe zamknięte są łukiem, w zakrystii wypełnione kutymi kratami. Wnętrze nakryte jest stropem płaskim, zakrystia belkowanym. Drewniany chór muzyczny wsparty jest na dwóch słupach, dostępny schodami z wnętrza nawy i wpasowany w trójboczne zamknięcie nawy. Ściany i strop są w naturalnym kolorze drewna. Na prostej belce tęczowej znajduje się barokowy krucyfiks z końca XVII w., barokowy jest także architektoniczny ołtarz główny, wykonany w 2 poł. XVII w., o złoconych kolumienkach i figurach, z murowaną mensą.

Z zewnątrz kościół jest ogólnodostępny, wnętrze dostępne podczas nabożeństw lub po uzgodnieniu z księdzem proboszczem.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, NID OT/Opole, 1.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII: Województwo opolskie, z. 14: powiat strzelecki,  oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki, s. 43.
  • Lutsch H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. 4: Die Kunstdenkmäler des Reg.-Bezirks Oppeln, T. 2, Breslau 1894, s. 278.
  • Nowack A., Die Barbarakirche in  Gross Strehlitz , w: Oberschlesische Heimat, 1915, Bd.11, s. 161-165.
  • Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, red. S. Brzezicki, Ch. Nielsen, Warszawa 2006, s. 240.

czas dojazdu do następnego obiektu

17 min.

kościół filialny pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny i św. Jadwigi
Szczepanek

30 minut

Kościół Nawiedzenia NMP i św. Jadwigi, wniesiony w 2 poł. XVII w., należy do grupy najstarszych kościołów drewnianych diecezji opolskiej. Jest przykładem obiektu translokowanego, który po przeniesieniu w 1960 roku pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Jemielnicy. O wyjątkowej wartości obiektu świadczą rozwiązania konstrukcyjne i stylowe typowe dla barokowych budowli sakralnych wzniesionych z drewna.

czas dojazdu do następnego obiektu

42 min.

Kościół fil. pw. św. Marii Magdaleny
Zimna Wódka

30 minut

Na terenie parafii św. Elżbiety Węgierskiej znajdują się aż trzy drewniane kościoły – parafialny w Kluczu oraz filialne w Zimnej Wódce i Olszowej. Wszystkie zostały wybudowane lub całkowicie przebudowane ok. 1748 r., posiadają jednolity wygląd i elementy konstrukcji, wyróżniające je spośród licznej grupy drewnianych kościołów w woj. opolskim.

Historia

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana była w 1260 r., istnienie parafii poświadczone jest źródłowo od 1 poł. XIV w. Poprzedni drewniany kościół powstał przypuszczalnie w XV w., w latach 1524 - 1701 użytkowany był przez protestantów. Obecny kształt kościoła pochodzi z 1748 r., został on wówczas na nowo wybudowany lub poddany gruntownej przebudowie. Współcześnie oszalowany i nieznacznie przebudowany. Kościół należy do parafii pw. św. Elżbiety Węgierskiej w Kluczu.

Opis

Kościół usytuowany jest na wzniesieniu pośrodku wsi, otoczonym ulicami tworzącymi niewielkie nawsie. Na północ od niego znajdują się grota lurdzka, kapliczka z rzeźbą św. Jana Nepomucena oraz kamienny krzyż. Wokół biegnie wybrukowana alejka, całość otoczona jest współczesnym ogrodzeniem. Z dawnego cmentarza zachowały się dwa krzyże nagrobne. Kościół jest orientowany, drewniany, wzniesiony w konstrukcji zrębowej oraz słupowej (wieża), na wysokiej podmurówce. Posiada krótkie, zamknięte trójbocznie prezbiterium oraz nawę na rzucie zbliżonym do kwadratu, z ukośnymi wschodnimi ścianami. Od zachodu do nawy przylega przybudówka wieżowa o wysokości równej nawie, do której od północy prowadzą zabudowane schody (dawniej po przeciwnej stronie wieży). Przy północnej ścianie prezbiterium znajduje się zakrystia z lożą kolatorską na piętrze a obok niej, częściowo już przy ścianie nawy, niska przybudówka ze schodkami na ambonę. Bryła kościoła jest zwarta i jednolita, kryta dachem dwukalenicowym, o płynnie połączonych ze sobą połaciach; nad niską wieżą dach namiotowy, nad zakrystią przedłużona połać dachu prezbiterium. Nad wschodnią krawędzią nawy ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę, z niewielkim hełmem, pokrytym gontem tak jak pozostałe dachy. Elewacje kościoła szalowane są deskami w ukościóładzie pionowym. Okna zamknięte łukiem płaskim oraz prostokątne, szklone barwnymi witrażami. Na zachodnich drzwiach do nawy znajduje się ozdobna wykościóładka przy zamku, przedstawiająca postać żołnierza. Wnętrze przekryte jest płaskimi stropami. Chór muzyczny po zachodniej stronie nawy, prosty, wsparty na czterech słupach z głowicami. Belka tęczowa profilowana, loża kolatorska otwarta do wewnątrz prostokątnym otworem. Kościół posiada jednolite, zabytkowe wyposażenie w postaci barokowego głównego ołtarza i późnobarokowych ołtarzy bocznych, z rzeźbami świętych postaci. Klasycystyczna ambona pochodzi z pierwszej połowy XIX w.

Z zewnątrz ogólnodostępny, wnętrza dostępne podczas nabożeństw lub po uzgodnieniu z księdzem proboszczem.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu, 9.09.2014 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VII, z. 14, red. T. Chrzanowski i M. Kornecki, s. 58-59.
  • Emmerling D., Wierzgoń A., Opolskie kościoły drewniane, Opole 2006, s. 80.
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury: Kościół filialny pw. św. Marii Magdaleny w Zimnej Wódce, oprac. W. Żurakowski,2001, Archiwum WUOZ w Opolu.
  • Strona internetowa parafii pw. św. Elżbiety Węgierskiej w Kluczu, 09.09.2014 r.

czas dojazdu do następnego obiektu

12 min.

Kościół par. pw. św. Elżbiety Węgierskiej
Klucz

30 minut

Kościół parafialny w Kluczu jest jednym z trzech kościołów drewnianych w parafii św. Elżbiety Węgierskiej. Czas ich powstania nie jest jednoznacznie określony, wszystkie łączy jednak data 1748, kiedy to zostały one gruntownie przebudowane lub też wybudowane. Kościoły posiadają jednolity wygląd, wyróżniający je spośród licznej grupy drewnianych świątyń w woj. opolskim: jego charakterystyczną cechą jest m.in. niska wieża, wtopiona w bryłę wieża. Miejscowość Klucz słynie także z tradycyjnych kwiatowych dekoracji wykonywanych przez mieszkańców w święto Bożego Ciała, mających postać dywanów o złożonej kompozycji, zdobiących trasę procesji.

Historia

Istnienie miejscowości po raz pierwszy poświadczone zostało w 1234 r. (wieś „Cluce”). W 1319 r. w dokumentach wzmiankuje się proboszcza w Kluczu, a w rejestrze świętopietrza z 1447 r. wymieniona jest parafia w archiprezbiteriacie ujazdowskim, posiadająca wówczas drewnianą świątynię o nieznanych rozmiarach i wyglądzie. Data powstania obecnego kościoła nie została jednoznacznie ustalona. Dzisiejszy kształt kościoła został mu nadany w 1748 r., kiedy został on przebudowany lub, być może, wybudowany od nowa. Na pocz. XX w. został częściowo oszalowany i rozbudowany o aneksy przy wieży. W 2 poł. XX w. główne wejście umieszczono w przyziemiu zachodniej ściany wieży. Podczas remontu w 2003 r. ponownie odkryto polichromie na stropach.

Opis

Kościół usytuowany jest w centralnej części wsi, na znacznym wzniesieniu. Jest orientowany, z zabytkową plebanią po południowo - zachodniej stronie oraz współczesną dzwonnicą po stronie wschodniej. Od strony drogi, w ceglanym murze biegnącym przy podstawie wzgórza, znajduje się kapliczka z 1924 r. z ludową rzeźbą św. Jana Nepomucena. Kościół dostępny jest od strony zachodniej stromymi schodami oraz od południa, przez bramkę w ogrodzeniu, z podwórza plebanii. Kościół jest drewniany, o charakterze barokowym. Wzniesiony w konstrukcji zrębowej oraz słupowej (wieża), na podmurówce. Krótka, prostokątna nawa łączy się z zamkniętym trójbocznie prezbiterium ukośnymi ścianami. Od zachodu do nawy przylega wieża z niewielkimi aneksami po obu bokach. Przy północnej ścianie prezbiterium i ukośnym odcinku nawy znajduje się zakrystia z lożą kolatorską na piętrze, a do południowej ściany nawy przylega kruchta ze składzikiem na piętrze. Bryła kościoła jest zwarta i jednorodna, z dominantą w postaci wielobocznej wieżyczki na sygnaturkę nad wschodnią krawędzią nawy. Kościół kryty jest dachem dwukalenicowym, o płynnie łączących się ze sobą połaciach, których przedłużenie przekrywa też zakrystię wraz z kruchtą. Nad niską wieżą znajduje się daszek namiotowy, nieznacznie wystający ponad kalenicę głównego dachu. Wszystkie dachy, górna kondygnacja wieży oraz ostrosłupowy hełm nad sygnaturką i ściana szczytowa nawy obite są gontami. Elewacje są szalowane deskami w układzie pionowym. Okna w wieży i przybudówkach są prostokątne, pozostałe zamknięte łukiem płaskim, szklone barwnymi witrażami. Pierwotne otwory wejściowe ujęte są w masywne odrzwia: 1) w południowej ścianie wieży, z ozdobnym nadprożem. Na drzwiach kuty zamek z wykładką w kształcie postaci ludzkiej, podobną do postaci żołnierza na drzwiach w kościele w Zimnej Wódce, 2) w zachodniej ścianie nawy, prostokątny, z datą 1748, 3) z nawy do płd. kruchty, zamknięty łukiem płaskim, 4) z prezbiterium do zakrystii, także zamknięty łukiem. Wnętrze kościoła przekryte jest stropem płaskim, nad prezbiterium z fasetami; nad zakrystią i w wieży stropy belkowe. Odkryta w 2003 r. polichromia przedstawia Święty Krzyż na tle nieba nad częścią centralną prezbiterium oraz nad nawą - świętych Augustyna, Hieronima, Ambrożego i Grzegorza, w otoczeniu pól z ornamentem roślinnym. Prosty chór muzyczny po zachodniej stronie nawy wsparty jest na dwóch słupach z profilowanymi głowicami. Wyposażenie kościoła tworzą późnobarokowe ołtarze z 1 poł. XVIII w., po bokach ołtarza umieszczone są rzeźby gotyckie oraz barokowe, umieszczone na konsolach. Ambona, chrzcielnica, konfesjonał, ławy i ławki kolatorskie oraz część obrazów pochodzą z XVIII w.

Z zewnątrz ogólnodostępny, wnętrza dostępne podczas nabożeństw lub po uzgodnieniu z księdzem proboszczem.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu, 16.09.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VII, z. 14, red. T. Chrzanowski i M. Kornecki, s. 28-29.
  • Emmerling D., Wierzgoń A., Opolskie kościoły drewniane, Opole 2006, s. 38.
  • Parochie Klutschau und Ihre Holzkirchen, nn,  Schlesische Provinzialblätter, 1873, B.12, H. 10, s.476, 493-494.

czas dojazdu do następnego obiektu

8 min.

Kościół fil. pw. Matki Bożej Śnieżnej
Olszowa

30 minut

Kościół w Olszowej jest jednym z trzech drewnianych kościołów w parafii św. Elżbiety Węgierskiej. Czas ich powstania nie jest jednoznacznie określony, wszystkie łączy jednak data 1748, kiedy to zostały one gruntownie przebudowane lub też wybudowane. Kościoły posiadają jednolity wygląd, wyróżniający je spośród licznej grupy drewnianych świątyń w woj. opolskim: jego charakterystyczną cechą jest m.in. niska, wtopiona w bryłę wieża.

Historia

Miejscowość została założona w XIII w. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1302 r., gdy Olszową wymieniono wśród wsi mających obowiązek przekazywać dziesięcinę na rzecz klasztoru cysterskiego w Jemielnicy. Wieś od początku należała do parafii w Kluczu, wymienianej w dokumentach od 1319 r. Drewniany kościół opisywany jest w protokołach z XVII - wiecznych wizytacji, do ok. 1688 r. poświęcony był św. Jadwidze. Dzisiejszy kształt został mu nadany w 1748 r., kiedy został przebudowany lub, być może, wybudowany od nowa. Kościół był remontowany w latach 1988 i 2007. W całości oszalowany w 2 poł. XX w.

Opis

Kościół znajduje się przy wschodnim skraju wsi, w rozwidleniu dróg prowadzących do Zimnej Wódki oraz na pola. Jest orientowany, usytuowany na prostokątnym cmentarzu, otoczonym kamiennym murem. Przed kościołem stoi kamienny krzyż z umieszczoną we wnęce figurą NMP. Kościół jest drewniany, o charakterze barokowym. Wzniesiony został w konstrukcji zrębowej oraz słupowej (wieża), na podmurówce z kamienia i cegły. Plan budynku składa się z szerszej nawy na planie zbliżonym do kwadratu, połączonej ukośnymi ścianami z krótkim, zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Od zachodu do nawy przylega kwadratowa wieża, od północy do prezbiterium - zakrystia z lożą kolatorską na piętrze, dostępną zabudowanymi schodami biegnącymi przy ścianie nawy. W bryle kościoła dominuje nowsza wieloboczna wieżyczka na sygnaturkę, umieszczona nad wschodnią krawędzią nawy i kryta ostrosłupowym daszkiem. Dachy nad wieżą i nawą mają wspólną kalenicę. Północne połacie dachów nad nawą i znacznie niższym prezbiterium są przedłużone, tworząc przy nawie szeroki okap, przy prezbiterium kryjąc zakrystię z lożą. Aneks schodowy kryty jest daszkiem pulpitowym. Wszystkie dachy pokrywa gont, elewacje są współcześnie oszalowane deskami w układzie pionowym. Okna zamknięte są łukiem płaskim i szklone barwnymi witrażami. Nad nawą znajduje się strop płaski, nad prezbiterium płaski z fasetami, nad zakrystią i wieżą stropy belkowe. Na profilowanej belce tęczowej znajduje się barokowa grupa Ukrzyżowania. Chór muzyczny o prostym parapecie, wsparty jest na dwóch parach słupów z ozdobnymi głowicami. Loża kolatorska otwarta jest do wnętrza dwudzielnym, prostokątnym otworem. Wyposażenie składa się m.in. z barokowego, ramowego ołtarza głównego ze współczesnym obrazem przedstawiającym Adorację Matki Bożej Śnieżnej; barokowych, architektonicznych ołtarzy bocznych z obrazami z XVIII w. i współczesnymi; klasycystycznej ambony z przedstawieniami czterech Ewangelistów i ludową rzeźbą Chrystusa Frasobliwego. Całe wnętrze jest odeskowane, w kolorze naturalnego drewna.

Z zewnątrz ogólnodostępny, wnętrza dostępne podczas nabożeństw lub po uzgodnieniu z księdzem proboszczem.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu, 22.09.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VII, z. 14, red. T. Chrzanowski i M. Kornecki, s. 35-36.
  • Emmerling D., Wierzgoń A., Opolskie kościoły drewniane, Opole 2006, s. 58.
  • Parochie Klutschau und Ihre Holzkirchen, nn,  Schlesische Provinzialblätter, 1873, B.12, H. 10, 493-494 oraz H.11, s. 532 (ryc.)

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie