Zamek krzyżacki w Malborku, Malbork
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Zamek krzyżacki w Malborku jest obiektem niezwykle istotnym i głęboko zakorzenionym w świadomości społecznej ze względu na powiązanie z ważnymi dla dziejów Europy Środkowej okresu średniowiecza wydarzeniami oraz postaciami. Malbork od początku XIV w. pełnił funkcję siedziby wielkich mistrzów i stolicy państwa zakonnego w Prusach - rządzonego przez niemieckich mnichów-rycerzy kraju, który m.in. prowadził akcję chrystianizacji Prus i Litwinów, ale również najeżdżał na chrześcijańskie Królestwo Polskie. Znaczenie zamku dodatkowo podkreśla fakt późniejszego wykorzystywania go do celów politycznych i propagandowych.

Położone na wschodnim brzegu rzeki Nogat założenie rezydencjonalno-obronne jest wybitnym przykładem zbudowanego z cegły, gotyckiego zespołu zamkowego, który najpełniej reprezentuje właściwy dla budownictwa krzyżackiego niezależny styl, kształtujący się w oderwaniu od tendencji panujących ówcześnie w Europie Zachodniej oraz na Bliskim Wschodzie. Monumentalny zespół, o charakterystycznym trójdzielnym układzie, składa się z Zamku Wysokiego, Zamku Średniego oraz Przedzamcza. Pod względem artystycznym wyróżniają się znajdujące się w obrębie Zamku Średniego wartościowe dzieła architektury gotyckiej: Pałac Wielkich Mistrzów i Wielki Refektarz. Pełniący niegdyś funkcję klasztoru głównego konwentu Zamek Wysoki zachował formę czworobocznej warowni krzyżackiej. W jego obrębie znajduje się m.in. kaplica (kościół Najświętszej Marii Panny), a także Gdanisko - wieża sanitarno-obronna, której forma stała się wzorem dla innych tego typu obiektów powstających na zamkach na terenie państwa zakonnego. Na Przedzamczu, które posiada wyraźnie zaznaczone linie murów obronnych i fos, również zachowały się istotne budynki, takie jak zbrojownia Karwan i baszty obronne, m.in. Baszta Maślankowa i Baszty Mostowe.

Prowadzone na zamku w Malborku prace konserwatorskie i restauratorskie, które rozpoczęły się w XIX w. i trwają do dziś, miały istotny wpływ na kształtowanie się teorii i praktyki konserwatorskiej w tej części kontynentu, a także przyczyniły się do rekonstrukcji technik artystycznych i rzemieślniczych z okresu średniowiecza oraz poszerzenia wiedzy w zakresie prowadzenia badań naukowych. Uwagę zwraca powojenna kontynuacja myśli konserwatorskiej - przy rekonstrukcji zamku posiłkowano się bowiem dokumentacją z prac wykonywanych w końcu XIX i na początku XX w. i odtwarzano powstałe wtedy elementy. 

Warto podkreślić, że monumentalny, posiadający dużą wartość artystyczną obiekt, już od XVIII w. stanowił źródło zainteresowania historią i zabytkami średniowiecza.

Zamek krzyżacki w Malborku został wpisany na Listę światowego dziedzictwa w 1997 r., podczas 21. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Neapolu (dec. CONF 208 VIII.C).

Wpisu dokonano na podstawie kryteriów II, III i IV:

Kryterium II:

Zamek krzyżacki w Malborku, jako dzieło architektoniczne, posiada zupełnie wyjątkowy charakter. Wiele spośród metod zastosowanych przez jego budowniczych przy rozwiązywaniu problemów artystycznych i technicznych, wpłynęło w znacznym stopniu nie tylko na rozwiązania stosowane przy budowie innych zamków krzyżackich, lecz także na techniki wykorzystywane w architekturze gotyckiej w całym regionie środkowo-wschodniej Europy. W zamku tym możemy też znaleźć doskonałe przykłady ewolucji nowoczesnej filozofii i praktyki konserwacji i restauracji zabytków. Jest to pomnik konserwatorstwa jako takiego, zarówno w jego wymiarze społecznym, jaki i aspekcie naukowym i artystycznym.

Kryterium III:

Zamek krzyżacki w Malborku, jako symbol władzy i tradycji kulturowej, stanowi najważniejszy pomnik państwa zakonnego rycerzy krzyżackich, wyjątkowego fenomenu w dziejach zachodniej cywilizacji. Zamek ten jest jednocześnie wielkim materialnym świadectwem krucjat prowadzonych na obszarach Wschodniej Europy, nawracania przemocą ludów bałtyjskich oraz kolonizacji ich plemiennych terytoriów, czyli wydarzeń o ogromnym znaczeniu dla historii całego kontynentu. 

Kryterium IV:

Malbork jest znakomitym przykładem zamku krzyżackiego, którego forma została wypracowana na rubieżach średniowiecznej Europy Zachodniej. Jest to wyjątkowa, doskonale zaplanowana kreacja architektoniczna, bez odpowiedników w całej architekturze gotyckiej. Zamek został wzniesiony z wykorzystaniem bogatego repertuaru średniowiecznych metod budowlanych, zastosowanych w wyjątkowo szerokiej skali, co pozwoliło stworzyć wspaniałą siedzibę wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego.

Obiekt jest udostępniany zwiedzającym.

Oprac. na podstawie materiałów NID, 30-11-2015 r.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kulturowy
  • Chronologia: XIII - XX w.
  • Forma ochrony: UNESCO
  • Adres: Starościńska 1, Malbork
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. malborski, gmina Malbork (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy