Grodzisko, Terebiniec
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
photo

Grodzisko jest pozostałością zamku zbudowanego z fundacji rodu Tęczyńskich w 1 poł. XVI wieku. Stanowi cenne źródło do poznania rezydencji obronnych na Lubelszczyźnie.

Usytuowanie i opis

Grodzisko o nazwie lokalnej „Zamczysko”, „Zameczek” lub „Góra Rybki”, położone jest na gruntach Terebińca, w pólnocnej części wsi o lokalnej nazwie Kolonia Terebiniec. Stanowisko usytuowane jest w północno-zachodniej partii rozległego lessowego cypla, wchodzącego w starą dolinę rzeki Huczwy.

Grodzisko znajduje się w miejscu, które zostało sztucznie wydzielone z rozległego lessowego wyniesienia i tworzy formę nieregularnego czworoboku o wymiarach około 50 X 70 m i wysokości ok. 9,50 m ponad poziom doliny, dominującego nad resztą terenu. Na powierzchni stanowiska nie zachowały się relikty architektury. Śladowo zachowały się wały ziemne i pozostałości fosy. Obecnie obiekt jest poważnie niszczony na skutek głębokiej orki, bowiem cały jego teren zajmują pola uprawne.

Historia

Według zapisu archiwalnego z 1564 r., zamek miał zbudować Jan Tęczyński, wojewoda sandomierski (zm. 1541 r.). Według badań archeologicznych obiekt użytkowany był w XVI wieku i mniej intensywnie w XVII wieku. Opuszczony został w XVII lub na przełomie XVII i XVIII wieku, prawdopodobnie zniszczony w burzliwym okresie wojen z Kozakami, Moskwą i Szwedami.

Pierwotnie zamek położony był na terenie wsi Terebiń, wzmiankowanej już w 1400 r. Rezydencję obronną po raz pierwszy wymieniono w lustracji wsi Steziricze (Stężyca) z 1564 roku jako fundację Jana Tęczyńskiego (zm. 1541 r.). Na mapie F. von Miega z 2 poł. XVIII wieku widoczne są już tylko ślady fortfikacji ziemnych (bez wewnętrznej zabudowy) i grobla stanowiąca niegdyś główną drogę dojazdową na zamek od pólnocy. Do literatury obiekt wprowadził w 1902 r. Hieronim Łopaciński, który odnotował, że „ wśród trzęsawisk, niegdyś nieprzebytych stał zamek, pozostały wyraźne ślady wiodącej do niego grobelki. Trzęsawiska dziś prawie zupełnie osuszono; przy kopaniu rowów znaleziono dużo starej broni, a mianowicie kilka arkabuz, lontem zapalanych, dużo szkieletów (...). Dzisiejszy właściciel, p. J. Pohorecki kazał zaorać wysepkę, przyczem znaleziono dużo monet srebrnych”.

W latach 80.XX w. właściciele posesji, na których zlokalizowany był zamek, wyrównali sprzętem mechanicznym teren dla łatwiejszej uprawy roli co doprowadziło do poważnego zniszczenia i zmian, w wyniku których obecny stan obiektu można ocenić jedynie jako dostateczny. Niemal całkowitej destrukcji uległy wały ziemne, których zachowane fragmenty widoczne były jeszcze na powierzchni podczas badań powierzchniowych w ramach AZP, przeprowadzonych w 1978 r.

Stan i wyniki badań

Badania wykopaliskowe na obiekcie przeprowadziła w 2002 Ewa Prusicka-Kołcon. Wykonano 6 wykopów sondażowych o łacznej powierzchni 90 m2. Plan sytuacyjno-wysokościowy stanowiska wykonany został w 2000 r. przez Józefa Niedźwiedzia. Badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski przeprowadził w 1991 r. Wiesław Koman.

W wyniku badań zarejestrowano od strony północno-wschodniej i na południowym skraju wyniesienia ślady silnie zniwelowanego wału ziemnego bez elementów konstrukcji drewnianej. Odsłonięty został również fragment suchej fosy od strony północno-wschodniej o głębokości 3,50 m od poziomu gruntu i maksymalnej szerokości 6,50 m. Na majdanie zamczyska zarejestrowano bardzo płytki poziom użytkowy z okresu istnienia zamku, silnie zniwelowany przez spychacz i głęboką orkę. Zebrano liczne fragmenty naczyń glinianych (wśród nich 3 fragmenty półmajoliki), kafli (w tym jeden fragment z herbem Topór, którym pieczętowali się Tęczyńscy) oraz przedmioty metalowe (głównie gwoździe żelazne). W centralnej części zamczyska, najpewniej na terenie dawnego dziedzińca zamkowego, odsłonięte zostały dwie jamy neolityczne o charakterze gospodarczym, natomiast w wykopie założonym u podnóża kulminacji - relikty wczesnośredniowiecznej chaty z piecem (paleniskiem) w narożniku.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Ewa Prusicka, OT NID w Lublinie, 27-10-2015 r.

Bibliografia

  • Nosek S., Materiały do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną     międzyrzecza Wisły i Bugu, „Annales UMCS, vol. VI, sec. F, 1951(1957), s. 105-107.
  • Łopaciński H., Sprawozdanie z działu archeologii przedhistorycznej na wystawach rolniczo-przemysłowej oraz przedmiotów sztuki i starożytności w Lublinie 1901 r., „Światowit”, t. IV, 1902, s. 274.
  • Prusicka-Kołcon E., Sprawozdanie z badań sondażowych na terenie „Zamczyska” w Terebińcu, pow. hrubieszowski, w 2002 roku, „Archeologia  Polski Środkowowschodniej”, t. VIII, 2006,  s. 121-126.
  • Piotrowski M., Prusicka E., Zamki Kryłow i Terebiń - dwie fundacje rodu Tęczyńskich w świetle badań archeologicznych [w:] Zamki Lubelszczyzny w źródłach archeologicznych, praca zbiorowa pod red. Ewy Banasiewicz-Szykuły, Lublin 2015, s. 271-294.
  • Banasiewicz E., Grodziska i zamczyska Zamojszczyzny, Zamość 1990, s.60-61.
  • Janeczek A., Osadnictwo pogranicza polsko-ruskiego. Województwo bełskie od schyłku XIV do początku XVII w., Warszawa 1993, s. 349.
  • Kurtyka J., Latyfundium Tęczyńskie. Dobra i właściciele (XIV-XVII wiek). Kraków 1999, s. 15
  • Mieg F. von, Karte des Königsreich Galizien und Lodomerien 1:28800, r. 1779-1782, oryg. w Kriegsarchiv w Wiedniu, rps B. IX a. 390, mikrofilm w Bibliotece Narodowej.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: grodzisko
  • Chronologia: XVI - pocz. XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Terebiniec
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. hrubieszowski, gmina Werbkowice
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy