Śladem dawnego młynarstwa na Opolszczyźnie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Katarzyna Latocha

Śladem dawnego młynarstwa na Opolszczyźnie

6

jeden dzień

opolskie

Szlak ukazujący najcenniejsze obiekty rzemiosła młynarskiego w województwie opolskim stanowiący o wielowiekowej tradycji przemysłu spożywczego w tym regionie Polski. Występujące na trasie młyny, często wraz z innymi obiektami towarzyszącymi, będące przejawem dawnej działalności młynarskiej – to niezwykle cenne źródła materialne świadczące o nieustannym rozwoju gospodarczym i kulturowym na tym terenie.

Muzeum Wsi Opolskiej
Opole

30 minut

Na terenie Muzeum Wsi Opolskiej znajduje się XIX – wieczny młyn wodny, przeniesiony w 1971 roku z miejscowości Stare Siołkowice, stanowiący przykład dawnego, drewnianego budownictwa przemysłowego. Usytuowany został w centralnej części skansenu, w obrębie zagrody odtworzonej na wzór gospodarstwa bogatego mieszkańca wsi. Bliskość zbiornika wraz ciekiem wodnym i kołem imituje pierwotny układ hydrotechniczny młyna.

czas dojazdu do następnego obiektu

48 min.

Budynek administracyjny młyna
Kluczbork

30 minut

Budynek administracyjny młyna jest przykładem architektury przemysłowej, powstającej na pocz. XX wieku. Zbudowany w formie pseudopałacyku o wystroju eklektycznym wchodził w skład zespołu zabudowy przemysłowej.

Historia

Powstanie budynku administracyjnego wiąże się ściśle z historią młyna miejskiego w Kluczborku. Firma młynarska, założona w 1587 r., od 1906 należała do Victora Schonfelda. Obok dobrze prosperującego młyna, którego dzienna moc przerobowa wynosiła 75 000 kg wzniósł on w 1907 r. budynek administracyjny. Po II wojnie światowej młyn zburzono. Na jego miejscu, w 1948 r., grupa Polskie Młyny S.A. wybudowała nowy młyn oraz elewatory. Obiekt administracyjny przekształcono na budynek mieszkalny.

Opis

Budynek administracyjny młyna stanowił element zespołu młyńskiego, usytuowanego przy ulicy Młyńskiej w Kluczborku, w pobliżu dworca kolejowego.

Wolno stojący, trzykondygnacyjny obiekt wzniesiono na planie prostokąta i nakryto dachem czterospadowym. Wybudowany z cegły i otynkowany budynek wyróżnia się elewacjami w stylu eklektycznym. Wyższe kondygnacje oddzielono od przyziemia gzymsem kordonowym, a pod oknami umieszczono plastyczny pas fryzu z motywami roślinnymi. Otwory okienne (prostokątne, zamknięte łukiem spłaszczonym) zostały ujęte opaskami z kluczem. Wejścia do budynku usytuowano na krótszych bokach; wejście główne na ścianie wsch., zaś boczne na elewacji zachodniej. Elewacja frontowa (wsch.) jest trójosiowa z umieszczonym pośrodku okazałym portykiem wspartym na czterech kolumnach o toskańskich głowicach. Nad portykiem znajduje się podzielony pilastrami ryzalit z oknami o licznych podziałach oraz partią podokienną ozdobioną tralkami. Elewacja pn. jest siedmioosiowa. Jej środkowa, trójosiowa część jest delikatnie zryzalitowana, zwieńczona szczytem o linii falistej i ze skromnym barokowym wystrojem. Osiowość elewacji została dodatkowo podkreślona przez balkon z tralkową balustradą, oparty na wydatnych, wolutowych wspornikach.

Dostęp do obiektu ograniczony.

Oprac. Aleksandra Ziółkowska, OT NID w Opolu, 08.12.2015 r.

Bibliografia

  • http://dolny-slask.org.pl/626960,foto.html?idEntity=507454

czas dojazdu do następnego obiektu

37 min.

Młyn
Namysłów

30 minut

Młyn zachował swój układ funkcjonalno-przestrzenny oraz prawie kompletne (i w większości sprawne) wyposażenie: maszyny i urządzenia młyńskie i system napędowy.

Historia

Miejski młyn zbożowy znajdował się w tym miejscu, czyli na Wyspie Młyńskiej po wewn. stronie murów obronnych, od 1 poł. XV w. Pod kon. XIX w. został przebudowany lub zastąpiony nowym zespołem budynków, przypuszczalnie w związku z wdrożeniem nowej technologii. Na pocz. XX w. wyposażono go w nowe urządzenia młyńskie. W wyremontowanym młynie planowane jest otwarcie Muzeum Techniki Młynarskiej z pokojami gościnnymi w d. domu młynarza.

 

Opis

Młyn znajduje się w płn. części miasta, w pobliżu kościoła Franciszkanów. Połączony jest z domem młynarza. Obecny kształt młyna jest wynikiem XIX-w. przebudowy. Wymurowane z cegły, przylegające do siebie budynki mają 3 kondygnacje, nakryte są niskimi dwuspadowymi dachami. Do młyna od płn. dostawiona jest turbinownia w konstrukcji szkieletowej. Część mieszkalna (zach.) połączona jest z maszynownią. Elewacje utrzymane są w klasycyzującej stylistyce. W młynie znajdują się, zachowane w b. dobrym stanie, maszyny wyprodukowane przez Mühlenbauanstalt und Maschinenfabrik vorm. Gebr. Seck (SECK) w Dreźnie na pocz. XX w. oraz przez Mühlenbau und Industrie A.G. (MIAG) we Frankfurcie n. Menem po 1921 r.

Obiekt jest udostępniany zwiedzającym. Informacje: Izba Regionalna w Namysłowie, ul. Szkolna 2, tel.: +48 77 41 00 566, e-mail: noknamyslow@go2.pl.

Oprac. Joanna Szot, 2.11.2014 r.

 

Bibliografia

  • Knie J.G., Alphabetisch-statistisch- topographische Übersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuss. Provinz Schlesien, Breslau 1845

czas dojazdu do następnego obiektu

32 min.

budynek produkcyjny zakładu młynarskiego
Brzeg

30 minut

Budynek produkcyjny zakładu młynarskiego w Brzegu jest typowym przykładem XIX-wiecznej architektury przemysłowej. Wraz z budynkiem turbinowni i paczkarni oraz kanałem zasilającym turbinę tworzy na terenie miasta, powiązany przestrzennie i funkcjonalnie – okazały kompleks przemysłowy.

czas dojazdu do następnego obiektu

28 min.

wiatrak holender
Grodków

30 minut

Wiatrak typu „holender” w Grodkowie należy do nielicznych, tego typu zachowanych przykładów budownictwa przemysłowego na Śląsku Opolskim.

Historia

Wiatrak został wzniesiony w końcu XIX w. Brak informacji o ówczesnym właścicielu – młynarzu oraz o jego pierwotnym wyposażeniu. W przeszłości znajdował się w sąsiedztwie cegielni, której ostatnie pozostałości w postaci kominów usunięto w 1973 roku. Obecnie otoczenie wiatraka stanowią miejskie tereny rekreacyjne. Obiekt swoją pierwotną funkcję pełnił do 1939 roku, po czym został zaadaptowany do celów gastronomicznych pod koniec lat 60-tych XX w. Z tego okresu pochodzi dobudówka mieszcząca d. pomieszczenia magazynowe oraz taras, który wykonano na jej dachu. Ostatni remont przeprowadzono w latach 80-tych. Wiatrak nie posiada skrzydeł, które ze względu na zły stan techniczny, zdemontowano w 1991 roku. Obecnie pozostaje nieużytkowany.

Opis

Zlokalizowany w pd. – wsch. części miasta, po zach. stronie ul. Krakowskiej w odległości ok. 50 m od drogi prowadzącej do centrum Grodkowa, na niewielkim wzniesieniu terenu. Murowany z cegły, otynkowany jedynie od środka. Wnętrza nakryte stropami złożonymi z płyt międzybelkowych z cegły ceramicznej oraz belek stalowych – całość zbrojona. Górę wieńczy pierwotnie obracana głowica o kopulastym kształcie, pokryta gontem. Dach wykonany w konstrukcji drewnianej opiera się na stalowej szynie osadzonej w górnej krawędzi ścian budynku – niegdyś ustawiany w kierunku wiatru przy pomocy kołowrotu umieszczonego na poziomie najwyższej kondygnacji. Komunikacja wewnątrz możliwa przy pomocy żelbetowych schodów wachlarzowych oraz drabiny (na poziom III kondygnacji). Budynek oparto na planie koła o średnicy 7,60 m. Jest to budowla cylindryczna o ścianach zwężających się ku górze, trójkondygnacyjna, podpiwniczona. Elewacje o skromnym detalu architektonicznym, podzielone są ceglanymi gzymsami międzykondygnacyjnymi. Otwory okienne zamknięto łukiem odcinkowym, podobnie jak prowadzące do wnętrza dwa wejścia. Bryłę na zewnątrz – obiega częściowo taras dobudowany w trakcie adaptacji do nowych funkcji oraz znajdująca się pod nim piwnica. W wiatraku zachowały się elementy historycznego wyposażenia: wał skrzydłowy, koło paleczne o konstrukcji proministo-szprychowej oraz koło trybowe. Pierwotnie posiadał skrzydła zapierzane z jednej strony płachtami, z drugiej – metalowymi żaluzjami.

Z zewnątrz ogólnodostępny.

Oprac. Katarzyna Latocha, OT NID w Opolu, 07.05.2018 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VII: Województwo opolskie, z. 3: powiat grodkowski, red. T. Chrzanowski i M. Kornecki, Warszawa 1964, s. 25.
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa. Wiatrak wieżowy-holenderski, oprac. Janusz Gubański, 1996.
  • Wesołowska H., Młynarstwo wiejskie Opolszczyzny od XVIII do XX wieku, Opole 1969.

czas dojazdu do następnego obiektu

54 min.

Młyn Czyżyka, Zeizig Mühle
Prudnik

30 minut

Dawny młyn i zajazd o zachowanych barokowych formach.

Historia

Młyn został założony w 2 poł. XVIII w. W części mieszkalnej mieścił się zajazd. W l. 30. XX w. budynek został przebudowany, przypuszczalnie w związku z zakończeniem działalności młyna.

Opis

Młyn położony jest na płd. od miasta, nad młynówką doprowadzoną od rzeki Prudnik. Zbudowany w formach barokowych, składa się z dwóch budynków. Mieszkalny, piętrowy, z dachem naczółkowym i ryzalitem podcieniowym. Prostopadle przylega do niego d. część gospodarcza: nieco niższy, dwuspadowo kryty budynek. Ryzalit zwieńczony jest wolutowym szczytem z datą „1788”. W niszy znajduje się barokowa kamienna rzeźba św. Floriana. Podcień, dawniej zapewne otwarty z trzech stron, ob. ma wejście tylko od frontu. Układ wnętrz jest dwutraktowy. Niektóre pomieszczenia, w tym przelotowa sień, sklepione są kolebkowo.

Własność prywatna, wstęp za zgodą właściciela.

Oprac. Joanna Szot, OT NID w Opolu, 1.08.2015 r.

 

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII: Województwo opolskie, red. T. Chrzanowski, M. Kornecki, z. 12: Powiat prudnicki, oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Warszawa 1960
  • Weltzel H., Geschichte der Stadt Neustadt in Oberschlesien, Neustadt 1870

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie