Bateria sprzężona walki dalekiej X/B2 Orzechowce, Ujkowice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Bateria sprzężona walki dalekiej X/B2 Orzechowce

Ujkowice

photo

Zachowana bateria X/B2 posiada duże wartości naukowe jako dzieło obronne zbudowane w systemie grupowym, sprzężone z głównym, opancerzonym fortem GHW X. Uczestniczyła w walkach podczas 1 i 3 oblężenia w 1914 i 1915 r. Jako istotny element zespołu fortyfikacji Twierdzy Przemyśl stanowi zabytek o znaczeniu europejskim.

Historia

Bateria powstała w latach 1886-1887, równocześnie z dwuwałowym fortem artyleryjskim głównym GHW X „Orzechowce”. Na mapie twierdzy Festung-Umgebungs-Plan von Przemyśl bateria nie posiada oddzielnej nazwy. W latach 1897-1900 podczas pancernej modernizacji fortu obwałowanie baterii oraz wał łączący ją z fortem GHW X przekształcony został poprzez spłaszczenie stoku. W 1901 r. bateria była uzbrojona w 4 działa 15 cm na wysokich lawetach fortecznych. Mała bateria na wale łączącym uzbrojona była w 2 działa polowe 8 cm M.75. W 1909 r. uzbrojenie małej baterii zmieniono na 2 działa polowe 9 cm M.75/96. Zadaniem baterii było panowanie nad wzgórzami w rejonie Batycz i uniemożliwienie urządzenia tam baterii oblężniczych przeciwnika. „Mała bateria” miała wzmocnić obronę międzypola pomiędzy fortami GHW X i GZW Xa. W czasie 1 oblężenia twierdzy (18.09-9.10.1914) baterie wspierały obronę sąsiedniego fortu XIa „Cegielnia” szturmowanego przez artylerię i piechotę rosyjską. Przed poddaniem twierdzy w 2 oblężeniu (9.11.1914-22.03.1915) zniszczono działa. Podczas 3 oblężenia (29.05-4.06.1915), w dn. 2.06.1915 r. po uprzednim ostrzelaniu przez ciężką artylerię baterie zdobyła niemiecka 11. Bawarska Dywizja Piechoty. W latach 1920-1930 rozebrano schrony pogotowia.

Opis

Bateria X/B2 jest baterią obrony dalekiej, sprzężoną z fortem GHW (Gürtelhauptwerk) X „Orzechowce”, zbudowaną w systemie fortowym grupowym. Bateria zlokalizowana jest na południowy-wschód od fortu X, w północno-zachodnim krańcu wsi Żurawica, ok. 500 m na zach. od drogi Przemyśl - Pruchnik. Granica pomiędzy wsiami Ujkowice i Żurawica oraz gminami Przemyśl i Żurawica oddziela baterię X/B2 od wału łączącego, „małej baterii” i fortu X. Powierzchnia baterii, wraz z wałem łączącym z fortem, w granicach dawnych działek fortecznych ok. 2,8 ha.

Bateria zbudowana jest na planie prostokąta. Od strony północnej i wschodniej dzieło otacza sucha fosa o spłaszczonym stoku. Zachowany jest wał ze stanowiskami ciężkich armat fortecznych rozdzielonymi poprzecznicami. Od strony szyjowej oraz z obu boków baterię zamyka wał ziemny z wąską fosą i dwoma przejazdami w miejscu niezachowanych bram: w szyi i w barku zachodnim, od strony „małej baterii”. Teren baterii porośnięty jest samosiejkami, w części zachodniej lasem.

Do lewego, zachodniego barku baterii przylega wał z fosą suchą o spłaszczonym stoku. W początkowym odcinku wał biegnie w kierunku zach., następnie załamuje się na północny-zachód, w kierunku fortu GHW X. Bezpośrednio za załamaniem, znajduje się „mała bateria”. Są to dwa stanowiska armat polowych, rozdzielone poprzecznicą. Kolejne dwie poprzecznice oddzielają stanowiska ogniowe od pozostałych odcinków wału. „Mała bateria”, wał łączący i fosa porośnięte są drzewami, głównie robinią akacjową, samosiejkami wyrosłymi z drzew stanowiących dawniej maskę czołową wału.

Obiekt dostępny dla zwiedzających. Dzieła obronne znajdują się na północnym odcinku czarnego, fortecznego szlaku turystycznego oraz na trasie rowerowej po fortach Twierdzy Przemyśl.

Oprac. Adam Sapeta, OT NID w Rzeszowie, 05.11.2014 r.

Bibliografia

  • Bobusia B., Gosztyła M., Zub M. Plany Twierdzy Przemyśl, Przemyśl 2004.
  • Bogdanowski J. Sztuka obronna, Kraków 1993.
  • Bogdanowski J. Architektura obronna w krajobrazie Polski od Biskupina do Westerplatte, Warszawa - Kraków 1996.
  • Bogdanowski J. Twierdza Przemyśl, w: Teka konserwatorska Polska południowo-wschodnia, t. 4, Rzeszów 1991.
  • Brzoskwinia W., Idzikowski T., Środulska-Wielgus J., Wielgus K. Wartości zabytkowej Twierdzy Przemyśl, [w:] Informator regionalny Twierdza Przemyśl, wyd. II, Rzeszów 1999.
  • Forstner F., Twierdza Przemyśl, tł. Bańbor J., Warszawa 2000.
  • Idzikowski T., Twierdza Przemyśl. Powstanie. Rozwój. Technologie, Przemyśl 2004.
  • Sapeta A. Zestawienie obiektów Twierdzy Przemyśl, [w:] Informator regionalny Twierdza Przemyśl, wyd. II, Rzeszów 1999.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: architektura obronna
  • Chronologia: 1886-1887
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ujkowice
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. przemyski, gmina Przemyśl
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy