Architektura sakralna południowo-wschodniej Zamojszczyzny
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Bozena Lebioda

Architektura sakralna południowo-wschodniej Zamojszczyzny

14

jeden dzień

lubelskie

Wycieczka prowadzi szlakiem dawnych cerkwi greckokatolickich powstałych w XVIII - XIX w. Wiele z nich tworzy malownicze zespoły wraz z towarzyszącymi im niekiedy dzwonnicami, ogrodzeniami, cmentarzami czy zabytkowym drzewostanem.

cerkiew greckokatolicka, ob. kościół rzymskokatolicki parafialny pw. św.św. Józefa i Michała Archanioła
Łosiniec

15 minut

dzwonnica
Łosiniec

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

17 min.

cerkiew greckokatolicka
Bełżec

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

25 min.

Cerkiew grekokatolicka pw. św. Mikołaja, ob. kościół par. pw. św. Stanisława
Jarczów

30 minut

Jedna z najstarszych cerkwi na Lubelszczyźnie, sięgająca swoją genezą XVII w., prezentująca rzadki przykład cerkwi z dzwonnicą nad babińcem.

Historia

Pierwsza wzmianka o cerkwi Jarczowie (d. Konwica) pochodzi z 1531 roku. Wieś należała początkowo do Jarczowskich, a następnie do Kurdwanowskich. Obecna cerkiew zapewne przebudowana z wcześniejszej (siedemnastowiecznej) lub wzniesiona na nowo za czasów Maurycego Kurdwanowskiego, w chwili lokacji miejskiej w 1755 r. W 1870 r. zamieniona na prawosławną, przebudowana na przełomie XIX i XX w. (być może wówczas umieszczono nad babińcem pierwotnie wolno stojącą dzwonnicę), funkcjonowała jako filialna parafii w Chodywańcach. W 1921 r. rekoncyliowana i zamieniona na kościół rzymskokatolicki. W 1947 r. ustanowiona została parafia w Jarczowie (przeniesiona z Chodywaniec). Kolejne remonty cerkwi przeprowadzano w latach: 1951, 1963 oraz kompleksowy w l. 2005-2006.

Opis

Cerkiew usytuowana w środkowej części osady, na wschód od rynku. Orientowana. Wzniesiona na trójdzielnym planie składającym się z bardzo szerokiej, prostokątnej nawy, na przedłużeniu której umieszczone dwie niewielkie zakrystie przylegające do boków trójbocznie zamkniętego prezbiterium. Od zachodu do nawy przylega kwadratowy babiniec, nad którym umieszczona (zapewne wtórnie) dzwonnica. Cerkiew drewniana, zbudowana w konstrukcji wieńcowej z bali zwęgłowanych na obłap z krytym czopem i ostatkami różnej długości. Podwalina dębowa, ułożona na nowszej (pocz. XX w.) ceglanej podmurówce. Nawa i prezbiterium nakryte sklepieniami kolebkowymi, w babińcu strop. Pomiędzy nawą a prezbiterium arkada z profilowaną belką tęczową; od zachodu chór muzyczny na dwóch słupach. Dzwonnica nad babińcem konstrukcji słupowej, z arkadową galeryjką w górnej strefie, częściowo nadwieszona od zachodu i wsparta na omieczowanych słupach (poprzednio w całości zaszalowana). Elewacje nawy i prezbiterium w górnej części obite gontem (dzwonnicy ozdobnie oszalowane), dolna partia nakryta szerokim zadaszeniem, opartym na wysuniętych końcach belek. Poszczególne człony budowli nakryte odrębnymi dachami pobitymi gontem: nad nawą dach dwuspadowy, nad babińcem-dzwonnicą trójspadowy, nad prezbiterium dwuspadowy, zamknięty trójbocznie - wszystkie z wydatnymi okapami fasetowo podszalowanymi. Na kalenicy nawy wieżyczka na sygnaturkę nakryta cebulastym hełmem, nad dzwonnicą cebulasta bania. Otwory okienne prostokątne, czterokwaterowe; drzwi zewnętrzne jednoskrzydłowe, deskowe (dawne i współczesne), z zawiasami i zamkami kowalskiej roboty. Wewnątrz wyposażenie z XIX/XX w.

Obiekt dostępny dla zwiedzających częściowo.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 11-12-2015 r.

Bibliografia

  • Górak J., Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 31-32.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Dawne województwo lubelskie, z. 17: Tomaszów Lubelski i okolice, Warszawa 1982, s. 18-19.
  • Niedźwiedź J., Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego, Zamość 2003, s. 198-200.
  • Żurawicka G., Kuśmierz L., Drewniane budownictwo sakralne: powiat Tomaszów Lubelski, powiat Hrubieszów, Lublin 2008, s. 87-88.

czas dojazdu do następnego obiektu

25 min.

dzwonnica
Hrebenne

15 minut

d. zespół cerkiewno-krajobrazowy
Hrebenne

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

40 min.

Cerkiew grekokatolicka pw. Objawienia Pańskiego (Chrztu Pańskiego)
Korczmin

30 minut

Cenny przykład drewnianego budownictwa sakralnego. Jest to cerkiew najstarsza na Lubelszczyźnie i jedna z najstarszych w Polsce.

Historia

Pierwsza wzmianka o cerkwi w Korczminie pochodzi z 1531 roku. Obecna wzniesiona w 1658 r. z użyciem części materiału z wcześniejszej świątyni. Kilkakrotnie remontowana i przebudowywana, m. in. w 1780 r., ok. 1850 r. (dodanie przedsionka przed babińcem i zakrystii południowej, wzniesienie ośmiobocznego tamburu i kopuły - zapewne w miejsce kopuły namiotowej) oraz w k. XIX w. (dobudowa zakrystii północnej). Po 1947 (po wysiedleniu grekokatolików) cerkiew zmieniono na kościół fil. par. rzym.-kat. w Machnówku. W 1955 r. opuszczona cerkiew ulegała postępującej ruinie - w tym czasie rozebrano zakrystie oraz przedsionek, a w 1974 r. stojącą obok dzwonnicę. W latach 1990-1993 będąca w stanie ruiny cerkiew, została zdemontowana, a następnie (w ciągu kilku lat) na nowo złożona i wyremontowana (w części zrekonstruowana). W 2002 r. przejęta przez parafię gr.-kat. w Lublinie, w 2004 r. rekoncyliowana.

Opis

Cerkiew usytuowana w środkowej części wsi (spalonej podczas działań wojennych), nad rzeczką Rzeczycą. Orientowana. Wzniesiona na trójdzielnym planie składającym się z kwadratowej nawy, zbliżonych do kwadratu babińca oraz prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Nawa szersza i wyższa od babińca i prezbiterium, nakryta kopułą osadzoną na wysokim, ośmiobocznym tamburze na pendentywach, w prezbiterium pozorne sklepienie kolebkowe, w babińcu strop. Prezbiterium i babiniec otwarte na nawę arkadami. Cerkiew drewniana, zbudowana w konstrukcji wieńcowej z bali sosnowych łączonych na nakładkę z czopem, podwalina dębowa ułożona na drewnianych peckach (palach wbitych w ziemię). Ściany wewnątrz i zewnątrz wzmocnione lisicami. Elewacje obite gontem, za wyjątkiem dolnej kondygnacji, która nieoszalowana, nakryta szerokim zadaszeniem opartym na wysuniętych końcach belek, a przed wejściem na dwóch słupach. Poszczególne człony budowli nakryte odrębnymi dachami pobitymi gontem: nad nawą ośmiopołaciowa kopuła z pozorną latarnią, nad babińcem dach trójspadowy, nad prezbiterium dwuspadowy zamknięty trójbocznie. Otwory okienne prostokątne, w nawie i babińcu zamknięte łukiem dwuspadowym, ujęte współczesnymi obramieniami w formie daszków. Pierwotne wyposażenie cerkwi rozproszone, ikona Matki Boskiej Korczmińskiej z przełomu XVI i XVII w. przeniesiona do cerkwi parafialnej znajdującej się na terenie Muzeum Wsi Lubelskiej (na miejscu znajduje się jej kopia).

Obiekt dostępny dla zwiedzających częściowo.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 13-04-2015 r.

Bibliografia

  • Antoniak P., Chodor J., Słobodian W., Zapomniane pogranicze. Dekanat uhnowski, Lublin 2005, s. 23-28.
  • Bielecki M., Skorniewski M., Ewolucja statusu prawnego cerkwi w Korczminie, „Studia z Prawa Wyznaniowego”, t. 14, 2011, s. 221-239.
  • Brykowski R., W sprawie zabytkowej drewnianej architektury cerkiewnej powiatu Tomaszów Lub., „Ochrona Zabytków”, 1972. nr 4, s. 276.
  • Brykowski R., Spalona cerkiew z Hulczy i grupa cerkwi tomaszowsko-hrubieszowskich, „Ochrona Zabytków”,1974, nr 1, s. 38.
  • Brykowski R., Drugi remanent zabytków dawny powiat Tomaszów Lubelski, „Spotkania z Zabytkami”, 1982, nr 8, 37.
  • Gmiter M., Zejdowski J., Cerkwie pogranicza - raport, „Spotkania z Zabytkami”, 1992, nr 8, s. 18-22.
  • Górak J., Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 17-18.
  • Kaniewska M., Cerkiew w Korczminie - symbol jedności i duchowej mocy, „Spotkania z Zabytkami”, 2005, nr 5, s. 26-29.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Dawne województwo lubelskie, z. 17: Tomaszów Lubelski i okolice, Warszawa 1982, s. 23.
  • Niedźwiedź E., Niedźwiedź J., Skorniewski M., Kłębek Ł., Dzieje miejscowości gminy Ulhówek powiat tomaszowski, Ulhówek-Zamość 2015, s. 90-93.
  • Styrna J., Ikona z Korczmina, „Spotkania z Zabytkami”, 1992, nr 8, s. 27-28.
  • Żurawicka G., Kuśmierz L., Drewniane budownictwo sakralne: powiat Tomaszów Lubelski, powiat Hrubieszów, Lublin 2008, s. 90-91.
  • http://fkdp.pl/cerkiew-korczmin.html
  • http://www.cerkwie.org/getfile.php?id=5&typ=dzialy

czas dojazdu do następnego obiektu

7 min.

Zespół cerkwi pw. Opieki Matki Bożej, ob. kościoła fil. pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
Budynin

15 minut

Cenny przykład drewnianego budownictwa cerkiewnego charakterystycznego dla południowej Lubelszczyzny. W skład zespołu wchodzą cerkiew i dzwonnica wzniesione w 1887 roku. Trzykopułowa cerkiew prezentuje rzadszy typ rozwiązania przestrzennego o kopułach niemal jednakowej wysokości.

Historia

Wieś, będąca własnością szlachecką, odnotowywana w źródłach od 1462 roku. Cerkiew po raz pierwszy wzmiankowana w 1531 roku. Obecna wraz z dzwonnicą wzniesiona w 1887 r. (data budowy nad drzwiami cerkwi). W 1948 r. zamieniona na kościół rzym.-kat. parafii w Machnówku. Po II wojnie kilkakrotnie remontowana, po raz ostatni gruntownie w 2006 r. (m.in. wymiana części podwalin, zrębu, odeskowania, pokrycia dachowego i stolarki okiennej). Dzwonnica częściowo remontowana w l. 80. XX w. (po wycięciu okna dolna kondygnacja zamieniona na salę katechetyczną).

Opis

Cerkiew usytuowana w północnej części wsi, orientowana. Wzniesiona na trójdzielnym planie składającym się z kwadratowej nawy, nieco węższego, kwadratowego babińca od zachodu oraz prostokątnego, zamkniętego trójbocznie, prezbiterium z przylegającymi po bokach kwadratowymi zakrystiami. Nawa, prezbiterium i babiniec równej wysokości, nakryte wydłużonymi, ośmiopołaciowymi kopułami z latarniami. Kopuły osadzone na wysokich, ośmiobocznych tamburach. Wewnątrz kopuł ośmiopolowe, pozorne sklepienia, w zakrystiach płaskie stropy. Cerkiew drewniana, wzniesiona w konstrukcji wieńcowej z bali sosnowych zwęgłowanych na rybi ogon z ostatkami, podwalina łączona na zamek, ułożona na podmurówce. Dolne partie zrębu nieoszalowane, nakryte zadaszeniem wspartym na rysiach, górne - oszalowane pionowo z listwowaniem. Wejście frontowe poprzedzone otwartym przedsionkiem na słupach, nad którym zadaszony ganek przez całą szerokość babińca. Dachy pokryte blachą. Otwory okienne prostokątne, wielokwaterowe; w tamburze nad prezbiterium od wschodu okulus. Drzwi frontowe dwuskrzydłowe, o dekoracyjnie układanych klepkach nabijanych ćwiekami. Wewnątrz polichromia z 1892 r. i pozostałości wyposażenia z XVIII-XIX w. Dzwonnica wzniesiona na rzucie kwadratu, dwukondygnacyjna, o szerszej dolnej kondygnacji (z wtórnym otworem okiennym) i węższej górnej, w której zamknięte półkoliście otwory dzwonowe. Drewniana, konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowana pionowo deskami. Nakryta ośmiopołaciowym dachem ostrosłupowym, pomiędzy kondygnacjami szeroki daszek okapowy; dachy pokryte blachą. Przy cerkwi kamienna figura św. Floriana z 1. poł. XIX w.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 07-04-2015 r.

Bibliografia

  • Górak J., Dawne cerkwie drewniane w  województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 13-14.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 6: Powiat hrubieszowski, Warszawa 1964, s. 1-2.
  • Niedźwiedź E., Niedźwiedź J., Skorniewski M., Kłębek Ł., Dzieje miejscowości gminy Ulhówek powiat tomaszowski, Ulhówek-Zamość 2015, s. 53-58.
  • Żurawicka G., Kuśmierz L., Drewniane budownictwo sakralne: powiat Tomaszów Lubelski, powiat Hrubieszów, Lublin 2008, s. 80-82.

dzwonnica
Budynin

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

4 min.

Cerkiew greckokatolicka pw. Zesłania Ducha Świętego, ob. kościół fil. parafii Żniatyn
Chłopiatyn

30 minut

Cenny przykład drewnianego budownictwa cerkiewnego charakterystycznego dla południowej Lubelszczyzny. Cerkiew z poł. XIX w. - należąca do szczególnie interesującej grupy świątyń trzykopułowych - wyróżnia się harmonijnymi proporcjami i bogatą dekoracją architektoniczną.

Historia

Cerkiew greckokatolicka powstała w 1863 r. na miejscu poprzedniej świątyni. Po II wojnie światowej była użytkowana przez Kościół katolicki jako kościół fil. parafii Żniatyn. W 1924 r. remontowana, z dodaniem ceglanej podmurówki.

Opis

Cerkiew usytuowana w centrum wsi, przy drodze do Mycowa, obok d. stawu dworskiego. Interesujący przykład świątyni trzykopułowej. Orientowana, trójdzielna, składająca się z kwadratowej nawy, węższego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium z zakrystią przy ścianie północnej i kwadratowego babińca, równego szerokością prezbiterium. Każda z części nakryta ośmiopolową kopułą o dzwonowatej formie, zwieńczoną ażurową latarnią o baniastym hełmie. Kopuły osadzone na ośmiobocznych, połączonych ze sobą tamburach. Wewnątrz pozorne sklepienie, w zakrystii strop. Drewniana, wzniesiona w konstrukcji wieńcowej z bali snowych połączonych na „rybi ogon”, z ostatkami widocznymi w nieoszalowanej dolnej partii, nad którą wydatny okap wsparty na wysuniętych, ozdobnie profilowanych końcach belek. Posadowiona na ceglanej (nowszej) podmurówce. Górne partie ścian zrębu i tambury pokryte pionowym szalunkiem z listwowaniem, zwieńczone profilowanymi gzymsami. Na elewacji frontowej balkon z ażurową balustradą, oparty na silnie wysuniętych wspornikach i nakryty daszkiem dwuspadowym, z oszalowanym trójkątnym szczytem. Nad balkonem i balustradą daszki okapnikowe. Kopuły i wszystkie daszki pokryte gontem, latarnie obite blachą. Otwory okienne prostokątne, ujęte opaskami i zwieńczone gzymsami. Drzwi klepkowe, nad drzwiami frontowymi wycięty napis fundacyjny. Wewnątrz wystrój i wyposażenie o charakterze późnobarokowo-ludowym z czasu budowy cerkwi, m.in. polichromia o motywach architektoniczno-ornamentalnych i figuralnych oraz ikonostas z 1868 roku.

Zabytek dostępny.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 20.08.2014 r.

 

Bibliografia

  • Górak J., Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 12, rys. 5.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 8: Województwo lubelskie, z. 6: Powiat hrubieszowski, Warszawa 1964, s. 3-4.

czas dojazdu do następnego obiektu

4 min.

Cerkiew greckokatolicka fil. pw. św. Mikołaja, obecnie kościół fil.
Myców

30 minut

Przykład drewnianego budownictwa cerkiewnego charakterystycznego dla południowej Lubelszczyzny. Cerkiew z grupy świątyń jednokopułowych wyróżniająca się bogatym wystrojem i wyposażeniem wnętrza.

Historia

Cerkiew greckokatolicka wzniesiona w 1865 r. (bądź 1859). W 1885 r. częściowo przekształcona: przed babińcem dobudowano piętrowy przedsionek; między babińcem a nawą rozebrano ścianę i obydwa pomieszczenia połączono za pomocą arkady. W 1919 r. remontowana - być może wówczas dodano przedsionki przed wejściami bocznymi do nawy. Od 1945 r. użytkowana przez PGR jako warsztat, od 1963 r. opuszczona i zdewastowana. W l. 90. wyremontowana, obecnie pełni funkcję kościoła filialnego rzymskokatolickiej parafii w Żniatynie.

Opis

Cerkiew usytuowana na wzgórku, na pn. krańcu wsi (przed spaleniem w 1944 r. było to centrum wsi) w sąsiedztwie nieczynnego cmentarza grzebalnego, z kilkoma nagrobkami z XIX w. Prezbiterium zwrócona na zach. Wzniesiona na planie trójdzielnym, składającym się z kwadratowej nawy, do której przylega od zach. nieco węższe kwadratowe prezbiterium z zakrystiami bo bokach, a od wsch. kwadratowy babiniec (równy wysokością nawie i prezbiterium) z dodanym później przedsionkiem. Bryła urozmaicona, wieloczłonowa, z wyniesioną na wysokim tamburze ośmioboczną kopułą z latarnią. Nad prezbiterium i babińcem dachy dwuspadowe; nad przedsionkiem frontowym - trójpołaciowy; w dolnej części wydatny okap nakrywający zakrystie i wyłamujący się dwuspadowo nad przedsionkami przy wejściach bocznych do nawy. Wszystkie dachy pokryte blachą. Elewacje szalowane pionowo deskami z listowaniem, pod okapami korpusu głównego i kopuły drewniane gzymsy. Okna prostokątne, wielokwaterowe; w tamburze i prezbiterium okulusy drzwi jedno- i dwuskrzydłowe, klepkowe. Wewnątrz nad nawą ośmiopolowa pozorna kopuła; w nawie chóry śpiewacze otoczone balustradkami, pozostałości ikonostasu oraz polichromia z 1862 r. o dużej wartości artystycznej, z przedstawieniami figuralnymi, motywami architektury iluzjonistycznej i roślinnymi.

Obiekt dostępny.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 7.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Górak J, Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 25-27.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 6: Powiat hrubieszowski, oprac. Chrzanowski T., Kornecki M., Samek J., Warszawa 1964, s. 41-42.

czas dojazdu do następnego obiektu

8 min.

Cerkiew greckokatolicka pw. Podniesienia Krzyża Świętego, ob. kościół filialny
Dłużniów

30 minut

Cenny przykład drewnianego budownictwa cerkiewnego charakterystycznego dla południowej Lubelszczyzny. Cerkiew - wzniesiona w 1882 r. - jest największą realizacją w grupie świątyń trzykopułowych, wyróżniającą się niezwykle monumentalną, smukłą sylwetą.

Historia

Obecna świątynia - wzniesiona w 1882 r. i poświęcona w 1895 r. - była kolejną w tym miejscu cerkwią greckokatolicką, po II wojnie światowej przejętą przez Kościół rzymskokatolicki. Dziś pełni funkcję kościoła fil. parafii w Żniatynie. Odnawiana w latach 30. XX wieku. W latach 2005-2006 przeprowadzono generalny remont, który objął zmianę pokrycia dachowego, wymianę uszkodzonych elementów konstrukcji ścian, podwalin, kopuł i schodów, wzmocnienie fundamentów, konserwację stolarki okiennej i drzwiowej oraz detalu architektonicznego.

Opis

Cerkiew usytuowana na wzniesieniu, na które prowadzą murowane schody, otoczona drzewami i pozostałościami murowanego ogrodzenia. Przy świątyni murowana dzwonnica z pocz. XX wieku. Budowla orientowana, wybudowana na trójczłonowym planie, składającym się z kwadratowej nawy, węższego, kwadratowego babińca i prostokątnego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium z zakrystiami po obu stronach. Każda z części nakryta ośmiopolową, wydłużoną kopułą zwieńczoną latarnią o baniastym hełmie. Kopuły osadzone na wysokich, ośmiobocznych tamburach. Wewnątrz kopuł pozorne ośmiopolowe sklepienia, w zakrystiach stropy. Cerkiew drewniana, wzniesiona w konstrukcji wieńcowej, oszalowana. Kopuły i dachy pokryte blachą. Wszystkie elewacje i tambury oszalowane pionowo deskami z listwowaniem. W dolnej części elewacji szerokie okapy (soboty) wsparte na wysuniętych, ozdobnie profilowanych końcach belek zrębu. Przed wejściem głównym i wejściami bocznymi do nawy słupowe ganki pod dwuspadowymi daszkami (zapewne z pocz. XX wieku). Otwory okienne prostokątne, wielokwaterowe, w nawie, babińcu i prezbiterium zamknięte odcinkowo, ujęte opaskami. Wewnątrz zachowany ikonostas.

Zabytek dostępny.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 24.08.2014 r.

 

Bibliografia

  • Górak J., Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 12-13, rys. 6.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 8: Województwo lubelskie, z. 6: Powiat hrubieszowski, Warszawa 1964, s. 5, fig. 43.
  • „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego” 2006, t. 8, s. 54.
  • „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego” 2007, t. 9, s. 57.

czas dojazdu do następnego obiektu

17 min.

Zespół cerkwi gr.-kat. pw. św. Jana Chrzciciela, ob. kościoła fil. pw. św., Mikołaja
Liski

30 minut

W zespole znajduje się drewniana świątynia, należąca do nielicznej grupy trzykopułowych cerkwi drewnianych z 2. poł. XIX w. Cerkiew sytuowana malowniczo na wzniesieniu, w sąsiedztwie starego cmentarza grzebalnego i pozostałości zespołu dworskiego.

Historia

Wieś Liski, z nadania księcia Ziemowita IV w 1401 r., stanowiła własność dominikanów bełskich. Od 2. poł. XVIII w. wieś należała do Pawłowskich, w. k. XVIII w. do Ignacego Majewskiego, gen. WP. Ok. 1870 r. właścicielem wsi został Jan Krzyżanowski, główny fundator obecnie istniejącej cerkwi greckokatolickiej, wzniesionej w l. 1872-1875 zapewne na miejscu kilku poprzednich (pierwsza odnotowana w 1531 roku). Po II wojnie światowej cerkiew została zamieniona na kościół rzymskokatolicki, obecnie pełni funkcję kościoła fil. par. rzym.-kat. w Przewodowie.

Kilkakrotnie remontowana, z następującymi zmianami: zmiana pokrycia dachów z gontu na blachę; rozebranie zakrystii pn. (1981); po 1983 r.: zastąpienie pierwotnego tradycyjnego szalunku z listwowaniem szalunkiem gontowym, zniesienie zadaszenia w dolnej części zrębu, usunięcie wygiętych odcinkowo daszków nad oknami (zmiana kształtu okien ?). Podczas remontów w l. 2001-3 założono ławy fundamentowe, izolację, wymieniono część podwalin, wieńców, uzupełniono gont w ścianie nawy głównej, wzmocniono konstrukcję chóru.

Opis

Cerkiew położona w środkowej części wsi, na zach. krańcu dawnego parku dworskiego. Usytuowana na wzniesieniu, dostępnym z drogi głównej za pomocą kilkudziesięciu schodków. Otoczona dawnym cmentarzem grzebalnym z zachowanymi kilkoma nagrobkami i okazami starych lip. Orientowana. Wzniesiona na trójdzielnym planie składającym się z prostokątnej nawy oraz prezbiterium i babińca, które są nieco węższe i niższe od nawy. Prezbiterium zamknięte trójbocznie, pierwotnie z dwiema zakrystiami po bokach (obecnie zachowana tylko południowa). Cerkiew zbudowana z drewna sosnowego w konstrukcji wieńcowej. Pierwotnie osadzona na palach wbitych w ziemię, obecnie na podmurówce. Odmienne niż w innych cerkwiach trójkopułowych (np. Chłopiatyn, Dłużniów, Hrebenne), zasadnicze trzy człony cerkwi są nieco „rozsunięte” i powiązane niższymi łącznikami (przejściami), a kopuły nie mają wysokich tamburów lecz są wsparte na pendentywach umieszczonych w narożach zrębu. Kopuły ośmiopołaciowe zwieńczone ślepymi latarniami pod ostrosłupowymi hełmami zakończonymi współczesnymi krzyżami. Wewnątrz kopuł pozorne sklepienia, w przejściach i zakrystii płaskie stropy. Pomiędzy nawą a babińcem chór muzyczny wsparty na czterech słupach. Elewacje obite gontem (pierwotnie pokryte tradycyjnym pionowym szalunkiem z listwowaniem). Okna prostokątne, o zróżnicowanej wielkości, wielokwaterowe; w ścianie frontowej babińca i górnej strefie ścianach bocznych nawy umieszczone okienka półkoliste o promienistym układzie szprosów. Wejście główne poprzedzone gankiem na czterech słupach. Wewnątrz zachowana polichromia z czasu budowy cerkwi o motywach architektonicznych i figuralnych oraz ikonostas i ołtarze boczne.

We wsch. części cmentarza cerkiewnego nagrobki oraz wejście do krypty fundatorów cerkwi i wcześniejszego właściciela majątku, w części zach. - zbiorowa mogiła z czasu II wojny światowej. Od pd. wolno stojąca dzwonnica parawanowa, murowana, trójarkadowa (1930).

Na wsch. od cerkwi zachowane pozostałości parku dworskiego z XVIII w., łączącego się kompozycyjnie i widokowo z cerkwią.

Obiekt dostępny z zewnątrz oraz wewnątrz po uzgodnieniu.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 15-07-2016 r.

Bibliografia

  • Brykowski R., Drewniana architektura cerkiewna na koronnych ziemiach Rzeczypospolitej, Warszawa 1995, s. 123, 209, 234.
  • Górak J., Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 9-10.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 6: Powiat hrubieszowski, Warszawa 1964, s. 34-35.
  • Kawałko D., Cmentarze województwa zamojskiego, Zamość 1994, s. 36-37.
  • Niedźwiedź J., Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego, Zamość 2003, s. 264.
  • Żurawicka G., Kuśmierz L., Drewniane budownictwo sakralne: powiat Tomaszów Lubelski, powiat Hrubieszów, Lublin 2008, s. 52-53

czas dojazdu do następnego obiektu

18 min.

cerkiew greckokatolicka, ob. kościół rzymskokatolicki filialny pw. św. Jana Ewangelisty
Sulimów

30 minut

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie