Kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela, Tłokowo
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela

Tłokowo

photo

Typowy przykład gotyckiego, warmińskiego kościoła salowego charakterystycznego dla terenów wiejskich.

Historia

Wieś Tłokowo została lokowana przez biskupa warmińskiego Eberharda z Nysy dwukrotnie: w 1318 i 1321 roku. W momencie lokacji istniał kościół, zapewne drewniany, który uposażono 6 włókami ziemi. Obecny, murowany kościół p.w. św. Jana Chrzciciela o randze parafialnego został wybudowany w latach 1370-1380 (Gall/Dehio, Chrzanowski) lub ok. 1400 roku (Ulbrich, Herrmann). 8 grudnia 1402r. kościół otrzymał odpusty od papieża Bonifacego IX. W 1476r. obiekt utracił status kościoła parafialnego i stał się filią kościoła św. Bartłomieja w Jezioranach. Kościół uległ gruntownej przebudowie ok. 1500 roku. Najprawdopodobniej podczas tej przebudowy dodano okna po stronie północnej korpusu nawowego, która początkowo była ich pozbawiona oraz dobudowano kruchtę od strony wschodniej. W 1622r. do elewacji wschodniej kościoła dobudowano ossuarium. W XVIII w. dodano drewnianą wieżę od zachodu i kruchtę od południa. W epoce nowożytnej wybito nowe, prostokątne otwory okienne oraz zamurowano dotychczasowe gotyckie okna.

Opis

Kościół w Tłokowie zlokalizowany jest w centrum wsi przy drodze Jeziorany-Franknowo. Wzniesiony na planie prostokąta, gotycki, murowany z czerwonej cegły na kamiennej podmurówce, salowy, z drewnianą wieżą dostawioną nad kruchtą zachodnią na osi elewacji. Korpus nawowy kryty dachem siodłowym z dachówką ceramiczną, wieża przykryta dachem namiotowym. Szczyty wschodni i zachodni uskokowo-sterczynowe z sterczynami ustawionymi pod kątem, artykułowane blendami. Szczyt zachodni, trójkondygnacyjny, częściowo zasłonięty wieżą. Szczyt wschodni czterokondygnacyjny artykułowany poziomymi pasami blend, z zachowanymi fragmentami rytej dekoracji maswerkowej. Do elewacji wschodniej przylega ossuarium, do elewacji północnej zakrystia, do południowej kruchta. Elewacje kościoła artykułowane są podwójnymi blendami. W elewacji wschodniej na osi znajduje się dodatkowa zamurowana blenda. Okna wtórne, prostokątne, dwa w elewacji północnej i trzy w południowej. Portal umieszczony od zachodu, ostrołukowy ujęty prostokątną niszą. Wnętrze salowe kryte stropem. Wewnątrz kościoła znajdują się gotyckie polichromie datowane na 3 ćw. XV wieku. Ich tematyka obejmuje sceny chrystologiczne: Biczowania, Koronowania cierniem, Chrystus przed Piłatem. Do najważniejszych elementów wyposażenia wnętrza należą poza tym: barokowy ołtarz główny z 1702 r. fundacji Stanisławskich herbu Sulima, renesansowy ołtarz boczny z II poł. XVI w. z gotyckimi rzeźbami z I poł. XV w. i z XVI w. oraz przedstawieniami Madonny z dzieciątkiem i św. Jana Chrzciciela.

Obiekt dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Maurycy Domino, 8.12.2014 r.

 

Bibliografia

  • Chrzanowski T., Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii, Olsztyn 1973, s. 101-104.
  • Dehio G., Gall E., Handbuch der Deutschen Kunstdenkmaeler, Nordostdeutschland, Bd. II, Berlin, 1906, s. 229.
  • Herrmann Ch., Mittelalterliche Architektur im Preussenland, Petersberg 2007, s. 574-575.
  • Loyal D., Sakrale Backsteigotik im Ermland. Eine bautopographische Untersuhung, Bonn 1995, s. 321.
  • Olkowska E., Kumorowicz M., Gotyckie malowidła ścienne o tematyce pasyjnej w kościele filialnym św. Jana Chrzciciela w Tłokowie, „Warmińsko - Mazurski Biuletyn Konserwatorski“ 2000, nr 2, s. 188-194.
  • Ullbrich A., Kunstgeschichte Ostpreussens von der Ordenszeit bis zur Gegenwart, Koenigsberg 1932, s. 24.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1370-1380
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Tłokowo
  • Lokalizacja: woj. warmińsko-mazurskie, pow. olsztyński, gmina Jeziorany - obszar wiejski
  • Właściciel praw do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy