Poczta, Głowna Dyrekcja Poczty (dawniej Oberpostdirektion Stettin), Poczta Polska Urząd Przewozu Poczty, Szczecin
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Poczta, Głowna Dyrekcja Poczty (dawniej Oberpostdirektion Stettin), Poczta Polska Urząd Przewozu Poczty

Szczecin

photo

Najstarszy zachowany na terenie Polski i jeden z najstarszych zachowanych w ogóle zespół zabudowy pocztowej XIX wieku z terenu dawnej Rzeszy Niemieckiej, jednorodny stylowo (neorenesans niemiecki), choć rozbudowywany i przebudowywany od czasu wzniesienia (1872) przez kolejnych 125 lat reprezentuje nurt tzw. pocztowej architektury stephanowskiej [Heinrich Stephan (1831-1897) reformator poczty niemieckiej, założyciel światowego związku poczt Weltpostverein].

Historia

W 1849 roku powołano 41 dyrekcji poczt niemieckich, jedna z nich mieściła się w Szczecinie; miasto zamknięte wtedy dziełami twierdzy (do 1873 roku) nie miało wolnych terenów; negocjacje z komendantem twierdzy w tej sprawie rozpoczęły się od 1851 roku, ostatecznie teren pod zabudowę przekazano dopiero na początku 1872 roku. Pierwszy projekt budynku dyrekcji poczty został opracowany w 1871 roku przez architekta Carla Schwatlo [1831-1884] - pierwszego projektanta Biura Budowlanego Generalnego Urzędu Pocztowego w Berlinie, później zmieniony i rozszerzony w 1872 roku przez architekta szczecińskiego Karla Friedricha Endella [1843-1891]; Realizacja pierwszego etapu, który dotyczył dwuskrzydłowego budynku o zróżnicowanej ilości kondygnacji, o ściętym narożniku, zaakcentowanym ryzalitem zakończona została w roku 1874. Wraz z rozwojem poczty następowały kolejne rozbudowy, modernizacje obiektu. W latach 1877-1878 przeprowadzono pierwszą rozbudowę dotyczącą aranżacji wnętrz i nadbudowy nad skrzydłem zachodnim wg projektu autorstwa pocztowego radcy budowlanego Wolffa, który był również autorem kolejnych inwestycji. W latach 1886-1887 nastąpiła największa rozbudowa zespołu pocztowego między innymi o kolejne obiekty, rozbudowę istniejących i aranżację dziedzińca i ogrodu. Kolejne etapy budowy dotyczyły: centrali telefonicznej, stacji telegraficznej, nadbudów, przebudów obiektów istniejących, wielokrotnych zmian aranżacji i wyposażenia wnętrz, montażu nowych instalacji. W roku 1938 dokonano pierwszego chemicznego czyszczenia elewacji. Po roku 1945 zespół przechodził liczne kolejne adaptacje wnętrz - w latach 1988-1989 powtórnie czyszczono elewację, w latach 1993-1995 przeprowadzono kompleksowe prace renowacyjne i modernizacyjne. Obiekt uhonorowany nagrodą II stopnia w XX edycji Konkursu Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz Generalnego Konserwatora Zabytków dla najlepszego użytkownika obiektu zabytkowego.

Opis

Zespół pocztowy znajduje się w części lewobrzeżnej Szczecina, na granicy dzielnic Starego i Nowego Miasta; zajmuje cały kwartał zabudowy ograniczony ulicami: Dworcową, Nową, Nabrzeże Wieleckie. Reprezentuje tzw. styl stephanowskiej architektury pocztowej 3 ćwierci XIX wieku o cechach neorenesansowych. Pierwotną zasadą zagospodarowania posesji było założenie polegające na wzniesieniu budynku głównego, mieszczącego urząd pocztowy, część administracyjną - dyrekcję okręgu poczty oraz mieszkania dla wyższego personelu wraz z dobudowanym do niego osobnym budynkiem paczkarni. Integralną częścią obu połączonych z sobą budynków był dziedziniec, dostosowany kształtem i wielkością do niezbędnej ilości wozów pocztowych i obsługujących je koni. Poszerzanie działki sprzyjało kolejnym rozbudowom obiektu głównego, co polepszało nie tylko komfort pracy, ale sprawiało, że mieściła się w nim większa liczba pracowników i z czasem nowe wydziały, takie jak telegraf czy telefonia. Stopniowo zespół stajni i wozowni zmieniał proporcje na rzecz zaplecza dla transportu rowerowego i samochodowego. Dzisiejszy obraz zespołu odczytywany w pierwszym kontakcie jako czteroskrzydłowy, faktycznie składa się z dwóch osobnych dwuskrzydłowych kompleksów, wtórnie połączonych w jednym miejscu zamkniętym przejazdem bramnym. Trzy i pół kondygnacyjne skrzydła połączonych budynków tzw. głównego i paczkarni , w części ryzalitu głównego podniesione do czterech pełnych kondygnacji, zamykają w szczytach półokrągłe ryzality. Przeciwległy wejściu głównemu narożnik budynków tzw. nowej paczkarni i starej wozowni ze stajnią są obiektami niższymi - dwukondygnacyjnymi. Powoduje to, że zespół obserwowany z kierunków najbardziej eksponowanych - północnego i zachodniego stanowi masywną bryłę zabudowy, a od stron południowej i wschodniej - kompozycję dynamicznie piętrzących się brył, zróżnicowanych pod względem wielkości, wysokości, rodzajów dachów, również z uwagi na pojawiające się liczne formy tympanonów w szczytach i okrągłe wieże.

Osią organizującą funkcję i kompozycję wnętrz obiektu głównego oraz najważniejszej, ogólnodostępnej sali obsługi klienta jest dwusieczna kąta zawartego między skrzydłami tego budynku. Na osi tej umieszczono, od wejścia głównego, system przedsionków w formie wydłużonego hallu , prowadzących do sali głównej obsługi, posiadającej rzut nieregularnego sześcioboku i przykrytej systemem przeszklonych stropów, wspartych w dolnej, dwukondygnacyjnej części, na dwóch smukłych żeliwnych kolumnach.

Opracowanie elewacji zespołu wykonane zostało z nietynkowanej czerwonej cegły ceramicznej z wykorzystaniem licznych kształtek ceramicznych (do dekoracji obramień otworów okiennych, drzwiowych, gzymsów podokiennych oraz koronujących), terakotowych plakiet, wypełniających płyciny psedoryzalitow oraz terakotowych detali wieńczących tympanony nad tymi ryzalitami i ryzalitem wejściowym. Poza dominującym czerwonym ceramicznym detalem, powyżej kamiennych cokołów na elewacji najstarszych części budynku głównego znajdują się charakterystyczne obramienia wykonane z błękitnej glazurowanej cegły, podkreślające propozycje poszczególnych segmentów. Rozwiązanie to wprost nawiązuje do zastosowanego przez K.Fr. Schinkla w gmachu berlińskiej Bauakademie. Zespół został wzniesiony jako murowany - ceglano - kamienny (z wykorzystaniem piaskowca i granitu jedynie w częściach cokołowych), nietynkowany, o bogatym ceramicznym, indywidualnie projektowanym detalu architektonicznym fasad, uzupełnionym detalami rzeźbiarskimi terakotowymi i wykonanymi w piaskowcu; wzniesiony na fundamentach rusztowych, opartych na ponad 1000 drewnianych pali, wbitych na głębokość ok. 11 metrów; reprezentacyjne, jednoprzestrzenne, dwukondygnacyjne wnętrze publiczne przykryte jest dwupoziomowym systemem doświetleń górnych; o oryginalnym, zachowanym w dużej części - bogatym wystroju architektonicznym (żeliwne konstrukcje podpór i świetlików). Poza tym zachowane w dużej części stolarka okienna i drzwiowa, ceramika podłogowa, balustrady klatek schodowych; w częściach niepublicznych zachowany z znacznym stopniu oryginalny układ funkcjonalny oraz częściowo wystrój wnętrz.

Obiekt dostępny w części publicznej w godzinach pracy urzędu pocztowego.

Oprac. Beata Makowska OT NID Szczecin, 27.11.2014 r.

Bibliografia

  • Makowska, B. Zespół budynków pocztowych przy ul. Dworcowej nr 20 w Szczecinie. Monografia architektoniczno-konserwatorska, Warszawa 2001, dysertacja doktorska, maszynopis

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek użyteczności publicznej
  • Chronologia: 2 poł. XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Dworcowa 20, Szczecin
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. Szczecin, gmina Szczecin
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy