Zespół cerkwi gr.-kat. par. pw. Narodzenia Chrystusa Pana, ob. kościoła rzym.-kat. par. pw. Matki Boskiej Łaskawej, Szpikołosy
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół cerkwi gr.-kat. par. pw. Narodzenia Chrystusa Pana, ob. kościoła rzym.-kat. par. pw. Matki Boskiej Łaskawej

Szpikołosy

photo

Wartościowy przykład zespołu drewnianej architektury sakralnej składający się z jednokopułowej cerkwi z 1801 r. i dzwonnicy z 1850 r.

Historia

Pierwsza wzmianka o cerkwi pochodzi z 1531 r.; parafia gr.-kat. notowana od 1640 r. Obecną cerkiew, zbudowaną w 1801 r., poprzedziło zapewne kilka wcześniejszych świątyń drewnianych. W 1870 r. zamieniona na prawosławną, w 1919 r. rekoncyliowana, w 1920 r. utworzona parafia rzymskokatolicka (podczas okupacji okresowo w rękach prawosławnych). Cerkiew i dzwonnica kilkakrotnie remontowane ze zmianą szalunku oraz pokrycia dachu.

Opis

Cerkiew wraz z dzwonnicą i otaczającym drzewostanem położone są na wzniesieniu, w centralnej części wsi, przy skrzyżowaniu dróg. Stanowią malowniczą dominantę architektoniczną w krajobrazie wsi. Cerkiew. Orientowana. Wzniesiona na planie trójdzielnym składającym się z kwadratowej nawy, równego jej wysokością, węższego, prostokątnego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium oraz niższego, równej szerokości z prezbiterium, kwadratowego babińca. Przy pn. ścianie prezbiterium prostokątna zakrystia. Nawa nakryta ośmiopołaciową kopułą z latarnią wspartą na wysokim ośmiobocznym tamburze. Drewniana, wzniesiona w konstrukcji wieńcowej, oszalowana. Wewnątrz w nawie pozorne sklepienie kopulaste, w prezbiterium pozorne sklepienie kolebkowe, w babińcu i zakrystii płaskie stropy. Elewacje szalowane współcześnie deskami układanymi poziomo w dolnej części zrębu i pionowo w górnej. Poszczególne człony budowli nakryte odrębnymi dachami: dwuspadowymi nad prezbiterium i babińcem, pulpitowym nad zakrystia; nad dolną częścią zrębu wydatny okap. Wszystkie dachy i kopuła pokryte blachą (pierwotnie pod gontem). We wnętrzu XIX-wieczne ołtarze o cechach klasycystycznych. Dzwonnica wzniesiona na rzucie kwadratu, dwukondygnacjowa, z ośmioboczną kondygnacją górną w formie wysokiego tamburu. Drewniana, konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowana deskami układanymi pionowo z listwowaniem i dekoracyjnymi arkadkami pod okapem. Nakryta ośmiopołaciowym dachem kopulastym, pomiędzy kondygnacjami daszek okapowy; dachy pokryte gontem.

Zabytek dostępny.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 1,07.2014 r.

 

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna, Dzwonnica przy cerkwi greckokatolickiej parafialnej p.w. Narodzenia Chrystusa Pana, obecnie przy kościele rzymskokatolickim parafialnym p.w. Matki Boskiej Łaskawej. Szpikołosy, oprac. Seniuk B., Prusicka E., Studziński J., 1990, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie Delegatura w Zamościu i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Górak J., Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim, Zamość 1984, s. 21-22.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie , z. 6: Powiat hrubieszowski, oprac. Chrzanowski T., Kornecki M, Samek J., Warszawa 1964, s. 51-52.
  • Niedźwiedź E., Niedźwiedź J., Kalisz J., Panasiewicz J., Dzieje miejscowości gminy Hrubieszów, powiat hrubieszowski, Hrubieszów-Zamość 2010, s. 166-167.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1801
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Szpikołosy
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. hrubieszowski, gmina Hrubieszów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy