Mogiły powiatu strzeleckiego
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Katarzyna Latocha

Mogiły powiatu strzeleckiego

7

dwie godziny

opolskie

Zapraszamy Państwa szlakiem mogił powstańczych na terenie powiatu strzeleckiego, wzniesionych ku czci Powstańców Śląskich. Mogiły te upamiętniają miejsca wiecznego spoczynku Bohaterów narodowych.
Trasę rozpoczynamy na cmentarzu przykościelnym w Poznowicach, gdzie znajdziemy mogiłę rodziny Błania (i powstańców śląskich), następnie do miejsca, którego obrona urosła do roli symbolu bohaterskiej walki ludu górnośląskiego z militaryzmem prusko-niemieckim – Górą św. Anny. W dalszej kolejności trasa prowadzi przez Leśnicę, Zimną Wódkę, Olszową, Jemielnicę i Kielczę.

mogiła rodziny Błania
Poznowice

15 minut

Mogiła zbiorowa powstańców śląskich w Poznowicach.

Historia 

Według spisu ludności z 1910 r. w Poznowicach mieszkało 415 mieszkańców, z których 406 mówiło w języku polskim, a 9  w języku niemieckim. Podczas plebiscytu w 1921 r. za Polską głosowały 182 osoby, za Niemcami – 107 w tym 47 sprowadzonych emigrantów. W miejscowości działało Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (od 22 lutego 1921 r.). Poznowice były miejscem walk podczas III powstania śląskiego. Powstańcy z podgrupy „Bodan” opoanowali wieś ok. 7 maja 1921 r. Walki na terenie Poznowic trwały do 31 maja 1921 r., kiedy to beony Podgrupy „Bogdan” pod dowództwem ppor. Jana Faski i grupa tarnogorska Romana Koźlika (wsparte pociągami pancernymi „Mściciel II” i „Nowak”. W 1921 r. w mogile rodziny Błania na cmentarzu w Poznowicach pogrzebano 11 powstańców śląskich. 

Opis

Mogiła rodziny Błania znajduje się w otoczeniu kaplicy na cmentarzu parafialnym, po lewej stronie od bramy wejściowej, w niedalekiej odległości od kościoła parafialnego pw. św. Michała Archanioła. Miejsce pochówku oznaczone zostało granitową stelą o ściętych górnych krawędziach na niewysokim cokole, pierwotnie otoczone żeliwnym ogrodzeniem. Od frontu w okrągłej obudowie znajduje się wizerunek głowy Jezusa Chrystusa w cierniowej koronie. Poniżej wyryty jest następujący napis: TU SPOCZYWAJĄ W BOGU / JAN KAROL FLORIAN / BŁANIA / 4.12 1904 2.5.1891 / 23.5.1921 23.5.1921 / 16.7.1902 / 23.5.1921 / RIP //.
Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 01.07.2020 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982.
  • Teczka obiektu (karta ewidencyjna Pomnika Pamięci Narodowej, decyzja o wpisie do rejstru zabytków woj. oposkiego) [w:] zbiory WUOZ w Opolu
  • Wyglenda J., Plebiscyt i powstania śląskie, Opole 1966. 
     

2 mogiły żołnierskie
Góra Świętej Anny

30 minut

Zbiorowa mogiła żołnieży niemieckich poległych podczas II wojny światowej.

Historia

Na cmentarzu przy kościele pw. św. Anny na Górze Świętej Anny – Pomniku Historii znajduje się mogiła zbiorowa żołnierzy niemieckich z czasów II wojny światowej. W 1989 r. mogiłę wpisano do rejestru zabytków województwa opolskiego. W momencie wpisu, były to dwie mogiły położone w jednym rzędzie, o wielkości 150 cm x 250 cm każda, obramowane niską obramówką. Na każdej z mogił znajdował się drewniany krzyż z postacią ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa i tabliczką z inskrypcją: „ ŚP / ŻOŁNIERZE / RIP. 

Opis

Mogiła żołnierzy niemieckich znajduje się na cmentarzu wyznaniowym nieopodal klasztoru na Górze Świetej Anny. Zlokalizowana jest w głębi cmentarza – schodkami w dół, po lewej stronie. W 1989 r., w momencie wpisu do rejestru zabytków województwa opolskiego, były to dwie, osobne  mogiły. W latach współczesnych postawiono nowy nagrobek i żołnierzy ekshumowano do jednej, wspólnej mogiły. Na płycie nagrobnej znajduje się nastepująca, dwujęzyczna nskrypcja (w języku polskim i niemieckim): „MASSENGRAB / UNBEKANNTER / DEUTSCHER SOLDATEN / ZBIOROWA MOGIŁA  / NIEZNANYCH / ŻOŁNIERZY NIEMIECKICH / ERRICHTET MIT SPENDEN / DER AGMO E.V.BONN”.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 23.04.2019 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982, s. 109 i 429-430;
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, red. T .Chrzanowski, M. Kornecki, T.VII, woj. opolskie, z.14. powiat strzelecki.
  • Kossak Z., Nieznany kraj, Katowice 1958. 
  • Pomnik Czynu Powstańczego. Album, Katowice 1955;
  • Pszczyński K., Muzeum Czynu Powstańczego w Leśnicy i Pomnik Czynu Powstańczego na Górze Św. Anny, Opole 1971. 
  • Teczka obiektu (karta ewidencyjna Pomnika Pamięci narodowej, decyzja o wpsie do rejestru, korespondencja itp.) [w:] zbiory WUOZ w Opolu
  • Wyglenda J., Plebiscyt i powstania śląskie, Opole 1966. 
     

mogiła zbiorowa powstańców śląskich
Leśnica

30 minut

Mogiła zbiorowa powstańców śląskich w Leśnicy.

Historia 

W trakcie III Powstania Śląskiego największa bitwa odbyła się w rejonie Góry Świętej Anny. Miała ona miejsce w dniach 21-26 maja 1921 r. Najcięższe walki toczyły się w rejonie Lichyni, Klucza, Zalesia, Januszkowic, Krasowej, Łąk Kozielskich, jak i Leśnicy. W położonej na południowo-wschodnim zboczu Góry Św. Anny – Leśnicy powstańcy prowadzili ciężkie walki wręcz o jej zdobycie. Leśnica była miejscem postoju dowództwa pułku katowckiego Walentego Fojkisa z Grupy „Wschód”. 21 maja 1921 r. do miejscowości wkroczyły wojska  majora v. Chappuisa z krapkowickiego związku taktycznego SSOS (Grupe „Süd”), nacierające z rejonu Gogolina na Górę Świetej Anny. Nie wiadomo ile osób zginęło. Zbiorowa mogiła powstańców śląskich znajduje się na tamtejszym cmentarzu parafialnym. Dziś znane są jedynie dwa nazwiska poległych w trakcie walk bohaterów: Jana Pogodały i Jana Gruchmana. Pozostałych mężczyzn pochowano bezimiennie. Grób ten ulokowano na stoku wzniesienia, nieopodal zabytkowego kościoła pw. Zwiastowania NMP.

Opis

Miejsce pochówku oznaczone trzema płytami nagrobnymi na cokole i podstawie, u wezgłowia środkowej płyty prostokątna stela. Całość wykonana z granitu. Od frontu na powierzchni steli tablica z polerowanego granitu, na niej wyryta inskrypcja: TU SPOCZYWAJĄ BOHATERZY/III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO/POLEGLI W WALCE O POLSKOŚĆ/ZIEMI ŚLĄSKIEJ/JAN POGODAŁA/JAN GRUCHMAN/ORAZ INNI KTÓRYCH/NAZWISKA SĄ NIEZNANE/CZEŚĆ ICH PAMIĘCI/SPOŁECZEŃSTWO M. LEŚNICY OP./1921-1981//. W centralnej części środowej płyty tablica z wyrytym krzyżem powstańczym. 

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Katarzyna Latocha, OT NID w Opolu, 16.07.2020 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982.
  • Teczka obiektu (karta ewidencyjna Pomnika Pamięci Narodowej, decyzja o wpisie do rejstru zabytków woj. oposkiego) [w:] zbiory WUOZ w Opolu
  • Wyglenda J., Plebiscyt i powstania śląskie, Opole 1966. 
     

zbiorowa mogiła powstańców śląskich
Zimna Wódka

15 minut

Mogiła zbiorowa powstańców śląskich w Zimnej Wódce.

Historia 

Według spisu ludności z 1910 r. Zimną Wódkę zamieszkiwało 713 mieszczkańców, z których 686 mówiło w języku polskim. W wyborach komunalnych z listopada 1919 r. na listę polską oddano 150 głosów (ze 181), dzięki czemu Polacy uzyskali 8 na 9 mandatów. Dnia 22 lutego 1921 roku w miejscowości powstał oddział najstarszej polskiej organizacji sportowej Polskiego Towarzystwa Gminastycznego „Sokół”.
 
Podczas plebiscytu w 1921 r. za Polską głosowalo 221 mieszkańców, a za Niemcami – 145. Podczas III powstania śląskiego, ok. 7 maja 1921 r. Zimną Wódkę opanowali powstańcy śląscy z Podgrupy „Butrym”. Zimna Wódka była terenem walk w III powstaniu śląskim i kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk. 

W 1921 r. w zbiorowej mogile na cmentarzu katolickim pochowano we wspólnej mogile dwóch nieznanych powstańców śląskich, którzy polegli podczas walk w III powstaniu śląskim. 

Opis

Mogiła zbiorowa nieznanych dwóch powstańców śląskich znajduje się w głębi cmentarza parafialnego w Zimnej Wódce, po prawej stronie od wejścia na cmentarz, przy głównej alejce. Powierzchnia mogiły wynosi ok. 6 m kw. Mogiła obramowana jest niską opaską z lastriko. Na mogile, po prawej stronie, znajduje się płyta z jasnego marmuru o wymiarach 40X60 cm. Na niej wyryta jest inskrypcja: „WIECZNA CHWAŁA BOHATEROM / POLEGLYM W POWSTANIU ŚLĄSKIM / POD GÓRĄ ŚW. ANNY W ROKU / 1921 /.

Po lewej stronie mogiły znajduje się płyta leżąca w formie księgi wykonana z granitu. Na niej widnieje krzyż i gałązka lauru w formie reliefu. Pozostałą część mogiły wypełnia ziemia z posadzonymi roślinami. 

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 30.06.2020 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982.
  • Ryżewski W., Trzecie powstanie śląskie, Warszawa 1977. 
  • Teczka obiektu (karta ewidencyjna Pomnika Pamięci Narodowej, decyzja o wpisie do rejstru zabytków woj. oposkiego) [w:] zbiory WUOZ w Opolu
  • Wyglenda J., Plebiscyt i powstania śląskie, Opole 1966. 

zbiorowa mogiła powstańców śląskich
Olszowa

15 minut

Mogiła zbiorowa powstańców śląskich w Oleśnicy.

Historia 

W zbuorowej mogile pochowano szczątki następujących powstańców śląskich z okresu III powstania śląskiego: Franciszka Kandziory – lat 26, Ryszarda Małka, lat 19, Stefana Muszalskiego – lat 19 i Jana Musioła – lat 20. Byli oni robotnikami dworskimi i mieszkańcamy Olszowej. Nie wiadomo, czy brali oni udział w powstaniu (najprawdopodobniej powstańcem był tylko Ryszard Małek). Za propolskie sympatie zostali wydani Niemcom 10 czerwca 1921 r. przez praktykanta dworskiego o nazwisku Gabor. Prowadzono ich przez wieś z rekoma założonymi w tył głowy i kazano śpiewać niemieckie pieśni. Rozstrzelani zostali w lesie koło Olszowej w dniu 10 czerwca 1921 r. Ojciec Ryszarda Małka odnalazł grób. Zwloki przewieziono na cmentarz i pochowano w dniu 12 czerwca 1921 r. bez udziału księdza, któremu zakazali udziału w pogrzebie pod groźbą kary śmierci. 

W 1988 r. mogiłę wpisano do rejestru zabytków województwa opolskiego. Na tablicy nagrobnej wykonanej z jasnego marmuru widniała wówczas następująca inskrypcja: „WIECZNA CHWAŁA BOHATEROM / POLEGLYM W POWSTANIU ŚLĄSKIM / POD GÓRĄ ŚW. ANNY W ROKU / 1921 / MUSIOŁ, MUSCALSKI / KANDZIORA, MAŁEK.

Opis

Mogiła zbirowa powstańców śląskich znajduje się na cmntarzu parafialnym w Olszowej. Grób usytuowany jest przy samej granicy ogrodzenia. Znajdują się w nim prochy 5 powstańców śląskich: Richard Małek, Franc Kandziora, Jan Musioł, Stefan Muszalski i Jan Ciomerlik. 

Mogiła ma kształt prostokątny. Wnetrze marmurowej ramy wypełnia drobny kamień na którym ustawione są w równych odległościach trzy kamienne płyty nagrobne. 

Na pierwszej widnieje napis: Tu spoczywają w Bogu / Jan Musioł / Stefan Muszalski / Richard Małek / Franc Kandziora.

Na drugiej (środkowej) widnieje następujący napis: WIECZNA CHWAŁA / BOHATEROM / POLEGŁYM W POWSTANIU / ŚLĄSKIM / POD GÓRĄ ŚW. ANNY / W ROKU 1921 / MUSIOŁ / MUSZALSKI / KANDZIORA / MAŁEK.

Na trzeciej płycie nagrobnej widnieje napis: WIECZNA CHWAŁA / BOHATEROM / POLEGŁYM W POWSTANIU / ŚLĄSKIM / POD GÓRĄ ŚW. ANNY / W ROKU 1921 / CIOMERLIK JAN. 

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 10.06.2020 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, red. T .Chrzanowski, M. Kornecki, T.VII, woj. opolskie, z.14. powiat strzelecki.
  • Ksiega zgonów nr 3 Parafii Klucz za rok 1921, nr 14, 15, 16 i 17. 
  • Teczka obiektu (karta ewidencyjna Pomnika Pamięci Narodowej, decyzja o wpisie do rejstru zabytków woj. oposkiego) [w:] zbiory WUOZ w Opolu
  • Wyglenda J., Plebiscyt i powstania śląskie, Opole 1966. 

mogiła powstańców śląskich
Jemielnica

15 minut

Zbiorowa mogiła powstańców śląskich w Jamielnicy.

Historia

Według spisów ludności, w 1910 r. w Jemielnicy mieszkało 1656 r. mieszkańców, z których 1589 mówiło po polsku. W wyborach komunalnych z listopada 1919 r. wszystkie glosy oddano na listę polską, uzyskując komplet 12 mandatów. Podczas plebiscyty, mimo propagandy i napływu emigrantów z Niemiec za Polską oddno 788 głosow, a za Niemcami – 263. Wiosną 1919 r. w Jemielnicy zapszysięzono odzial POW Górnego Śląska. Mieszkańcy wsi wzięli też udział w powstaniach śląskich. W III powstaniu śląskim w 1921 r. udział wzięlo ok. 100 mieszkańców Jemielnicy. 

Powstańców śląskich pogrzebano w mogile zbiorowej w Jemielnicy w 1921 r. W 1990 r. postawiono pomnik z lastriko z plastycznym elementem znaku „Rodła”, który do dziś nie został wymieniony. W 1990 r. mogiłę wpisano do rejestru zabytków województwa opolskiego.

Opis

Mogiła powstańców śląskich znajduje się na cmntarzu wyznaniowym w Jemielnicy.. Powierzchnia mogiły zbiorowej wynosi 6 m kw. Znajdują się wniej prochy 4 powstańców śląskich, w tym 3 bezimiennych. Mogiła ma kształt prostokątny. Obrzezona jest obmurówką z lastriko i nakryta trzema płytami z lastriko pomiędzy którymi znajdują się kwatery z zielenią. Obok tablicy pionowej z inskrypcją znajduje się plastyczny element pochyłego „Rodła” wykonanego również z lastriko. Nagrobek jest z ciemnoszarego granitu z plastycznym elementem znaku „Rodła”. Na płycie nagrobnej widnieje inskrypcja: WIECZNA CHWAŁA / BOHATEROM / POLEGŁYM / W POWSTANIU / ŚLĄSKIM / POD GÓRĄ ŚW. ANNY / W 1921 R. / I. SWANSKI ORAZ / TRZEJ NIEZNANI //.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 17.06.2020 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982.
  • Kossak Z., Nieznany kraj, Katowice 1958.
  • Ryżewski W., Trzecie powstanie śląskie, Warszawa 1977 r. 
  • Teczka obiektu (karta ewidencyjna Pomnika Pamięci narodowej, decyzja o wpsie do rejestru, korespondencja itp.) [w:] zbiory WUOZ w Opolu
  • Wyglenda J., Plebiscyt i powstania śląskie, Opole 1966. 
     

zbiorowa mogiła powstańców śląskich
Kielcza

15 minut

Zbiorowa mogiła powstańców śląskich w Kielczy.

Historia

Według spisu ludności z 1910 r. w Kielczy mieszkało 1240 mieszkańców, z których 1126 mówiło w języku polskim, 10 w języku polskim i niemieckim a 101 – w niemieckim. W wyborach komunalnych 1919 r. na polską listę oddano 373 głosy (z 442), uzyskując 11 z 12 mandatów. Podczas plebiscytu w 1921 r. za Polską głosowało 581 osób, za Niemcami – 173 w tym 78 sprowadzonych emigrantów. W Kielczy działało „Towarzystwo Oświaty na Śląsku im. św. Jacka”, gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (od marca 1921 r.) oraz komórka POW G. Śl. Mieszkańcy wsi wzięli udział w III powstaniu śląskim. 

W 1921 r. w mogile zbiorowej na cmentarzu w Kielczy pogrzebano szczątki pięciu powstańcow śląskich: Filipa Szwarca, Ryszarda Ogiewka, Franciszka Bieniaka, Wilhelma Pawełka oraz jednego nieznanego. Warto zaznaczyć, że Ryszard Ogiewka poległ w walkach pod Zębowicami, a Wilhelm Pawełek i Filip Szwarc pod Krośnicą. Inny powstniec Józef Nocoń zmarł po powstaniu w więzieniu w Strzelcach Opolskich. 
Warto dodać, że na cmentarzu w Kielczy pochowany jest również ks. Józef Wajda, proboszcz parafii w latach 1885-1923. Krzewiciel polskiej mowy i pieśni, a także inicjator Banku Ludowego w Strzelcach Opolskich. Ks. Wajda był również w latach 1908-1911 Posłem do Reichstagu (Sejm Rzeszy) w Berlinie (liczba posłów polskich w Reichstagu w latach 1871-1912 wahała się od 13 do 20, byli oni skupieni w Kole Polskim).

Opis

Mogiła zbiorowa powstańców śląskich znajduje się na cmentarzu w Kielczy. W mogile zbiorowej pogrzebano szczątki 5 powstańców śląskich. Pośrodku mogiły na niewielkim podwyżeszeniu znajduje się pionowo ustawiano prostokatna płyta z lastriko, do której przymocowana jest tablica z czarnego marmuru z następującą inskrypcją:

„WIECZNA CHWAŁA BOHATEROM / POLEGLYM W POWSTANIU ŚLĄSKIM / POD GÓRĄ ŚW. ANNY W ROKU / 1921 / 1. SZWARC PILIP 3. BIENIEK FRANC. / 2. OGIEWKA RYSZARD 4. PAWELEK WILH. / 5. NIEZNANY/ 

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 02.07.2020 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982.
  • Ryżewski W., Trzecie powstanie śląskie, Warszawa 1977. 
  • Teczka obiektu (karta ewidencyjna Pomnika Pamięci Narodowej, decyzja o wpisie do rejstru zabytków woj. oposkiego) [w:] zbiory WUOZ w Opolu
  • Wyglenda J., Plebiscyt i powstania śląskie, Opole 1966. 

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie