Willa Harenda, ob. Muzeum Jana Kasprowicza oraz mauzoleum Jana Kasprowicza, Zakopane
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Willa Harenda, ob. Muzeum Jana Kasprowicza oraz mauzoleum Jana Kasprowicza

Zakopane

photo

Willa drewniana związana z życiem i twórczością Jana Kasprowicza oraz życiem kulturalnym w Zakopanem w okresie międzywojennym. Jest przykładem drewnianej willi pensjonatowej w stylu domu „góralskiego”

Historia

Willę wybudował Jan Kluś Fudala, na cele pensjonatowe, w 1920 roku. Niedługo po wybudowaniu, willę kupiła angielska malarka Winnifred Cooper. W 1924 roku willę odkupił Jan Kasprowicz i zamieszkał w niej wraz z żoną Marią (Marusią), jej matką Marią Bunin oraz siostrą Anna Bunin. Kasprowicz mieszkał na Harendzie tylko 2 lara. Zmarł 1 VIII 1926. Jan Kasprowicz znany jest przede wszystkim jako poeta - przedstawiciel Młodej Polski, autor takich wierszy, jak „Krzak dzikiej róży” czy „Księga ubogich”. Był także  tłumaczem znanych dzieł literatury europejskiej, autor dramatów i recenzji teatralnych. Był nie tylko znanym literatem i profesorem Uniwersytetu Lwowskiego, ale i wesołym towarzyszem wieczorów w zakopiańskich kawiarniach, gdzie spotykał się ze swoimi przyjaciółmi, m.in. Stefanem Żeromskim i Leopoldem Staffem, Witkacym i wieloma innymi. Po śmierci poety dom na Harendzie pozostał jednym z ośrodków życia kulturalnego Zakopanego. Gościli tu m.in. Zofia Nałkowska, Kornel Makuszyński, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Leopold Staff, Jarosław Iwaszkiewicz, Karol Szymanowski, Witold Gombrowicz. W 1950 roku Maria Kasprowiczowa przekazała trzy pokoje na parterze willi na muzeum poświęcone mężowi. Do 1968 roku pełniła ona funkcję kustosza muzeum, a po jej śmierci funkcję tę przejęła jej siostra Anna. Od 1969 roku muzeum opiekuje się Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza. W latach 80. XX wieku przeprowadzono gruntowny remont budynku.

Opis

Willa znajduje się w połowie drogi między Zakopanem a Poroninem. Wejście do niej prowadzi przez werandę, latem ozdabianą ulubionymi przez Kasprowicza nasturcjami, z której roztacza się widok na Tatry. Założenie willi opiera się na wzorach typowej chałupy góralskiej z sienią na osi wejścia, „izbą czarną” po lewej (salonik) i „izbą białą” (sypialnia) po prawej stronie. Oprócz tych pomieszczeń, w domu znajduje się także gabinet, biblioteka, kuchnia i użytkowe poddasze. Dom wolnostojący, parterowy, z użytkowym poddaszem. Założony na rzucie nieregularnym. Przekryty dachem półszczytowym. Drewniany, wzniesiony w konstrukcji zrębowej. Posadowiony na kamiennej podmurówce. Więźba dachowa krokwiowo-jętkowa, dach kryty gontem. W trzech pokojach, od frontu, mieści się ekspozycja muzealna. Wewnątrz znajdują się cenne dzieła sztuki - obrazy, tkaniny, rzeźby, autorstwa m.in. Leona Wyczółkowskiego, Kazimierza Sichulskiego, Stanisława Gąsienicy Sobczaka Johyma, Tymona Niesiołowskiego.  Wyposażenie jadalni stanowią meble zaprojektowane przez Władysława Jarockiego, a wykonane we Lwowie. Na ścianach wiszą góralskie malowanki na szkle, zbierane przez Jana Kasprowicza oraz portrety jego żony. Obok willi, poniżej willi, wśród drzew, stoi granitowe mauzoleum Jana Kasprowicza, wzniesione z inicjatywy jego żony. Początkowo poeta był pochowany na Starym Cmentarzu w Zakopanem, a kiedy ukończono w 1933 roku budowę mauzoleum, przeniesiono tutaj jego prochy. W górnej części, w kaplicy, spoczywa Maria Kasprowiczowa. Projekt mauzoleum wykonał Karol Stryjeński. Dwupoziomowe mauzoleum, wymurowano z granitu. W poziomie dolnym znajduje się krypta mieszcząca sarkofag poety. Poziom drugi to kaplica z drewnianym ołtarzem, wykonanym przez rzeźbiarza Jana Szczepkowskiego. W tej kaplicy spoczywa, zmarła w 1968 roku Maria Kasprowiczowa.  

Zabytek dostępny dla zwiedzających w godzinach otwarcia Muzeum.

Oprac. Olga Dyba NID OT w Krakowie, 21.05.2015 r.

Bibliografia

  • Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane. Przewodnik historyczny. Warszawa 1994.
  • Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane od A-Z. Warszawa 1994.
  • Staich T., Harenda. Krajobraz - przeszłość - teraźniejszość. Kraków 1976.
  • Stecki K., Przewodnik literacki po Zakopanem. Warszawa 1980.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: willa
  • Chronologia: 1920 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Harenda 12a, Zakopane
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. tatrzański, gmina Zakopane
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy