Kościoły ryglowe pogranicza Kaszub i Krajny
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Beata Dygulska

Kościoły ryglowe pogranicza Kaszub i Krajny

13

dwa dni

pomorskie

Część kościołów pełniła pierwotnie funkcję zborów ewangelickich.
Ściany kościołów zostały zbudowane z drewnianych elementów konstrukcyjnych - słupów, rygli, mieczy i zastrzałów, tworzących szkielet nośny obiektów. Pola szkieletu, zwane fachami, są obecnie wypełnione głównie cegłą, w nielicznych już przypadkach zachował się najstarszy rodzaj wypełnienia gliną. Fachy są często tynkowane i malowane na biało. Niekiedy cała ryglowa konstrukcja elewacji jest ukryta pod tynkiem lub odeskowaniem. Wieże kościołów są zazwyczaj wzniesione w odmiennej konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowanej deskami. 
Wśród kościołów dominuje prosty typ rozplanowania i bryły – jednoprzestrzenny, na rzucie prostokąta, z częścią ołtarzową zazwyczaj zamkniętą ścianą prostą, trójboczną lub pięcioboczną. Rzadziej występuje wyodrębnione prezbiterium. Charakterystyczną cechą kościołów są wieże - dzwonnice, najczęściej przysadziste, prostopadłościenne, wtopione w zachodnią część kościoła, niejednokrotnie zwieńczone barokowymi, baniastymi hełmami z latarniami. Występują także wieże o strzelistej, zwężającej się ku górze formie, nakryte smukłymi, czworo-i ośmiobocznymi hełmami. Nieliczne są kościoły bezwieżowe, z usytuowaną obok wolnostojącą dzwonnicą. We wnętrzach wielu świątyń zachowały się empory, w tym charakterystyczne dla dawnych kościołów ewangelickich empory boczne.
Kościoły ryglowe odznaczają się dużym tradycjonalizmem formy. Jest to architektura prosta, wyrażająca się poprzez logikę i rytm ryglowej konstrukcji oraz skontrastowanie materiałów – drewnianych elementów konstrukcyjnych i ceglanego, często tynkowanego wypełnienia fach. Pomimo, iż zdecydowana większość kościołów powstała w okresie baroku, nie mają one charakterystycznej dla tego okresu dekoracyjności i detalu. Barokowe formy pojawiają się tylko w baniastych formach hełmów wież, a także, w nielicznych przypadkach, w postaci opasek drzwiowych i okiennych. 

 

Kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Czarne

30 minut

Kościół stanowi przykład osiemnastowiecznej budowli sakralnej, wzniesionej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Wyróżnia się dobrze zachowaną formą architektoniczną oraz cennym, osiemnastowiecznym wyposażeniem.

Historia

Z zachowanych dokumentów wynika, ze kościół w Czarnem istniał już 1395 r. i stanowił filię parafii w Sokolu. W 1550 r. świątynia została przejęta przez protestantów, po czym w 1596 r. ponownie wróciła do katolików. Od 1617 r. stała się kościołem parafialnym i siedzibą dekanatu. W 1686 r. dekanat z powodu małej liczby wiernych zlikwidowano. Świątynia w Czarnem była wielokrotne niszczona i odbudowywana. Pierwszy kościół został zniszczony, po czym odbudowany w latach 1645-1646. Następnie spalony w 1653 r. i ponownie wzniesiony w 1673 roku. Po kolejnym pożarze kościół odbudowano w latach 1720-1721. Ostatni, niszczący świątynię pożar miał miejsce w 1755 roku. Zachowana do dzisiaj budowla została wzniesiona w 1756 r. (na chorągiewce wieży widnieją daty budowy kolejnych kościołów - 1673, 1710 i 1756). W latach 2010-2012 kościół został gruntownie odrestaurowany.

Opis

Kościół usytuowany jest w północno - zachodniej części miasta. Orientowany. Położony na działce ograniczonej od północy ul. A. Mickiewicza, od wschodu ul. Kościelną, od południa ul. T. Kościuszki, a od zachodu zabudową usytuowaną przy ul. Cichej. Pierwotnie teren przykościelny pełnił funkcję cmentarza, z którego do dnia dzisiejszego zachowały się dwa nagrobki. W obrębie działki kościelnej rosną pojedyncze egzemplarze starodrzewu.

Kościół został wzniesiony w konstrukcji ryglowej, fachy wypełnione cegłą, nie otynkowane. Dach kryty gontem. Założony na rzucie prostokąta, z wydzielonym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Do budowli przylegają dwie przybudówki: do pn. elewacji prezbiterium - zakrystia, a do pd. elewacji nawy - kruchta. Bryła kościoła jest rozczłonkowana, złożona z nawy, węższego i niższego prezbiterium, dwóch niewielkich przybudówek oraz usytuowanej od zach., wbudowanej w nawę dwukondygnacyjnej wieży. Nawa kościoła nakryta jest dachem dwuspadowym, prezbiterium pięciospadowym, przybudówki dachami pulpitowymi, a wieża barokowym, baniastym hełmem z latarnią.

W elewacjach otwory okienne zwieńczone są łukami odcinkowymi, we wsch. ścianie prezbiterium znajduje się okno okrągłe. Pod okapem występuje profilowany gzyms. Dekoracyjnie oddziałuje gęsta szachownica konstrukcji ryglowej oraz skontrastowanie barwy drewna z ceglanymi polami fach.

Kościół posiada bogate, barokowo - rokokowe wyposażenie wnętrza, pochodzące z XVIII w.: emporę, ołtarz główny z kurdybanowym antepedium, ambonę, chrzcielnicę, konfesjonał oraz drzwi z prezbiterium do zakrystii i z zakrystii na ambonę. Ponadto, w kruchcie znajduje się granitowa kropielnica z XV w. (datowanie niepewne)

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 26.09.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s. 24-25
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół rzym.-kat. P.w. Wniebowzięcia NMP, opr. D. Cieślik,1999, Archiwum NID

czas dojazdu do następnego obiektu

6 min.

Kościół fil. pw. św. Andrzeja Apostoła
Nadziejewo

15 minut

Przykład małego, wiejskiego kościoła z XVIII wieku. Budowla wzniesiona w tradycyjnej, typowej dla Pomorza ryglowej technice budowlanej, z rzadko już spotykanym, szachulcowym wypełnieniem fach.

Historia

Prawdopodobnie kościół i parafia w Nadziejewie istniały już w XIV w., w momencie nadania wsi prawa lokacyjnego. W czasie reformacji świątynia pozostała w rękach katolików, była filią parafii w Czarnem. Obecna budowla powstała w 1753 roku.

Opis

Kościół położony na pd. skraju wsi, po zach. stronie drogi. Usytuowany pośrodku działki, obok znajduje się wolnostojąca dzwonnica. Pierwotnie teren przykościelny pełnił funkcję cmentarza (zachował się krzyż nagrobny z 1927 r.).

Wzniesiony w konstrukcji ryglowej, oszalowanej deskami. Fachy pierwotnie wypełnione szachulcem, obecnie w niektórych wypełnienie ceglane. Kościół bezwieżowy. Bryła zwarta, prostopadłościenna. Nawa na rzucie prostokąta zbliżonego do kwadratu, część prezbiterialna zamknięta trójbocznie. Nakryta dachem dwuspadowym, część prezbiterialna trójspadowym. Przy elewacjach kalenicowych dwie małe przybudówki, nakryte dachami pulpitowymi - zakrystia i kaplica. W kalenicy przy szczycie iglica z puszką i chorągiewką, na której data 1753. Otwory okienne i drzwiowy prostokątne, stolarka współczesna. We wnętrzu strop belkowy z pułapem, przy ścianie zach. empora organowa. Posadzka ceglana. Do zabytkowego wyposażenia należą: barokowy ołtarz z kurdybanowym antepedium z 1720 r., empora organowa i rokokowa chrzcielnica z 2 poł. XVIII w., ambona i fisharmonia z XIX w. oraz krzyż procesyjny. Na dzwonnicy dzwon spiżowy z 1775 roku.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku,16-11-2015 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977.
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s. 51.

czas dojazdu do następnego obiektu

7 min.

Kościół fil. pw. Matki Bożej Częstochowskiej
Raciniewo

15 minut

Przykład siedemnastowiecznego kościoła ryglowego, wzniesionego w tradycyjnej technice budowlanej, popularnej w wiejskim budownictwie sakralnym na Pomorzu w okresie od XVI do XIX w.

Historia

Pierwszy kościół w Raciniewie był wyznania katolickiego, po reformacji przejęty przez ewangelików. Po raz pierwszy wzmiankowany w dokumentach w 1617 r., jako filia parafii w Czarnem. Od 1946 r. kościół katolicki, filia parafii w Bińczach. Obecna budowla powstała w 1680 roku. Tradycja głosi, że wzniesiono ją (zapewne samą ryglową konstrukcję) w ciągu jednej nocy.

Opis

Kościół położony na pn.-wsch. skraju wsi, na wzniesieniu. Do świątyni prowadzą wielostopniowe schody, obok znajduje się wolnostojąca dzwonnica. Działka kościelna częściowo porośnięta lasem, z reliktami dawnego cmentarza. Na sąsiedniej działce cmentarz współczesny.

Korpus kościoła w konstrukcji ryglowej, fachy wypełnione cegłami, otynkowane; elewacja zach. wtórnie wymurowana z cegieł. Oba szczyty korpusu odeskowane. Ściany od wewnątrz współcześnie obmurowane cegłami (w 2001 r.). Wieża w konstrukcji słupowo - ramowej, odeskowanej. Zakrystia murowana z cegieł. Budynek założony na rzucie prostokąta, jednoprzestrzenny, bez wydzielonego prezbiterium. Bryła korpusu prostopadłościenna, nakryta dachem dwuspadowym. Po stronie zach. wieża wbudowana w strop nawy, nakryta ośmiobocznym hełmem z kryzą, zakończonym iglicą z chorągiewką. Do wsch. elewacji korpusu dostawiona wtórnie niewielka zakrystia - na rzucie prostokąta zamkniętego od wsch. trójbocznie, nakryta pięciospadowym dachem. Główne wejście do kościoła w elewacji zach., wejście boczne (bezpośrednio do nawy) w południowej. Elewacje korpusu z wyeksponowaną konstrukcją ścian - szachownicą słupów i rygli oraz skontrastowanymi z nimi polami otynkowanych fach. Stolarka okienna i drzwiowa współczesna.

We wnętrzu kościoła empora zachodnia oraz boczne, sięgające do ok. 1/3 długości ścian nawy. Z zabytkowego wyposażenia zachował się barokowy ołtarz z XVII w. (obraz współczesny) oraz ławki i konfesjonały z XVIII-XIX w.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 17.11.2015 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977;
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s. 64;

czas dojazdu do następnego obiektu

6 min.

Kościół parafilany pw. Świętej Rodziny
Bińcze

15 minut

Przykład osiemnastowiecznego kościoła ryglowego, wzniesionego w tradycyjnej technice budowlanej, popularnej w wiejskim budownictwie sakralnym na Pomorzu w okresie od XVI do XIX w.

Historia

Pierwszy kościół w Bińczach był wyznania ewangelickiego i prawdopodobnie powstał w 1592 roku. Od 1628 r. Bińcze było siedzibą rozległej parafii, z podległymi jej kościołami i kaplicami filialnymi. W 1825 r. parafia przestała istnieć. Kościół stał się filią parafii w Człuchowie, a następnie Olszanowie. W 1853 r. parafię w Bińczach na dwa lata reaktywowano. Od 1946 r. kościół jest katolicki, od 1974 r. parafialny. Istniejąca do dzisiaj budowla powstała w 1761 roku. Według karty ewidencyjnej obiektu z 1958 r. budowniczym był Pamerenik Michael et Jacob Lorenz. W latach 70. XX w. w elewacjach kościoła otynkowano fachy. W 1983 r. do nawy dobudowano prezbiterium i zakrystię oraz zmieniono kształt otworów okiennych z zakończonych łukiem półkolistym na prostokątne. W tym samym mniej więcej czasie we wnętrzu obłożono boazerią emporę i strop. Około 1990 r. obok kościoła wzniesiono wolnostojącą dzwonnicę.

Opis

Kościół położony w centrum wsi, po zach. stronie drogi, naprzeciwko zespołu dworsko-parkowego. Pierwotnie teren przykościelny pełnił funkcję cmentarza (nagrobki nie zachowały się). Na działce oprócz kościoła znajduje się plebania, wolnostojąca dzwonnica krosnowa, krzyż misyjny, dwie groty (wszystko współczesne) oraz pojedyncze egzemplarze starodrzewu.

Korpus kościoła w konstrukcji ryglowej, w elewacjach kalenicowych fachy wypełnione cegłą i otynkowane. Wieża w konstrukcji słupowo - ramowej, oszalowana deskami. Prezbiterium (współczesne) murowane z cegły i częściowo ryglowe. Dach korpusu kościoła kryty łupkiem, wieża blachą miedzianą. Rzut prostokątny, jednoprzestrzenny, bez wydzielonego prezbiterium. Bryła prostopadłościenna, z wieżą od zach. i prezbiterium od wschodu. Nawa i prezbiterium kryte osobnymi dachami - dach nawy dwuspadowy, dach prezbiterium dwuspadowy z naczółkiem, z nieco wyżej położoną kalenicą i dłuższym okapem. Wieża kryta barokowym, baniastym hełmem z latarnią, zwieńczonym iglicą z puszką i chorągiewką. Na chorągiewce data 1592. Przy pn. elewacji nawy dwie dobudówki - dawna zakrystia, ob. kaplica i współczesna zakrystia. Wejścia do budynku w elewacji zach. i południowej. Wejście w elewacji pd. zwieńczone łukiem półkolistym. Otwory okienne prostokątne, przy wieży kwadratowe okienka wielkości fach (współczesne), doświetlające emporę. W elewacjach wyeksponowana konstrukcja ścian - drobna szachownica słupów i rygli oraz skontrastowane z nimi pola tynkowanych fach. We wnętrzu oryginalna empora organowa i strop (z wyeksponowanymi belkami i mieczami) są pokryte boazerią. Z zabytkowego wyposażenia zachował się rokokowy ołtarz główny z XVIII wieku. Pod nawą krypta z trumnami (niedostępna).

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 13-11-2015 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977;
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s.10;
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury: Bińcze, kościół, oprac. R. Massalski i J. Stankiewicz, 1958;

czas dojazdu do następnego obiektu

5 min.

Kościół fil. pw. św. Franciszka z Asyżu
Olszanowo

15 minut

Kościół stanowi przykład wiejskiej budowli sakralnej, zbudowanej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Wzniesiony w XVII w., należy do najstarszych tego typu budowli na Pomorzu.

Historia

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w dokumentach w 1376 r. Najstarsza informacja o kościele - protestanckim - pochodzi z 2. poł. XVI wieku. Istniejącą do dzisiaj świątynię wzniesiono przed 1688 r. W końcu XVII w. Olszanowo było ośrodkiem dużej parafii. W 1947 r. świątynię przejęli katolicy. Obecnie stanowi filię parafii w Gwieździnie.

Opis

Kościół położony w południowej części wsi, na wyniesieniu, po północno-zachodniej stronie drogi. Orientowany. W bezpośrednim otoczeniu kościoła tereny zielone (łąki, nieużytki, zadrzewienia), w dalszym - zabudowania wsi. Działka kościelna ogrodzona betonowym ogrodzeniem. W obrębie posesji pojedyncze egzemplarze starodrzewu - pozostałość obsadzeń granicznych. Pierwotnie teren przykościelny pełnił funkcję cmentarza (nagrobki nie zachowały się).

Korpus kościoła w konstrukcji ryglowej, fachy wypełnione cegłą i otynkowane. Wieża w konstrukcji słupowo - ramowej, oszalowana deskami. Szczyt wsch. odeskowany w jodełkę. Budowla na rzucie prostokąta, jednoprzestrzenna, bez wyodrębnionego prezbiterium. Bryła prostopadłościenna, z wieżą po stronie zachodniej (wbudowaną w nawę). Od pd. przybudówka - zakrystia z 1985 roku. Nawa nakryta dachem dwuspadowym, wieża barokowym, baniastym hełmem z latarnią. Wejście do budowli w elewacji zachodniej. Otwory okienne zwieńczone łukami półkolistymi. Elewacje bez detalu architektonicznego, dekoracyjnie oddziałuje wyeksponowana konstrukcja budowli - szachownica słupów i rygli oraz skontrastowanie barw drewna z tynkowanymi polami fach.

We wnętrzu strop belkowy z fasetą, podbity podsufitką z płyt pilśniowych. Do ważniejszego zabytkowego wyposażenia należy barokowa ambona z XVII-XVIII w., rokokowy ołtarz z XVIII w., dzwon z 1781 r.

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 04.12.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977.
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s.54.

czas dojazdu do następnego obiektu

9 min.

Kościół par. pw. św. Marcina Biskupa
Gwieździn

15 minut

Kościół stanowi przykład wiejskiej, osiemnastowiecznej budowli sakralnej, wzniesionej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Wyróżnia się dobrze zachowaną formą architektoniczną oraz cennym, osiemnastowiecznym wyposażeniem.

Historia

Pierwsza wzmianka o parafii i kościele w Gwieździnie pochodzi z 1376 roku. Podczas zamieszek religijnych na przełomie XVI i XVII w. kościół przyłączono do parafii w Przechlewie, po czym w 1760 r. ponownie stał się samodzielną parafią. W okresie kontrreformacji Gwieździn był miejscem działalności jezuitów z Chojnic. Obecny kościół został zbudowany w 1754 roku. W 1826 r. świątynię rozbudowano, przedłużając nawę o 10 m w kierunku zach. i wznosząc wieżę. Po II wojnie światowej początkowo kościół stanowił filię parafii w Rzeczenicy, od 1967 r. jest samodzielną parafią.

Opis

Kościół położony jest w centrum wsi, w południowej części nawsia. Orientowany. Działka kościelna założona na planie nieregularnego pięcioboku, ogrodzona murem. W obrębie działki znajduje się cmentarz przykościelny, na którym zachowały się zabytkowe nagrobki z 1885 r. i 1 poł. XIX w., a także okazy starodrzewu. Przy zachodniej elewacji kościoła stoi współczesna, wolnostojąca dzwonnica, o konstrukcji metalowej. Od północy działka kościelna graniczy z parcelą, na której znajduje się plebania.

Wschodnia część kościoła - ok. połowy nawy, prezbiterium, zakrystia i kruchta zostały wzniesione w konstrukcji sumikowo-łątkowej. Zachodnią część nawy zbudowano w konstrukcji ryglowej, a wieżę w konstrukcji słupowo-ramowej. Cała budowla została oszalowana deskami.

Budowla założona jest na rzucie wydłużonego prostokąta, z wyodrębnionym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Do północnej elewacji prezbiterium przylega zakrystia, a do południowej elewacji nawy - kruchta. Bryła kościoła jest rozczłonkowana, złożona z nawy, węższego i niższego prezbiterium, dwóch niewielkich przybudówek oraz usytuowanej od zach., wbudowanej w nawę wieży. Nawa kościoła nakryta jest dachem dwuspadowym, prezbiterium pięciospadowym, zakrystia dachem pulpitowym, kruchta dwuspadowym. Wieżę nakrywa smukły, ośmioboczny hełm z szeroką kryzą na dole, zwieńczony na górze ośmiobocznym daszkiem. Dach korpusu kryty jest dachówką, wieża gontem.

Elewacje posiadają skromną dekorację w postaci profilowanego gzymsu podokapowego oraz opasek otworów drzwiowych i okiennych. Wszystkie otwory zwieńczone są łukami odcinkowymi. Opaski o formie barokowej - z uszakami i kluczem. Drzwi zewnętrzne są oryginalne, okna współcześnie wymienione, lecz wzorowane na oryginalnych. Na wschodniej elewacji prezbiterium wisi drewniana rzeźba Chrystus na krzyżu z XVII wieku.

Wnętrze nakrywa strop belkowy z pułapem z desek i fasetą. Kościół posiada barokowo-rokokowe wyposażenie z XVIII w.: emporę z obrazami na balustradzie, ołtarz główny, ambonę, chrzcielnicę i krucyfiks na belce tęczowej. W oknach stoją kopie barokowych rzeźb, których oryginały znajdują się obecnie w muzeum w Człuchowie. Ponadto, w kościele znajduje się dzwon z XV w., ob. przeniesiony na zewnętrzną dzwonnicę.

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 29.09.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977.
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s.39-40
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół rzym.-kat. p.w. św. Marcina Biskupa, opr. D. Cieślik,1999, Archiwum NID

czas dojazdu do następnego obiektu

8 min.

kościół filialny pw. św. Jakuba Apostoła
Krępsk

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

15 min.

kościół parafialny pw. św. Anny
Przechlewo

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

20 min.

kościół parafialny pw. Świętej Trójcy
Polnica

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

29 min.

kościół filialny pw. św. Wawrzyńca
Strzeczona

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

13 min.

Kościół fil. pw. św. Piotra i Pawła Apostołów
Cierznie

15 minut

Kościół stanowi przykład wiejskiej, osiemnastowiecznej budowli sakralnej, wzniesionej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Świątynia, jako jedna z nielicznych w regionie, zawsze była w posiadaniu katolików.

Historia

Wieś Cierznie otrzymała dokument lokacyjny w 1351 roku. W poł. XVI w. po raz pierwszy wzmiankowana była we wsi parafia. W XVII w. w wyniku wojen szwedzkich Cierznie na długi czas opustoszały. Przypuszczalnie w tym czasie kościół stał się filią parafii w Uniechowie, którą pozostaje do dnia dzisiejszego. Istniejący obecnie kościół zbudowano w 1785 roku. W latach 1975-1980 świątynię częściowo przekształcono, m. innymi rozebrano ryglową zakrystię oraz wzniesiono nową zakrystię i emporę.

Opis

Kościół usytuowany jest w centrum wsi, w obrębie nawsia. Orientowany. Pierwotnie teren przykościelny pełnił funkcję cmentarza (nagrobki nie zachowały się). Obecnie działka jest ogrodzona. W jej obrębie rosną pojedyncze egzemplarze starodrzewu, stanowiące pozostałość dawnego obsadzenia granicznego. W pn. - wsch. narożu działki znajduje się wolnostojąca, drewniana dzwonnica.

Korpus kościoła jest wzniesiony w konstrukcji ryglowej, fachy wypełnione cegłą i otynkowane. Wieża w konstrukcji słupowo - ramowej, oszalowana deskami. Budowla założona jest na rzucie prostokąta, jednoprzestrzenna, z trójbocznie zamkniętą częścią ołtarzową. Bryła prostopadłościenna, z wieżą po stronie zachodniej (wbudowaną w nawę). Nawa nakryta jest dachem dwuspadowym, część ołtarzowa trójspadowym, wieża zwieńczona barokowym - trzykondygnacyjnym, baniastym hełmem z latarnią. Główne wejście do budowli znajduje się w elewacji zachodniej, boczne - w elewacji południowej. W elewacji poł. zachowały się drzwi datowane na 2 poł. XVIII w. (być może są późniejsze), opierzane romboidalnie deskami, z płaskorzeźbioną plakietką.

Otwory okienne elewacji zwieńczone są łukami półkolistymi. Elewacje nie posiadają specjalnej dekoracji, jednak dekoracyjnie oddziałuje wyeksponowana konstrukcja budowli - gęsta szachownica słupów i rygli oraz skontrastowanie barw drewna z tynkowanymi polami fach.

Wnętrze kościoła jest w przeważającym stopniu współczesne. Do zabytkowego wyposażenia należą 4 obrazy z 1758 r. (w rokokowych ramach), obraz z XIX w., konfesjonał i ławki.

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 24.09.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977.
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s.20
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół rzym.-kat. filialny p.w. św. Piotra i Pawła, opr. D. Cieślik,1993, Archiwum NID

czas dojazdu do następnego obiektu

9 min.

Kościół par. pw. Chrystusa Króla
Krzemieniewo

15 minut

Kościół stanowi przykład wiejskiej, osiemnastowiecznej budowli sakralnej, wzniesionej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Budowla wyróżnia się stosunkowo rzadko spotykaną na Pomorzu formą wieży - dostawioną do nawy, o zwężających się ku górze ścianach.

Historia

Wieś Krzemieniewo została lokowana w 1354 roku. Kościół po raz pierwszy wymieniono w dokumentach z 1410 roku. W 2 poł. XVI w. w Krzemieniewie istniał zbór protestancki, przypuszczalnie wykorzystujący istniejący kościół. W XIX w. zbór należał do parafii ewangelickiej w Lędyczku, a od 1930 r. do nowo powstałej parafii w Domisławiu. Po II wojnie światowej kościół przejęli katolicy. Początkowo przynależał do parafii w Uniechowie, a następnie w Bińczu. Obecnie stanowi parafię samodzielną.

Dokładna data budowy obecnego kościoła nie jest znana. Przypuszczalnie powstał w 2 poł. XVIII w., a w XIX w. mógł być przebudowany. W latach 70. XX w. budowlę częściowo przekształcono. W dolnej partii ścian wymieniono konstrukcję ryglową na murowaną, zmieniono także układ oraz kształt niektórych otworów okiennych. We wnętrzu usunięto emporę boczną (północną). W latach 2001-2009 kościół poddano gruntownej konserwacji, podczas której przywrócono mu pierwotną formę ścian i okien. Równocześnie jednak usunięto zachowane jeszcze miejscami, gliniane wypełnienie fach, zastępując je ceglanym. Rozebrano także ryglową zakrystię, budując na jej miejscu nową, murowaną.

Opis

Kościół usytuowany jest w centrum wsi, w środkowej części nawsia. Orientowany. Działka kościelna założona jest na rzucie nieregularnego pięcioboku. Od zachodu i północy przylega do drogi, od wschodu i południa do terenów zielonych. Na północ od kościoła, po przeciwnej stronie drogi usytuowana jest plebania. Granice działki obsadzone są drzewami.

Nawa kościoła została wzniesiona w konstrukcji ryglowej, fachy wypełnione cegłą i otynkowane. Wieża, wraz z bocznymi aneksami, wzniesiona w konstrukcji słupowo - ramowej, oszalowana deskami. Budowla założona jest na rzucie prostokąta, podzielonego na dwie części. Po stronie wschodniej znajduje się jednoprzestrzenna nawa, bez wyodrębnionego prezbiterium. Do południowej elewacji nawy przylega współczesna, murowana zakrystia. Po stronie zachodniej występuje jednoprzestrzenne wnętrze wieży, wraz z przylegającymi do niej aneksami (obecnie wypełnienie fach ryglowych ścian pomiędzy wieżą i aneksami zostało usunięte). Bryła kościoła jest zwarta. Nawa prostopadłościenna, kryta dwuspadowym dachem. Wieża postawiona bezpośrednio na gruncie, objęta od południa, zachodu i północy aneksami, zespolonymi z bryłą korpusu kościoła. Aneksy nakryte są dachami pulpitowymi. Wieża ma zwężające się ku górze ściany i zwieńczona jest ośmiobocznym hełmem, z kryzą na dole oraz ośmiobocznym daszkiem na górze.

Otwory okienne elewacji są prostokątne, wielkości fach. Elewacje nie posiadają elementów dekoracyjnych, jednak dekoracyjnie oddziałuje wyeksponowana konstrukcja budowli - szachownica słupów i rygli oraz skontrastowanie barw drewna z tynkowanymi polami fach.

Wnętrze nakryte jest nagim stropem belkowym, z mieczami przy ścianach. Z zabytkowego wyposażenia kościoła zachowała się tylko empora zachodnia z XVIII w., a także dzwony z 1607 i 1925 r.

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 30.09.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977.
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s.45
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół rzym.-kat. filialny p.w. Chrystusa króla, opr. D. Cieślik,1993, Archiwum NID

czas dojazdu do następnego obiektu

5 min.

Kościół fil. pw. św. Judy Tadeusza
Sierpowo

15 minut

Kościół stanowi przykład wiejskiej budowli sakralnej, zbudowanej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Wzniesiony w XVII w., należy do najstarszych tego typu budowli na Pomorzu.

Historia

Kościół wzniesiony w 1668 r.

Opis

Świątynia położona we wschodniej części wsi, po południowej stronie głównej drogi wiejskiej. Orientowana. Działka kościelna prostokątna, ogrodzona siatką, wzdłuż wschodniej, południowej i zachodniej granicy szpalery drzew. Teren przykościelny pełnił funkcję cmentarza, zachowały się 2 żeliwne krzyże nagrobne z 1869 r. Posesja sąsiaduje z wiejskimi zagrodami.

Korpus kościoła w konstrukcji ryglowej, fachy wypełnione cegłą i otynkowane. Wieża w konstrukcji słupowo - ramowej, oszalowana deskami. Budowla na rzucie prostokąta, podzielonego na dwie części: 1) od zachodu przyziemie wieży - z korytarzem pośrodku i dwoma bocznymi aneksami, 2) od wschodu jednoprzestrzenna nawa, bez wyodrębnionego prezbiterium. Nawa kryta dwuspadowym dachem. Wieża posadowiona na gruncie, o zwężających się ku górze ścianach, zwieńczona smukłym, ośmiobocznym hełmem z kryzą. W przyziemiu po obu stronach wieży dwa aneksy, nakryte dachami pulpitowymi. Elewacje oraz dachy aneksów zlewają się z elewacjami i dachami korpusu nawowego (wieża sprawia wrażenie wyrastającej z korpusu nawy). Dach oraz hełm pokryte klepkami z desek, kryza hełmu wykończona na dole koronką. Główne wejście do budowli w elewacji zach., boczne w południowej. W elewacji zach. po obu stronach wejścia głównego znajdują się małe drzwi do aneksów wieży. Otwory okienne prostokątne. Elewacje bez detalu architektonicznego, dekoracyjnie oddziałuje wyeksponowana, gęsta konstrukcja budowli - szachownica słupów i rygli oraz skontrastowanie barw drewna z tynkowanymi polami fach.

We wnętrzu strop belkowy z podsufitką z desek i fasetą. Wyposażenie współczesne, za wyjątkiem empory z XVIII w. (wtórnie oszalowana deskami).

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 01.12.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977.

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie