Dwór z wieżą mieszkalną, Ślęza
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Dwór z wieżą mieszkalną

Ślęza

photo

Dwór z wieżą mieszkalną w Ślęzy (Lasowo) jest przykładem połączenia późnośredniowiecznej, gotyckiej siedziby rycerskiej z późniejszym manierystycznym dworem, który uległ kolejnym przebudowom.

Historia

Pierwotnie wzniesiona w 2 poł. XIV-XV w. siedziba dóbr ziemskich w Ślęzy miała formę otoczonej wałem i fosą, dwupiętrowej , podpiwniczonej, gotyckiej wieży mieszkalnej z belkowymi stropami, nakrytej czterospadowym dachem. W 1 poł. XVI w. wieżę nadbudowano o jedną kondygnację z attyką, zakładając w partii przyziemia i I piętra wczesnorenesansowe sklepienia o wyciągniętych szwach sklepiennych. Przed 1618 r. przy południowo-wschodnim narożu wieży dobudowano manierystyczne skrzydło dworu z dachem dwuspadowym i wysokimi szczytowymi facjatami. Okazały portal prowadził do sklepionej sieni przejazdowej. Zmodernizowano także wieżę mieszkalną, wprowadzając fascjowe obramienia okienne i portale, a oba budynki połączono komunikacyjnie wieżą nowej klatki schodowej, usytuowanej w narożu. W XVIII w. do zachodniej elewacji wieży mieszkalnej dobudowano budynek barokowej kuchni z dachem mansardowym (rozebrany po 1974 r.), część wnętrz pokryto polichromią. W latach 1857-1863 r. budowlę poddano modernizacji, m.in. poszerzając część otworów okiennych, wprowadzając nowe podziały wnętrz i nadbudowując wieżę klatki schodowej. W latach 1863-1889 ponownie nadbudowano wieżę mieszkalną o mezzanino i nakryto ją dachem czterospadowym.

Własność majątku ziemskiego w Ślęzy ulegała wielokrotnym zmianom, m.in. pozostawał on w posiadaniu rodów von der Lohe, Vogt, von Waldau, von Roth, von Königsdorff i von Rath, w latach 1918-45 spółki Rath, Schöller i Skene.

W okresie powojennym w dworze do 1972 r. mieścił się zakład karny, następnie obiekt pozostawał w administracji Wojewódzkiego Ośrodka Postępu Rolniczego „Wysoka”. W latach 1977-82 przeprowadzono remont, który objął wymianę więźby i pokrycia dachowego, części stropów oraz konserwację kamieniarki i innych elementów wystroju.

Od 1996 r. dwór pozostaje w rękach prywatnych. W latach 2004-2011 po przeprowadzeniu gruntownego remontu, został zaadaptowany na hotel „Zamek Topacz“. Remont poprzedziły badania archeologiczno-architektoniczne.

Opis

Dwór z wyodrębnioną, dawną wieżą mieszkalną, posadowiony w otoczeniu niewielkiego parku i powiązany przestrzennie z folwarkiem, usytuowany jest w południowo-zachodniej części wsi. Od południowego-zachodu zachowały się relikty fosy.

Budowla założona na rzucie litery L, tworzonym przez IV-kondygnacyjną, czworoboczną wieżę mieszkalną z mezzaninem oraz II-kondygnacyjne, prostokątne skrzydło dworu. Oba człony budowli powiązane komunikacyjnie VII-kondygnacyjną wieżą klatki schodowej. Dawna wieża mieszkalna kryta jest dachem czterospadowym; skrzydło dworu ceramicznym dachem dwuspadowym z wysokimi facjatami o manierystycznych szczytach; wieża klatki schodowej dachem pogrążonym. Elewacje skrzydła dworu i klatki schodowej tynkowane, elewacje wieży mieszkalnej ceglane z użyciem zendrówki. Otwory okienne ujęte fascjowymi obramieniami z piaskowca oraz tynkowymi opaskami. W fasadzie manierystyczny, boniowany, piaskowcowy portal. Przy elewacji tylnej współczesne przybudówki. Wnętrza jednotraktowe, z sienią na przestrzał sklepioną kolebą. W dawnej świetlicy na I piętrze wieży mieszkalnej sklepienie sieciowe wsparte na pilastrach i półkolumnie z kielichowym kapitelem oraz kominek z datą 1618 i herbem wrocławskiego mieszczanina Niciusa. Zachowane także sklepienia w przyziemiu oraz fascjowe portale z piaskowca.

Zabytek stanowi własność prywatna, funkcjonuje jako hotel.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 28.10.2014 r.

Bibliografia

  • Chorowska M., Rezydencje średniowieczne na Śląsku. Zamki, pałace, wieze mieszkalne. Wrocław 2003, s. 136, 145, 147, 265, 279.
  • Degen K., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt am Main 1965 s.161-163.
  • Eysymontt K., Architektura renesansowych dworów na Dolnym Śląsku, Wrocław 2010, s. 22, 343.
  • G. Grundmann, Burgen, Schlösser in Schlesien, Frankfurt am Main 1982, s. 137.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa, t. IV, z. 2 Województwo wrocławskie, Sobótka, Katy wrocławskie, pod red. J. Pokory i M. Zlata, Warszawa 1991, s.135-137.
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska. Warszawa 2005, s. 342-343.
  • Różycka-Rozpędowska E., Późnorenesansowe dwory śląskie. Z badań nad sztuką świecką Śląska XVI-XVII w. [w:] Sztuka około 1600 r. Materiały Sesji SHS. Warszawa 1974, s. 262.
  • Sieber H., Burgen und Schlosser in Schlesien. Frankfurt am Main, 1962, s. 88-89.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 845-846.
  • Różycka-Rozpędowska E., Studium historyczno-architektoniczne wieży mieszkalnej w Biestrzykowie, pałacu w Ślęzy-Lasowo i zamku w Jelczu. Cz.1 Ślęza-Lasowo. Wrocław 1979, msp. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu
  • J. Burnita, Cz. Lasota, M. Małachowicz, Ślęza - Dwór. Wyniki badań architektonicznych przeprowadzonych w 2003 r. Wrocław 2004. mps. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu

Informacje ogólne

  • Rodzaj: dwór
  • Chronologia: 2. poł. XIV-XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ślęza
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. wrocławski, gmina Kobierzyce
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy