kościół pw. Przemienienia Pańskiego, Żuków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół pw. Przemienienia Pańskiego

Żuków

photo

Kościół parafialny jest ważnym elementem mazowieckiego drewnianego budownictwa sakralnego. Stanowi przykład barokowej architektury drewnianej powstałej w 2 poł. XVII w. 

Usytuowanie i opis

Kościół usytuowany jest po południowej stronie szosy biegnącej przez wieś (kalenicą do niej), w zachodniej części osady. W północno-zachodniej części cmentarza przykościelnego usytuowana została drewniana dzwonnica.
Świątynia wybudowana z drewna sosnowego w konstrukcji zrębowej, oszalowana pionowymi deskami z olistwowaniem, wzmocniona obustronnie lisicami, posadowiona na niskiej podmurówce. Więźba dachowa nawy i prezbiterium storczykowa, dwuspadowa, od strony zachodniej z przyczółkiem, od wschodniej nad prezbiterium trójpołaciowa, nad kruchtą dach dwuspadowy, nad zakrystią trzyspadowy, kryty pierwotnie gontem, obecnie blachą. Na kalenicy nawy, od strony zachodniej nowsza, czworoboczna wieżyczka na sygnaturkę, nakryta daszkiem w kształcie dzwonka, zwieńczona kulą i krzyżem. 
Kościół jest orientowany, nawa zbudowana jest na planie prostokąta, z dostawionym od strony wschodniej węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Do prezbiterium od północy dobudowana została nowa drewniana zakrystia (na miejscu murowanej z 1889 r.), a do nawy od zachodu kruchta. Wnętrze jest jednonawowe, przekryte stropem płaskim. Nawę od prezbiterium przedziela belka tęczowa z barokowym krucyfiksem z 1 poł. XVII w. Chór muzyczny od frontu, wsparty na dwóch murowanych słupach. Prospekt organowy z 1800 r. z organami pochodzącymi z końca XIX w. Ołtarz główny, dwa ołtarze boczne i konfesjonały barokowe z połowy XVIII w. W prezbiterium, nad wejściem do zakrystii, umieszczona jest drewniana tablica fundacyjna z datą 1677.
Na cmentarzu przykościelnym w zachodniej części działki usytuowane są stare nagrobki, m.in. Michała Mellerskiego, proboszcza żukowskiego zmarłego w 1814 r.
Przy kościele znajduje się drewniana dzwonnica wzniesiona pod koniec XVIII w. Jest konstrukcji słupowej, wzmocnionej ryglami i zastrzałami, z zewnątrz oszalowana z olistwowaniem. Zbudowana została na rzucie kwadratu o boku 2,6 m. Jest jednokondygnacyjna. W górnej części, w każdej ścianie, są po dwa otwory dzwonowe o kształcie półkola, zamknięte drewnianą żaluzją. Dach jest namiotowy, kryty gontem, zwieńczony sterczyną z żelaznym krzyżem.

Historia

Wieś powstała na przełomie XII i XIII w. i już w XIII w. erygowano tu parafię. Należy sądzić, że wraz z parafią powstał tu pierwszy kościół. W 2. poł. XV w. wieś należała do książąt mazowieckich. W 1520 r. książęta Janusz III i Stanisław erygowali parafię i wtedy wystawiono drugi kościół pw. Najświętszej Marii Panny. Stał on w innym miejscu, za rzeką, dziś w tym miejscu stoi krzyż otoczony płotkiem. 
Obecny kościół powstał w latach 1676-1677, kiedy proboszczem był ks. Mateusz Jacek Górzyński. Ksiądz ten był jednocześnie wikariuszem warszawskiej kolegiaty i to dzięki jego staraniom w Żukowie powstała nowa, drewniana świątynia, której konsekracji dokonał w 1682 r. biskup poznański Hieronim Wierzbowski. Po 140 latach, w 1817 r., kościół przeszedł pierwszy remont. Podczas drugiego remontu w 1889 r. do kościoła dobudowano murowaną zakrystię. Następny większy remont kościół przechodził w latach 1969-1970. Ostatni kompleksowy remont kościół przeszedł w latach 2009-2010.

Obiekt dostępny podczas mszy oraz po uprzednim umówieniu się z proboszczem parafii. 

oprac. Jerzy Szałygin, OT NID w Warszawie, 18-09-2018 r.

Bibliografia

  • Żuków - kościół p.w. Przemienienia Pańskiego: http://www.drewnianemazowsze.pl/zukow-kosciol/
  • Żuków – drewniany kościół parafialny p.w. Przemienienia Pańskiego: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/31886,zukow-drewniany-kosciol-parafialny-pw--przemienienia-panskiego.html
  • Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa: tzw. biała – Zespół kościoła p.w. Przemienienia Pańskiego, oprac. Jerzy Szałygin 1999; tzw. zielona: Kościół par. p.w. Przemienienia Pańskiego, oprac. From, 1959.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, T. X, Dawne woj. warszawskie, z. 4, Powiat Grodzisko-Mazowiecki, Warszawa 1967, s. 40-41.
  • Kościół p.w. Przemienienia Pańskiego: http://skarbiecmazowiecki.pl/obiekty/kosciol-pw-przemienienia-panskiego-grodziski-kludzienko-zukow-39-125,1.html
  • Mazowieckie kościoły drewniane, red. B. Jezierska, R. Nadolny, Warszawa 2009, s. 127.
  • J. Wiśniewski, J. Szałygin, Materiały do katalogu drewnianego budownictwa sakralnego na Mazowszu, Mazowsze nr 3/94, s.103-104.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1676 - 1677 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Żuków
  • Lokalizacja: woj. mazowieckie, pow. grodziski, gmina Grodzisk Mazowiecki - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy