Zespół klasztorny bernardynów, Tykocin
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół klasztorny bernardynów

Tykocin

photo

Doskonale zachowany, jednorodny stylowo, późnobarokowy zespół klasztorny ufundowany przez hetmana Jana Klemensa Branickiego, o wyjątkowych walorach historycznych. Forma klasztoru założonego na rzucie podkowy pozwala zaliczyć obiekt do grupy klasztorów wzorowanych na barokowych rozwiązaniach pałacowych.

Historia

Bernardynów sprowadził do Tykocina Marcin Gasztołd wojewoda trocki i wileński w 1479 roku. Obecnie istniejący kościół i klasztor Bernardynów ufundowany został przez Jana Klemensa Branickiego w 1771 roku. Śmierć Branickiego i trudności w prowadzeniu prac budowlanych sprawiły, że dopiero w 1791 r. zakonnicy przenieśli się do nowej siedziby. W tym czasie rozpoczęto zapewne, zgodnie z wolą J. K. Branickiego budowę kościoła, wykonano fundamenty, przygotowano cegłę, jednak budowę świątyni odłożono, a potem całkiem zaniechano. Zarówno Izabella Branicka jak i Bernardyni, którzy finansowali częściowo budowę klasztoru, nie mieli funduszy na ten cel. Miejsce w którym stanąć miał kościół i w którym złożono przeniesione ze starego klasztoru prochy fundatorów, oznaczono statuą Najświętszej Marii Panny. W 1797 r. dziedziniec klasztorny otoczono parkanem. We wsch. skrzydle klasztoru urządzono kaplicę, którą w 1838 r. rozbudowano poprzez wyburzenie kilku cel w budynku klasztornym. Poświęcony w 1839 r. kościół pomalowano wewnątrz i wyposażono w ołtarze w latach 1847-1848, w 1854 r. wykonano fasadę, nieco wcześniej (1853) zbudowano bramę-dzwonnicę. W 1881 r. w budynkach klasztornych przeprowadzono remont staraniem ostatniego zakonnika w klasztorze tykocińskim - ks. Czachorowskiego. W 1885 r. kościół klasztorny przekazano parafii rzymskokatolickiej. W latach 70. XX w. w klasztorze mieścił się dom dla księży emerytów, obecnie urządzono w tym miejscu Dom Pomocy Społecznej p.w. św. Franciszka z Asyżu prowadzony przez Caritas. Stajnia i dom ogrodnika zbudowane zostały w XVIII w., rozbudowane w XIX w., modernizowane w latach 70. XX wieku.

Opis

Zespół klasztorny pobernardyński usytuowany jest w południowej części miasta, po południowej stronie ul. Klasztornej, na osi biegnącej od rynku ul. Bernardyńskiej. Późnobarokowy. Ogrodzony murem. Podzielony na dwie części: reprezentacyjną (od północy), do której wiedzie brama-dzwonnica, z budynkiem klasztornym z kościołem pw. Nawiedzenia NMP oraz dziedzińcem, na którym ustawiona jest statua NMP i gospodarczą (od południowego-wschodu) z d. stajnią i domem ogrodnika. Późnobarokowy. W skład zespołu wchodzi budynek d. klasztoru, brama-dzwonnica, w części gospodarczej znajduje się d. stajnia i dom ogrodnika.

Klasztor z kościołem w jego wschodnum skrzydle, wzniesiony na rzucie podkowy z ryzalitem od zachodu. Kościół na planie wydłużonego prostokąta, połączony pod kątem prostym z korpusem głównym klasztoru. Prostopadłościenna bryła nakryta wysokim, dwuspadowym dachem. Elewacje rozczłonkowane lizenami, zwieńczone wydatnym gzymsem koronującym, przeprute prostokątnymi oknami. Fasada dwukondygnacyjna, z prostokątnym otworem wejściowym, zwieńczona trójkątnym szczytem ujętym wydatnym, profilowanym gzymsem. Nad szczytem ścianka parawanowa ujęta łukiem pełnym nadwieszonym ujętym spływami. W zwieńczeniu fasady czworoboczna sygnaturka nakryta daszkiem namiotowym, zakończona krzyżem w promieniach. Wnętrze jednonawowe, z chórem muzycznym od pn. wspartym na filarach. Korpus główny i skrzydło zachodnie klasztoru dwukondygnacyjne, nakryte wysokimi dachami dwuspadowymi z lukarnami w połaciach. Elewacje rozczłonkowane lizenami, zwieńczone wydatnym profilowanym gzymsem koronującym, przeprute prostokątnymi oknami. Na osi środkowej elewacji frontowej otwór wejściowy zamknięty odcinkowo, nad nim analogicznie wykrojone porte-fenêtre ujęte współczesną balustradą balkonu. Układ wnętrz dwutraktowy, z korytarzem od strony dziedzińca. Wewnątrz sklepienia kolebkowe z lunetami i krzyżowe. Brama-dzwonnica z przejazdem bramnym zamkniętym górą łukiem pełnym.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Kotyńska-Stetkiewicz, OT NID w Białymstoku, 05.11.2014 r.

Bibliografia

  • Tykocin. Klasztor pobernardyński, cz. 1. Dokumentacja historyczno-architektoniczna, oprac. Z. Piłaszewicz, Białystok 1974, mps PPKZ, w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w Białymstoku.
  • W. Monkiewicz, Tykocin, Białystok 1983, s. 37-38.
  • W. Jemielity, Zabytki sakralne Tykocina, Łomża 1989, s. 12-13.
  • http://www.ideatur.pl/o/atrakcje/opis/zespol-klasztorny-bernardynow-w-tykocinie/3143

Informacje ogólne

  • Rodzaj: klasztor
  • Chronologia: 1771-1791
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Klasztorna 1, Tykocin
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. białostocki, gmina Tykocin - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy