Kościół ewangelicki, ob. rz.-kat. pw. św. Antoniego Padewskiego, Waszkowo
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół ewangelicki, ob. rz.-kat. pw. św. Antoniego Padewskiego

Waszkowo

photo

Kościół w Waszkowie zbudowany w latach 1606-1609 i 1635 jest przykładem XVII-wiecznej architektury sakralnej z terenu Wielkopolski. Stanowi świadectwo wielokulturowej historii regionu.

Historia

Kościół w Waszkowie został wybudowany w 1609 roku przez Bartłomieja Zawadzkiego, po utracie przez ewangelików świątyni w pobliskim Poniecu. Pierwszym duchownym był Valerius Cornelius, następni duchowni pochodzili z Kościoła czeskobraterskiego w Lesznie (Jakob Memoratus oraz Jakob Wolfagius). Reformowana parafia w Waszkowie była przez cały okres swojego istnienia związana z odległym o niecałe 20 km ośrodkiem ewangelicko-reformowanym w Lesznie. Kościół został podpalony podczas wojen szwedzkich i odbudowany w 1635 r. w formie w jakiej pozostaje do dzisiaj. W 1635 r. parafię odwiedził Jan Amos Komeński wygłaszając tu kazanie o opętaniach. W 1678 r. w Waszkowie powstała parafia luterańska, która współużytkowała kościół. Ewangelicy reformowani byli temu niechętni i przystali na to jedynie z powodu żądania właściciela Krzysztofa Unruga. Każda z parafii nazywała ten sam budynek w inny sposób: luteranie mówili o kościele św. Piotra, reformowani o kościele św. Jakuba. Konflikty trwały do 1864 r., kiedy to zbudowano nowy kościół luterański w Poniecu. Kościół odnowiono w 1934 r. W 1998 roku przeprowadzono remont dachu, w miejsce chorągiewki zerwanej przez wichurę umieszczono krzyż.

Opis

Kościół filialny pw. św. Antoniego Padewskiego w Waszkowie usytuowany jest na pn. - wsch. skraju wsi, odsunięty od zabudowań, na zadrzewionej parceli otoczonej parkanem i rowem od str. pd. - wsch. Budynek kościelny znajduje się na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego. Jest świątynią zbudowaną na planie prostokąta, orientowaną, murowaną z cegły i kamieni, otynkowaną. Bryła zwarta, jednokondygnacjowa, nakryta dachem dwuspadowym z kwadratową wieżyczką na sygnaturkę, na której pierwotnie znajdowała się chorągiewka z datą budowy i odnowienia kościoła a obecnie znajduje się krzyż. Arkadowe wejścia na osi od zachodu i południa. Elewacja wschodnia z ostrołukowym oknem na osi i drewnianym szczytem z desek na zakładkę. Elewacje północna i południowa trójosiowe z trzema ostrołukowymi otworami okiennymi w opasce z kluczem. Elewacja zachodnia z otworem drzwiowym na osi w przyziemiu, zamkniętym łukiem koszowym, ze szczytem z drewnianych desek na zakładkę. Wewnątrz - nowy strop kasetonowy. Na wyposażenie świątyni składa się barokowy chór muzyczny z 1 połowy XVIII wieku z organami obecnie nieczynnymi, wsparty na kwadratowych słupach, drewniane, barokowe empory, wsparte na kwadratowych i okrągłych słupach, ciągnące się wzdłuż południowej i zachodniej ściany, barokowa chrzcielnica z 1 poł. XVIII w., szafa na sprzęty liturgiczne. Zachowała się również posadzka pochodząca prawdopodobnie z XVIII w. oraz ambona drewniana z XVII w. Wokół świątyni znajdował się cmentarz grzebalny miejscowej gminy ewangelickiej. Pozostała z niego kamienna płyta nagrobna rodziny Goldmanów z roku 1761 i druga o zatartych napisach i ornamencie. Zachowały się również dwie płyty nagrobne z XIX wieku. Płyt cmentarnych użyto częściowo po II wojnie światowej do wykonania prowadzących do kościoła schodków. Obecnie kościół jest rzymskokatolicki i jest filią parafii w Poniecu.

Zabytek dostępny w czasie mszy.

Oprac. Beata Marzęta, OT NID w Poznaniu, 28-06-2017 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. V, z. 4, s. 44
  • http://historia.luter2017.pl/3269-2/

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1635 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Waszkowo
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. gostyński, gmina Poniec - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy