Kościół par. pw. św. Aleksandra, Suwałki
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Aleksandra

Suwałki

photo

Kościół jest znakomitym przykładem stylu klasycystycznego, dziełem Chrystiana Piotra Aignera, jednego z najlepszych polskich architektów przełomu XVIII i XIX wieku. Pochodzi z okresu rozwoju miasta i jest istotnym elementem jego centralnej, najbardziej reprezentacyjnej części. Od 1919 r. odbywały się w nim uroczystości patriotyczne i wojskowe z okazji najważniejszych wydarzeń historycznych, jest też miejscem upamiętniania bohaterów narodowych.

Historia

Pierwszy drewniany kościół w Suwałkach pw. Świętego Krzyża zaczęto budować w 1710 r., a opiekę duszpasterską sprawowali w nim - w imieniu wigierskich Kamedułów, właścicieli miasta - Bernardyni z Tykocina. Pełnoprawną parafię ustanowiono dopiero w 1788 roku. W 1834 r. z powodu złego stanu technicznego kościół ten został rozebrany. Zastąpiła go okazała murowana świątynia, wzniesiona w latach 1820-1829 z inspiracji gen. Józefa Zajączka, namiestnika Królestwa Polskiego, wg projektu Chrystiana Piotra Aignera. Już w trakcie budowy konieczna była m.in. naprawa dachu. W latach 1843-1845 kościół przeszedł kolejny remont; wykonano wówczas trzy drewniane ołtarze oraz przywieziono z klasztoru wigierskiego obrazy ołtarzowe i figury św. Romualda i św. Benedykta, które zostały ustawione przed wejściem do świątyni. 14 września 1845 r. miała miejsce uroczysta konsekracja kościoła. W 1856 r. nad fasadą nadbudowano wieże, powiększono półkoliste okna, naprawiono dach i strop. Kolejne przebudowy świątyni wiązały się ze wzrostem liczby parafian: w 1881 dostawiono do wsch. elewacji kościoła kaplicę pw. Zbawiciela Jezusa Chrystusa, zaś w 1883 r. dobudowano do elewacji zach. kaplicę pw. św. Anny, a w 1888 r. za prezbiterium wzniesiono zakrystię. W 1919 r. w kościele odbyły się uroczystości włączenia Suwałk w granice odrodzonej Polski. W czasie II wojny światowej kościół, jako jedyna świątynia rzymskokatolicka w mieście, pełnił funkcję religijną. W nocy z 22 na 23 października 1944 r. wycofujący się Niemcy wysadzili obie kościelne wieże, niszcząc przy okazji fasadę, stropy i dach świątyni. Kościół wyremontowano wkrótce po wojnie, a wieże odbudowano w 1961 roku. W 1992 r., w związku z utworzeniem diecezji ełckiej, kościół pw. św. Aleksandra został podniesiony do godności konkatedry.

Opis

Kościół usytuowany w centrum Suwałk, w północnej pierzei rynku (Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego), zwrócony prezbiterium na północ. Poprzedzony szerokimi schodami ujętymi ławami, na których stoją kamienne figury św. Benedykta i św. Romualda. Klasycystyczny.

Na rzucie krzyża, dwuwieżowy, o prostopadłościennym korpusie nawowym poprzedzonym od frontu masywnym portykiem, z dwiema kaplicami bocznymi i zakrystią za prezbiterium złożoną z trójbocznie zamkniętej parterowej części środkowej i dwóch piętrowych aneksów bocznych. Murowany z cegły, dach pobity blachą. Przed fasadą portyk złożony z sześciu toskańskich kolumn dźwigających belkowanie z fryzem metopowo-tryglifowym i trójkątny naczółek obwiedziony gzymsem. W narożach trójkondygnacyjne, czworoboczne wieże nakryte dzwonowatymi hełmami, przeprute w dwóch górnych kondygnacjach arkadowymi otworami głosowymi. Kondygnacje wież rozdzielone belkowaniem (w najniższej kondygnacji z gzymsem kroksztynowym); ściany najwyższych kondygnacji podzielone pilastrami toskańskimi wspartymi na gzymsie podokiennym. Pomiędzy wieżami ściana z półkolistym oknem zwieńczona profilowanym gzymsem i trójkątnym naczółkiem. Boczne elewacje korpusu głównego i kaplic podzielone pilastrami toskańskimi dźwigającymi belkowanie z fryzem tryglifowo-metopowym, przeprute prostokątnymi oknami zamkniętymi półkoliście, pomiędzy którymi biegnie profilowany gzyms. Elewacja tylna w partii prezbiterium zwieńczona fryzem z gzymsem na kroksztynach i trójkątnym szczytem, przepruta dużym półkolistym oknem witrażowym. Boczne aneksy zakrystii obwiedzione profilowanym gzymsem kordonowym i belkowaniem z fryzem tryglifowo-metopowym.

Wnętrze pseudohalowe, podzielone na trzy nawy dwoma rzędami jońskich kolumn dźwigających pełne belkowanie z kroksztynowym gzymsem. Nawa główna, szersza od bocznych, przekryta pozornym sklepieniem kolebkowym na gurtach, nawy boczne - stropami. Prezbiterium, równe wysokością nawie głównej, nakryte kolebką, oflankowane dwiema piętrowymi zakrystiami. Nad wejściem chór muzyczny powiększony o nadwieszony balkon o narysie odcinkowym.

Wyposażenie: trzy klasycystyczne ołtarze i ambona z lat 40. XIX w., dwa neobarokowe ołtarze z k. XIX wieku w bocznych kaplicach.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Aneta Kułak, OT NID Białystok, 20.01.2016 r.

Bibliografia

  • Matusiewicz A., Świątynie w Suwałkach w XIX wieku, „Rocznik Augustowsko-Suwalski” 2012, t. 12, s. 23-58.
  • Matusiewicz A., Radziwonowicz T., Skłodowski K., Historia Suwałk do 1945 roku, [w:] Kopciał J. (red.),  Suwałki miasto nad Czarną Hańczą, Suwałki 2005.
  • Naruszewicz T., Kilka uwag do początków parafii suwalskiej, „Rocznik Augustowsko-Suwalski” 2012, t. 12, s. 7-22.
  • http://suwalki-aleksander.diecezja.elk.pl/index.php/historia-parafii

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1820-1829
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Emilii Plater 2, Suwałki
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. Suwałki, gmina Suwałki
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy