Śladami Franciszka Ludwika von Neuburga
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Adrian Dwornicki

Śladami Franciszka Ludwika von Neuburga

8

jeden dzień

dolnośląskie, opolskie

Głównym celem wycieczki jest podążanie śladami biskupa wrocławskiego Franciszka Ludwika von Neuburga. Głównie poruszać będziemy się po moim ukochanym mieście Otmuchowie. Dzięki licznym fundacjom biskupa Franciszka Ludwika do dnia dzisiejszego możemy odkrywać jego ślady zachowane poprzez wspaniałe dziedzictwo mecenasa sztuki jakim był niewątpliwie biskup Franciszek Ludwik

W tym miejscu należy przytoczyć najważniejsze fakty biograficzne i przybliżyć postać bohatera Naszej wycieczki. Franciszek Ludwik urodził się w 1664 roku w Neuburgu nad Dunajem jako syn Palatyna Reńskiego. Od najmłodszych lat przygotowywany był do pełnienia licznych funkcji kościelnych. W wieku zaledwie 19 lat został wybrany na biskupa wrocławskiego miało to miejsce w roku Odsieczy Wiedeńskiej 1683. Jako biskup wrocławski posiadał tytuł księcia nyskiego ponieważ każdy kolejny biskup wrocławski był jednocześnie władcą księstwa Nyskiego biskupów wrocławskich.

Biskup Franciszek Ludwik był również elektorem w Trewirze, czy Moguncji dzięki tej drugiej funkcji miał prawo do wyboru cesarza. Franciszek Ludwik pełnił również funkcję Wielkiego Mistrza Zakonu Najświętszej Maryi Panny z siedzibą we Freudenthal obecnie Bruntal miasto w Republice Czeskiej.

Dzięki swoim licznym funkcjom i urzędom, które sprawował na terenie całych ówczesnych Niemiec posiadał liczne kontakty, które w dużym stopniu przyczyniły się do tego iz na dworze biskupa działało wielu słynnych artystów tamtych czasów na czele z jednym z najsłynniejszych malarzy doby baroku na Śląsku zwanego "Śląskim Rembrandtem" - Michałem Willmannem. Na dworze biskupa działało wielu artystów z Austrii i Włoch. Na dworze biskupa działali Fryderyk Bernhard Werner topograf i rysownik, Jan Józef Weiss snycerz i rzeźbiaż, Michał Klein architekt, czy Karol Dankwart malarz ze Szwecji nadworny malarz Króla Polski Jana III Sobieskiego.

Na drodze Naszej wycieczki odwiedzimy takie miasta jak Nysa, Głuchołazy, czy Wrocław. Bardzo wiele śladów znaleźć można dziś w Republice Czeskiej w miastach Jesenik, czy Javornik, które niegdyś wraz z Otmuchowem, Nysą, czy Paczkowej i Głuchołazami tworzyły od 1290 do 1810 do sekularyzacji dóbr kościelnych jeden organizm państwowy Księstwo Nyskie biskupów wrocławskich.

Biskup Franciszek Ludwik w swym życiu cechował się wielką skromnością i pobożnością, a jego niezliczone fundacje dziś rozproszone w granicach kilku państw cechowały się wielkim pietyzmem można rzec był to wielki mecenat sztuki w służbie Kontrreformacji.

Fundacje biskupa są dobitnym świadkiem wielkości prezentowanej postaci, która budzi ogromny podziw, inspirację i w wyraźny sposób działa na wyobraźnię.

Kościół pw. św. św. Mikołaja i Franciszka Ksawerego
Otmuchów

30 minut

W kościele fundacji bp. wrocławskich znajdują się dzieła wybitnych śląskich malarzy: Michaela L. Willmanna i Carla Dankwarta. Oryginalne wystrój i wyposażenie tworzą wraz z architekturą jednorodne, kompletne dzieło.

Historia

W Otmuchowie swoją siedzibę od XIII aż do pocz. XIX w. mieli biskupi wrocławscy. Ich fundacjom miasto zawdzięcza m.in. budowę zamku, pałacu i ratusza. Pierwszy kościół, pw. św. Jana Chrzciciela, powstał w tym miejscu w XIII w. następnie przez pewien czas pełnił funkcję kolegiaty. W 2 poł. XVII w. bp Franz Ludwig postanowił kilkakrotnie odbudowywany kamienny kościół zastąpić nową budowlą, a opracowanie projektu powierzył J.P. Doblerowi. Wkrótce po rozbiórce (1690) wmurowano kamień węgielny, a budowę ob. świątyni pw. św. św. Mikołaja i Franciszka Ksawerego ukończono w 1693 r. Autorem polichromii był Karl Dankwart (znany m.in. z prac w kościele św. św. Jakuba St. i Agnieszki w Nysie). Ołtarz główny wykonany przez Johanna Weinmanna z Ellwangen poświęcono w 1701 r.

Opis

Barokowy murowany kościół położony jest na wzniesieniu w zachodniej części miasta. Składa się z trójnawowego korpusu z transeptem, o prezbiterium zorientowanym na zachód i zakończonym absydą. Część wschodnia jest dwuwieżowa, kościół zamknięty jest dwuspadowym dachem. 3-kondygnacyjna fasada podzielona jest pilastrami i zwieńczona szczytem o wolutowych spływach, ujęta wieżami zamkniętymi hełmem. Nawa główna otwarta jest arkadowo na kaplice boczne z emporami. Bogato opracowane wnętrze nakryte jest sklepieniem kolebkowym na gurtach i z lunetami. Polichromie barwne i en grisaille na sklepieniach i ścianach wykonał Karl Dankwart. Autorami sztukaterii byli Giovanni Alberti, Bartolomeo Mutino i Pietro Simonetti. Malowidła na sklepieniach, część z nich w stiukowych ramach, przedstawiają sceny biblijne oraz żywot patronów kościoła św. św. Mikołaja i Franciszka Ksawerego. Wyposażenie pochodzi z czasu fundacji kościoła, z XVII/XVIII w. W absydzie prezbiterium znajduje się ołtarz z obrazem Św. Mikołaj błogosławiący rozbitków Michaela Willmanna (1696). Drugi obraz tego artysty: Ścięcie św. Jana Chrzciciela, znajdziemy w jednym z ośmiu ołtarzy bocznych. Ambona (1696) z balustradą z płaskorzeźbami ewangelistów, zwieńczona jest baldachimem z figurami Chrystusa i czterech ojców Kościoła. W prezbiterium znajdują się 2 stalle o bogatej dekoracji snycerskiej (1694-1695).

Obiekt użytkowany, dostępny.

Oprac. Joanna Szot, OT NID w Opolu, 1.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Biller L., Neisse, Ottmachau und Patschkau, die Städte am Mittelauf der Glatzer Neisse (Veröffentlichungen der Schlesien Gesellschaft für Erkunde E.V. und des Geographischen Instituts der Universität Breslau, H. 15), Breslau 1932.                                   
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII: Województwo opolskie, z. 3: Powiat grodkowski, oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Warszawa 1964.
  • Lutsch H., Bilderwerk schlesischer Kunstdenkmaler, Breslau 1903.
  • Lutsch H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. 4: Die Kunstdenkmäler des Reg.-Bezirks Oppeln, Tl. 1, Breslau 1890.
  • Steinborn B., Otmuchów, Paczków (Śląsk w zabytkach sztuki), Wrocław 1982.
  • Weber R., Schlesische Schlösser, Dresden-Breslau 1909.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.

czas dojazdu do następnego obiektu

2 min.

Pałac, tzw. Zamek Dolny, ob. Urząd Miejski
Otmuchów

15 minut

Barokowy pałac jest fundacją biskupów wrocławskich, których obecność w Otmuchowie sięga XIII w. Od 1741 r., gdy Zamek Górny został ostrzelany podczas I wojny śląskiej, pełnił funkcję siedziby biskupiej w Otmuchowie, a od 1821 r. mieszkał w nim Wilhelm v. Humboldt. Rozwiązania formalne, zastosowane przez projektanta Michała Kleina odnaleźć można w jego nyskich realizacjach.

Historia

Inicjatorem budowy i fundatorem nowego pałacu u stóp zamku biskupiego w Otmuchowie był bp wrocławski Franciszek Ludwik v. Neuburg (1783-1732). Wykonanie projektu zlecił on Michałowi Kleinowi (architektowi miejskiemu w Nysie od 1697, który od 1714 r. pełnił funkcję architekta dworu biskupiego). Zachował się kontrakt dotyczący zlecenia, datowany na 25-09-1706 r. Pałac ukończono w 1707 r. Od 1810 r. dobra biskupie w Otmuchowie w postaci zamków Górnego i Dolnego oraz bażanciarni zostały zajęte przez państwo pruskie, a 11 lat później oddane ministrowi Wilhelmowi v. Humboldt. Baron wraz z rodziną zamieszkał w pałacu, gdyż stan techniczny zamku nie pozwalał na jego użytkowanie. W tym samym stuleciu pałac został rozbudowany o ryzalit z tarasem od płd. i zach. przybudówkę. Podczas przebudowy pałacu na szkołę w 1927 r. przekształcono wnętrza na piętrze. Potomek Wilhelma, Bernhard Humboldt-Dachröden w 1929 r. sprzedał miastu zamek wraz z pałacem i bażanciarnią. W latach 60. XX w. w budynku mieściła się szkoła podstawowa, a w 70. żłobek. Obecnie Zamek Dolny jest siedzibą Urzędu Miejskiego w Otmuchowie.

Opis

Pałac położony jest na północno-wschodnim zboczu wzgórza zamkowego, na południe od Rynku. Teren pałacu jest ogrodzony: ogrodzenie w formie żelaznych krat rozpiętych między murowanymi i otynkowanymi filarami. Piętrowy, podpiwniczony budynek nakryty jest wysokim czterospadowym dachem krytym dachówką. Główne wejście prowadzi od północy, kamiennymi schodami. Do korpusu na rzucie prostokąta od południa, na osi dostawiony jest ryzalit z tarasem na piętrze, a od zachodu piętrowa dobudówka z tarasem. Elewacje barokowego pałacu oparte są na wysokim cokole i rozwiązane symetrycznie, na poziomie parteru pokryte boniowaniem. Środkowa oś fasady, z portalem zamkniętym łukiem, zaakcentowana jest pilastrami w tzw. wielkim porządku, z jońskimi kapitelami. Na poziomie piętra, oddzielonym gzymsem podokiennym, podzielona jest lizenami. Portal z boniowaną archiwoltą zwieńczony jest kluczem. Prostokątne okna na parterze mają profilowane opaski, a na piętrze ujęte są pilastrami o jońskich kapitelach, zwieńczonymi przerwanym odcinkowym naczółkiem z wolutami. Pozostałe elewacje rozwiązano w podobny sposób. Wnętrze podzielono na 2 trakty, a część środkową zajmuje sień. Pomieszczenia na parterze przykryte są sklepieniami. W wyniku przekształceń związanych ze zmianą funkcji budynku wnętrza pałacowe utraciły reprezentacyjny wystrój.

Obiekt dostępny jest z zewnątrz, wnętrza za zgodą właściciela.

Oprac. Joanna Szot, OT NID w Opolu, 19.08.2014 r.

 

Bibliografia

  • Bandurska Z., Otmuchów. Studium hist.-architektoniczne zamku i pałacu biskupów wrocławskich, PP PKZ Wrocław 1975, tom I-II, mps.
  • Biller L., Neisse, Ottmachau und Patschkau, die Städte am Mittelauf der Glatzer Neisse (Veröffentlichungen der Schlesien Gesellschaft für Erkunde E.V. und des Geographischen Instituts der Universität Breslau, H. 15), Breslau 1932.                                    
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII: Województwo opolskie, z. 3: Powiat grodkowski, oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Warszawa 1964.
  • Steinborn B., Otmuchów, Paczków (Śląsk w zabytkach sztuki), Wrocław 1982.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 662.

czas dojazdu do następnego obiektu

2 min.

kościół filialny pw. św. Anny
Otmuchów

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

8 min.

pałacyk myśliwski
Wierzbno

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

21 min.

pałac biskupi, ob. Muzeum Miejskie
Nysa

dwie godziny

czas dojazdu do następnego obiektu

24 min.

Kościół par. pw. św. Wawrzyńca
Głuchołazy

30 minut

W barokowym kościele zachowano fragment XIII-w. ściany zach. i portal o romańsko-gotyckich cechach, z charakterystycznymi maskami. Wewnątrz znajduje się bogate wyposażenie w postaci barokowych ołtarzy oraz obraz z warsztatu Michaela Willmanna. Całość wieńczą hełmy wież projektu Hansa Poelziga.

Historia

Barokowy kościół powstał w latach 1729-1731. W budowie wykorzystano część zachodniej elewacji poprzedniego, romańsko-gotyckiego kościoła. Autorem projektu był przypuszczalnie Johann I. Töpper, znany m.in. z kościołów w Głubczycach, Prudniku, Śmiczu i Ścinawie Nyskiej.

Opis

Kościół parafialny ulokowano we wsch. części średniowiecznego miasta, w oddaleniu od rynku o jeden blok zabudowy. Wymurowano go z cegły, wykorzystując część zach. ściany z kamienia łamanego. Ta najstarsza część to pozostałość typowego dla romanizmu masywu dwuwieżowego. Zachowały się w nim 4 okienka strzelnicze oraz pojedyncze okna w kamiennych oprawach. Portal główny o cechach romańsko-gotyckich: uskokowy, z ostrołukową, profilowaną archiwoltą; kolumny w ościeżach zwieńczone głowicami, na których umieszczono maski - jak przyjęto uważać - przedstawiające twarze zakonników. Trójnawowy korpus z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Od płd. przylega niewielka kruchta. Kościół zamknięty jest dwuspadowo. Wieże są nadbudowane i zamknięte hełmami, łącząca je ściana jest podwyższona. Nad barokowym wnętrzem rozpięte jest sklepienie kolebkowe o stiukowej ramowej dekoracji. Nawa główna otwarta arkadami na nawy boczne z emporami na górnej kondygnacji. Na łuku ściany tęczowej łacińska inskrypcja kryjąca datę fundacji kościoła (tzw. chronostych). Neobarokowy ołtarz główny powstał w 1921 r. Pozostałe zabytkowe wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII w. W kościele znajduje się aż 8 barokowych ołtarzy bocznych. W jednym z nich, pw. Matki Bożej Bolesnej, znajduje się barokowy obraz Opłakiwanie Chrystusa (kon. XVII w.). Jest to kopia obrazu Van Dycka wykonana w warsztacie Michaela Willmanna.

Kościół jest użytkowany, dostępny.

Oprac. Joanna Szot, OT NID w Opolu, 23.09.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII: Województwo opolskie, red. T. Chrzanowski, M. Kornecki, z. 9: Powiat nyski, oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki.
  • Kutzer P., Kirchengeschichte von Ziegenhals, Ziegenhals 1932.
  • Lutsch H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. 4: Die Kunstdenkmäler des Reg.-Bezirks Oppeln, Tl. 1, Breslau 1890.
  • Świechowski Z., Katalog architektury romańskiej w Polsce, Warszawa 2009.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.

czas dojazdu do następnego obiektu

1 godz. 42 min.

dawny sierociniec
Wrocław

15 minut

czas dojazdu do następnego obiektu

4 min.

katedra pw. św. Jana Chrzciciela
Wrocław

godzina

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie