Grodzisko, Węgielsztyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
photo

Stanowisko znane pod nazwą miejscową jako Alte Schanze, Grodzisko, Stary Szaniec, bądź też Engelsteiner Berg znajduje się ok. 1 km na południe od wsi i jest usytuowane na krawędzi wysoczyzny, do której od północy przylega dolina z bezimiennym ciekiem. Od zachodu wysoczyzna została przecięta drogą Węgorzewo - Węgielsztyn.

Ochrona konserwatorska

Grodzisko objęte zostało ochroną konserwatorską na podstawie wpisu do rejestru zabytków dn. 25.09.1973 r.

Opis grodziska

Grodzisko w Węgielsztynie jest obiektem jednoczłonowym, w planie owalnym na osi NE-SW. Długość górnej platformy grodziska wynosi 70m, a długość samego majdanu 58m. Szerokość grodziska wraz z wałem, który zachował się jedynie w części południowej wynosi 40m, a szerokość majdanu - 28-30 m. Wymiary te jednak nie odzwierciedlają w pełni wielkości obiektu, którego północna część została w znacznym stopniu zniszczona.

Badania archeologiczne

Grodziskiem w Węgielsztynie zaczęto się interesować stosunkowo wcześnie. Pierwsze badania wykopaliskowe przeprowadził Jerzy Helwing w pierwszej połowie XVIII w., który na majdanie odkrył grób szkieletowy. Szkieletowi towarzyszyły „stare monety miedziane i brązowe” (prawdopodobnie rzymskie) oraz spatynowana „Totenkrone” - takim mianem do końca XIX w. określano naszyjniki plecione z licznych skręconych drutów. Po zakończeniu II wojny światowej badania powierzchniowe na stanowisku przeprowadził Jerzy Antoniewicz, znajdując na jego powierzchni fragmenty ceramiki wczesnośredniowiecznej i starszej.

W 1970 r. Katedra Archeologii Pradziejowej i Wczesnośredniowiecznej Uniwersytetu Warszawskiego wraz z Zespołem do Badań Etnogenezy Słowian IHKM PAN podjęły badania nad osadnictwem obronnym byłych terenów pruskich. Badaniami, którymi kierował Jerzy Okulicz objęte zostały grody obronne stanowiące o specyfice plemiennych obszarów pruskich, a których chronologia sięgała niejednokrotnie wczesnej epoki żelaza. Prace wykopaliskowe, którym zostało również poddane grodzisko w Węgielsztynie pozwoliły wyodrębnić dwa okresy jego zasiedlenia: wczesnożelazny i wczesnośredniowieczny. Pierwszy z nich przypadający na drugą połowę I tysiąclecia p.n.e. to okres funkcjonowania obronnego osiedla wysoczyznowego zamieszkanego przez ludności kultury kurhanów zachodniobałtyjskich. W trakcie prowadzonych badań wykopaliskowych natrafiono na pozostałości spalonych drewnianych konstrukcji obronnych otaczających osiedle oraz na fragmenty naczyń ceramicznych i kości zwierzęcych. W okresie wczesnego średniowiecza gród zamieszkiwany był najprawdopodobniej dwukrotnie, przy czym schyłek zasiedlenia przypada na XII, a być może nawet na XIII wiek.

Przeprowadzone w 1970 r. badania sondażowe nie pozwoliły udzielić odpowiedzi na wszystkie nurtujące archeologów pytania związane z grodziskiem w Węgielsztynie. Pod znakiem zapytania pozostaje w dalszym ciągu „rzymska” faza funkcjonowania obiektu udokumentowana jedynie wyeksplorowanym w XVIII w. grobem szkieletowym z monetami oraz nielicznymi fragmentami ceramiki pochodzącymi z badań w 1970 r. Niejasne pozostają również relacje pomiędzy najwcześniejszą i najpóźniejszą fazą zasiedlenia grodu we wczesnym średniowieczu. Wszystkie te wątpliwości czekają na wyjaśnienie, a tym samym sugerują konieczność przeprowadzenia dalszych badań archeologicznych.

Oprac. Hanna Mackiewicz, NID, OT w Olsztynie

Bibliografia:

  • Abramowicz A., Jerzy Andrzej Helwing jako archeolog, „Rocznik Olsztyński” 1989, XVI, s. 54, 57.
  • Balke B., Wyniki badan sondażowych grodziska w Węgielsztynie, „Rocznik Olsztyński” 1989, XVI, s. 75-90.
  • Beckherrn C., Ueber die Benungen der ostpreussischen “Bürgwälle und die Pillberge im Samlande, “Altpreussische Monatsschrift” 1895, XXXII, s. 355, 381.
  • Boenigk F., Ueber ostpreussische Burgwälle, “Sitzungberichte der Altertumsgesellschaft Prussia” 1880, VI, s. 62.
  • Crome H., Karte und Verzeichnis der vor- und frühgeschichtlichen Wehraulagen in Ostpreussen, “Altpreussen” 1937, II, z. 3, s. 112.
  • Crome H., Verzeichnis der Wehraulagen Ostpreussens (Teil I), “Prussia” 1938, XXXII, z. 1, s. 174.Crome H., Verzeichnis der Wehraulagen Ostpreussens (Teil II), “Prussia” 1938, XXXIII, z. 2, s. 297-324.
  • Engel C., La Baume W., Kulturen und Völker der Frühzeit im Preussenlande, Königsberg 1937.
  • Grigat F., Aus grauer Vorzeit, Lagensalza 1927.
  • Helwig G. A., Lithographia Angenburica, cz. I, Königsberg 1717.
  • Hollack E., Erläterungen zur vorgeschichtlichen öbersichtskarte von Ostpreussen, Berlin 1908.
  • Iwanowska G., Wczesnośredniowieczna Jaćwież. stan i perspektywy badań archeologicznych [w:] Archeologia bałtyjska, Materiały z konferencji, Olsztyn, 24-25 kwietnia 1988 roku, Olsztyn 1991, 86-99.
  • Kamiński A., Materiały do bibliografii archeologicznej Jaćwieży od I do XIII w., „Materiały starożytne” 1956, I, s. 193-273.
  • Łapo J. M., Grodziska gminy Węgorzewo, „Studia Angerburgica” 1996, t. 1, s. 42-44.
  • Nachricht von der Kirche zu Engelstein [w:] Erleuteries Preussen, t. 2, cz. II, Königsberg 1724, s. 230-234.
  • Penski J. F., Ein bescheidener Bunsch, die Pill-, Wall-, Schloss- und Schanzen Berge in der Provinz Preussen betreffend, “Preussische Provinzial Blätter” 1840, XXIV, s. 558-560.
  • Pisanski G. C., Merkwündigkeiten des spriding-See, “Königsbergische Wöochentliche Frag- und Anzeigungsnachrichten” 1749, nr 37.
  • Toeppen M., Historia Mazur. Przyczynek do dziejów krainy i kultury pruskiej…, tłum. M. Szymańska-Jasińska, red. i wstęp G. Jasiński, Olsztyn 1995.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: grodzisko
  • Chronologia: wczesne średniowiecze
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Węgielsztyn
  • Lokalizacja: woj. warmińsko-mazurskie, pow. węgorzewski, gmina Węgorzewo - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy