Kościół ewangelicki św. Jana, ob. rzym.-kat. par. pw. św. Augustyna, Wrocław
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół ewangelicki św. Jana, ob. rzym.-kat. par. pw. św. Augustyna

Wrocław

photo

Dawny ewangelicki kościół św. Jana, obecnie rzym.-kat. pw. św. Augustyna łączy w sobie formy neoromańskie nawiązujące do późnego romanizmu nadreńskiego, z secesyjno-modernistycznym detalem architektoniczno-rzeźbiarskim. Nowum wymaganym przez reformatorów protestanckiej architektury sakralnej z pocz. XX w. było połączenie kościoła z domem parafialnym, który miał służyć nie tylko jako mieszkanie pastorów, ale także miejsce spotkań wspólnoty parafialnej.

Historia

Ewangelicki kościół św. Jana wzniesiony został w l. 1907-1909 na gruntach u zbiegu ul. Sztabowej i Sudeckiej, które gmina wyznaniowa św. Salwatora na osiedlu Borek pozyskała drogą darowizny i kupna. Starania o budowę świątyni rozpoczęto w 1899 r., a w roku 1903 rozpisano wśród niemieckich architektów protestanckich konkurs na jej projekt wraz z domem parafialnym. Do realizacji wybrano pracę wrocławskiej spółki architektonicznej Richarda Gaze & Alfreda Böttchera, mimo że nie została ona nagrodzona w konkursie, którą następnie radyklanie przeprojektowano.

Rzeźbiarską dekorację elewacji i wnętrza kościoła wykonał rzeźbiarz Richard Schibke, ówczesny docent wrocławskiej Szkoły Rzemiosła Artystycznego. W oknach doświetlających nawę zamontowano witraże projektu monachijskiego malarza Roberta Engelsa, przedstawiające Ucztę w Kanie Galilejskiej oraz Wskrzeszenia Łazarza. Okna prezbiterium przeszklono ornamentalnymi witrażami z wrocławskiej wytwórni Seilera. Wnętrze kościoła wyposażono w ołtarz z marmurowym krucyfiksem autorstwa Richarda Schibke, organy na emporze zachodniej oraz ambonę z 1913 r. zaprojektowaną przez Theodora von Goesena, profesora Królewskiej Akademii Sztuki we Wrocławiu.

W czasie działań wojennych w 1945 r. znacznie uszkodzone zostały dachy i kopuła kościoła oraz całkowicie zdobiące go witraże. W 1948 r. świątynię odkupili od gminy ewangelicko-augsburskiej kapucyni i przeprowadzili konieczne prace remontowe. W 1949 r. kościół został poświęcony pod nowym wezwaniem św. Augustyna. W l. 1973-79 zmieniono pokrycie dachu i hełmów budolwi na blachę miedzianą. W 1978 r. wykonano witraże z przedstawieniami św. Franciszka z Asyżu oraz Matki Boskiej Królowej Kosmosu. W l. 1979-85 pomalowano wnętrze świątyni i ozdobiono prezbiterium mozaikowymi plakietami.

Usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, powiązany z nim stylistycznie i połączony murem ogrodzeniowym, dom parafialny autorstwa spółki architektonicznej Richarda Gaze & Alfreda Böttchera, wzniesiono w l. 1908-1909. Pierwotnie składał się on z dwóch połączonych brył, z wysokimi dachami i narożnym wykuszem. Znacznie uszkodzony w 1945 r., został odbudowany w l. 1956-59.

Opis

Świątynia położona na obszarze Przedmieścia Południowego, po wschodniej stronie ul. Sudeckiej. Przy kościele od południa usytuowane są zabudowania plebanii z murem ogrodzeniowym i bramą.

Kościół neoromański, o cechach modernizmu i secesji, jest orientowaną budowlą centralną, wzniesioną na planie krzyża greckiego z prezbiterium zakończonym półkolistą apsydą oraz licznymi przybudówkami i główną kruchtą od zachodu. Pośrodku budowli potężna, czteroboczna wieża wzorowana na romańskim kościele św. Marcina w Kolonii, dwukrotnie flankowana czterema mniejszymi wieżyczkami, nakryta wysokim ostrosłupowym hełmem. Hełmy mniejszych wieżyczek o podobnej formie. Dachy ponad głównym korpusem kościoła i kruchtą zach. dwuspadowe, nad przybudówkami wielospadowe; wszystkie kryte blachą miedzianą, podobnie jak hełmy wież. Elewacje oblicowane okładziną z piaskowca i ozdobione secesyjno-modernistycznym detalem architektonicznym i rzeźbiarskim projektu wrocławskiego rzeźbiarza Richarda Schibke. Najbardziej okazały portal na elewacji kruchty zachodniej dekorowany sceną Chrztu Chrystusa w formie monumentalnego reliefu.

Wnętrze świątyni nakryte w części centralnej ogromną kopułą wspartą na pendentywach oraz trzema kolebami rozpiętymi ponad emporami w ramionach transeptu i krótkiej nawy; w apsydialnie zamkniętym prezbiterium koncha. Empory wsparte na niskich masywnych kolumnach połączonych łukami arkadowymi; na emporze zachodniej organy.

Z pierwotnego wystroju i wyposażenia kościoła zachowała się dekoracja konchy prezbiterium i kopuły nawy ze stiukowymi plakietami o treści chrystologicznej (aut. Richarda Schibke), a także marmurowy krucyfiks ołtarzowy (aut. Richarda Schibke) oraz ambona (proj. T. von Goesen).

Zabytek dostępny.

oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 20-11-2015 r.

Bibliografia

  • Z. Antkowiak, Kościoły Wrocławia. Wrocław 1991, s. 211-212.
  • Atlas architektury Wrocławia / pod red. J. Harasimowicza. Wrocław 1997, t. 1 s. 73.
  • L. Burgemeister, G. Grundmann, Die Kunstdenkmäler der Provinz Niederschlesien. Bd. 1. Die Stadt Breslau. Tl. III, Breslau 1934, s. 205.
  • Die Johannes-Kirche in Breslau, Breslau 1909.
  • J.I. Dobesz, Wrocławska rzeźba sakralna XIX i XX wieku. [w:] Architektura Wrocławia, t. 3. Świątynia, pod red. J. Rozpędowskiego. Wrocław 1997, s. 337-339, 340-342.
  • Leksykon architektury Wrocławia, Wrocław 20011, s. 666-667.
  • Encyklopedia Wrocławia. Wrocław 2001, s. 404.
  • B. Szymański-Störtkuhl, Kościoły ewangelickie we Wrocławiu 1900-1915. Kościół, naród i reforma artystyczna. [w:] Architektura Wrocławia, t. 3. Świątynia, pod red. J. Rozpędowskiego. Wrocław 1997, s. 241-260.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk. Warszawa 2006, s. 1021-1022.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1907 - 1909
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Sudecka 86-90, Wrocław
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. Wrocław, gmina Wrocław
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy