Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zespół pałacowo-parkowy

Rzucewo

photo

Zespół wyróżnia się bogatą historia, związaną z wybitnymi arystokratycznymi rodami Polski i Prus. Posiada wyjątkowo wysokie walory krajobrazowe, wynikające z nadmorskiego położenia, wysokiej klasy architektury i rozległego, wiekowego parku. Pałac jest przykładem neogotyckiej rezydencji ziemiańskiej, zaprojektowanej przez Friedricha Augusta Stuelera, jednego z wybitniejszych niemieckich architektów XIX wieku.

Historia

Rzucewo od 1 poł. XV w. było wsią rycerską. Od końca XVI w. w rękach rodu Wejherów, początkowo Ernesta - starosty puckiego, następnie jego syna Jana i wnuka Jakuba. Jakub Wejher - senator Rzeczpospolitej, założyciel miasta Wejherowa, znacznie powiększył dobra i stworzył jeden z największych kompleksów dóbr magnackich na Pomorzu. W 1676 r. majątek w wyniku koligacji rodzinnych przeszedł w posiadanie Michała Kazimierza Radziwiłła, a następnie wdowy po nim - Katarzyny z domu Sobieskiej, siostry króla Polski. W latach 1676-1677 król kilkakrotnie odwiedzał Rzucewo, biorąc udział w polowaniach. W 1685 r. Jan III Sobieski stał się właścicielem majątku, po jego śmierci królowa, a następnie synowie. Według tradycji za Sobieskich powstał w Rzucewie barokowy ogród francuski oraz zachowana do dzisiaj aleja lipowa do Osłonina. Od 1720 r. właścicielami majątku byli Przebendowscy, od 1782 r. Aleksander von Gibsone, a od 1796 r. hrabia Keyserlingk. W 1827 r. Rzucewo stało się własnością rodziny von Below i pozostało w ich rękach do 1945 roku. Gustaw von Below z żoną Emmą (z domu Keyserlingk) wznieśli w 1845 r. istniejący do dzisiaj pałac, zaprojektowany przez Friedricha Augusta Stuelera, pruskiego architekta królewskiego. W 1851 r. Rzucewo odwiedził król pruski Fryderyk Wilhelm IV. Po II wojnie światowej pałac zaadaptowano na szkołę rolniczą. Obecnie zespół jest odrestaurowany, w pałacu mieści się hotel „Zamek Jan III Sobieski”.

Opis

Zespół położony nad Zatoką Pucką, przy krawędzi morskiego klifu. Pośrodku założenia znajduje się pałac, otoczony od północnego-wschodu., wschodu i południa parkiem. Od południa do pałacu prowadzi aleja dojazdowa (lipowa), zakończona podjazdem z gazonem. Od północy domek myśliwski, połączony z pałacem łącznikiem. Park rozciąga się wzdłuż krawędzi klifu, schodząc do brzegu Zatoki. Zespół sąsiaduje po stronie północno-zachodniej z dawnym folwarkiem, po zachodniej z zabudowaniami wsi.

Pałac neogotycki. Murowany z cegły. Bryła złożona z dwóch skrzydeł, wieży i narożnej baszty. Oba skrzydła na rzutach prostokątów. Skrzydło wschodnie trzykondygnacyjne, od wschodu smukła, kwadratowa wieża i wieloboczny ryzalit; w narożach ośmioboczne wieżyczki sterczynowe. Na wieży taras z widokiem na morze. Skrzydło zachodnie dwukondygnacyjne, w narożu południowo-zachodniem przysadzista, ośmiokątna baszta; przy elewacji wschodniej wieloboczny ryzalit i niewielka, okrągła wieżyczka, przy elewacji północnej dwie wieżyczki sterczynowe; od frontu portyk z trzema ostrołukowymi arkadami, wspartymi na smukłych, ośmiobocznych filarach. Nad portykiem balkon z balustradą z motywem czwórliścia. Wejście w formie ostrołukowego portalu, z datą 1845 i herbami fundatorów pałacu. Wszystkie elewacje zwieńczone attyką z krenelażem, elewacje w skrzydle wsch., wieży i baszcie rozczłonkowane odcinkowymi płycinami. Otwory okienne i drzwiowe ostrołukowe i odcinkowe, stolarka neogotycka, w przyziemiu z witrażami. We wnętrzu sień z ostrołukowymi arkadami i zabiegową klatką schodową, nakryta sklepieniem sieciowym, spływającym na przyścienne kolumienki i wsporniki z ozdobnymi kapitelami; w zwornikach kartusze herbowe rodzin spokrewnionych z Belowami. Podobne sklepienia w baszcie (biblioteka) i innych pomieszczeniach przyziemia. W sieni 2 neogotyckie kominki i szafa.

Park krajobrazowy. Wg tradycji założony za czasów Jana III Sobieskiego, w stanie obecnym z 1 poł. XIX w. Liczne okazy starodrzewu, w tym czterorzędowa aleja lipowa do Osłonina, zwana „Aleją Sobieskiego”.

Zabytek dostępny.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 16.06.2015 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. V: Województwo gdańskie, z. 2: Puck, Żarnowiec i okolice, oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki, B. Rol, I. Strzelecka, Warszawa1989, str. 50-52;
  • Katalog parków woj. gdańskiego, gmina Puck, ogród zamkowy w Rzucewie, oprac. K. Jarosz i K. Rozmarynowska, Gdańsk 1984, archiwum NID, OT Gdańsk;
  • Schultz F., Dzieje powiatu wejherowskiego i puckiego, Gdańsk-Puck-Wejherowo 2011, str. 710-713;
  • Sieber H., Schlosser und Herrensitze in Ost- und Westpreussen, Frankfurt n/Main, 1962;
  • Zespół rezydencjonalny w Rzucewie, studium historyczno-architektoniczne, oprac. H. Domańska, Gdańsk 1978, Archiwum NID, OT Gdańsk;

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pałac
  • Chronologia: 1 poł. XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rzucewo 6
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. pucki, gmina Puck
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy