Zespół cerkwi par. greckokatolickiej pw. Podwyższenia Krzyża Św., ob. zespół kościoła par., Żmudź
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zespół cerkwi par. greckokatolickiej pw. Podwyższenia Krzyża Św., ob. zespół kościoła par.

Żmudź

photo

  • Wartościowy i rzadki już przykład zespołu drewnianej architektury sakralnej z poł. XVIII w., składający się z dawnej cerkwi greckokatolickiej i dzwonnicy.
Historia

Cerkiew została wzniesiona z fundacji Jana Jakuba Zamoyskiego, starosty lubelskiego i rostockiego dla nowo erygowanej w 1753 r. parafii greckokatolickiej. W 1875 r. zamieniona na prawosławną. Od 1948 r. pełniła funkcję kościoła fil. parafii rzym.-kat. w Klesztowie; od 1975 r. samodzielny ośrodek duszpasterski; w 1984 r. erygowana parafia. Kilkakrotnie gruntownie remontowana: w 1841 r., kiedy zapewne dodano lub podwyższono babiniec, w 1878, 1888, 1930 oraz w latach 60. i 70. XX w. Dzwonnica współczesna cerkwi, w 1821 r. remontowana lub wzniesiona na nowo. W 2005 r. cerkwi i dzwonnicy przywrócono pierwotne gontowe pokrycie dachu.

Opis

Zespół cerkiewny położony jest w centrum wsi, składa się z drewnianej cerkwi i dzwonnicy. Cerkiew prezbiterium zwrócona na zach. Wzniesiona na planie trójdzielnym, składającym się z prostokątnej nawy, równego jej wysokością, lecz węższego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium z zakrystią od pn. oraz niższego i węższego od nawy babińca. Drewniana, zbudowana z bali sosnowych w konstrukcji wieńcowej, oszalowana; ściany nawy wzmocnione lisicami; podwalina dębowa ułożona na podmurówce. Wnętrze nakryte płaskimi stropami. Więźba dachowa drewniana, krokwiowo-belkowa, wzmocniona jętkami i dwoma rzędami stolców. Poszczególne człony budowli nakryte odrębnymi dachami dwuspadowymi o zróżnicowanej wysokości; dach nad prezbiterium zamknięty trójpołaciowo, przedłużony nad zakrystię. Dachy pokryte gontem; na kalenicy nawy wieżyczka na sygnaturkę obita blachą. Elewacje szalowane deskami układanymi na styk, z listwowaniem; pod okapem motyw fryzu arkadkowego; dołem wyodrębniony cokół. Okna prostokątne, wielokwaterowe, ujęte deskowymi obramieniami. Wewnątrz ołtarz główny barokowo-ludowy; chór muzyczny o prostym parapecie, wsparty na dwóch kolumienkach. Dzwonnica wolno stojąca, wzniesiona na planie kwadratu, dwukondygnacjowa. Drewniana, zbudowana w konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowana pionowo deskami układanymi na styk z listwowaniem; w górnej kondygnacji prostokątne otwory dzwonowe z czterech stron. Nakryta dachem namiotowym pod gontem.

Zabytek dostępny.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 30.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Sygowski P., Greko-katolicka cerkiew parafialna (ob. kościół rz.-kat) pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Żmudzi, woj. chełmskie. Monografia historyczno-architektoniczna, PP PKZ O/Lublin, Lublin 1988, .mps Archiwum Oddziału Terenowego NID w Lublinie.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 5: Powiat chełmski, oprac. Kutrzebianka K., Smulikowska-Rowińska E., Warszawa 1968, s. 68-69.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1753
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Żmudź
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. chełmski, gmina Żmudź
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy