Rezerwat archeologiczny - grodzisko, Stawy
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Rezerwat archeologiczny - grodzisko

Stawy

photo

Kluczowe wartości zabytkowe: Jeden z większych grodów państwowych w Małopolsce. Przypuszczalna siedziba kasztelani czechowskiej.

Usytuowanie i opis

Stanowisko położone jest na wyspie wśród rozlewisk Nidy, pomiędzy wsiami Stawy, Motkowice i Umianowice.

Grodzisko zajmowało pow. ok. 8 ha. Główny człon grodu znajdował się na zachodnim krańcu wzgórza. Od strony wschodniej przylegało do niego podgrodzie. Gród otoczony był podwójną linią obwałowań o eliptycznym zarysie. Człon właściwy otoczono ponadto dodatkową podwójną linią wałów. Umocnienia obronne zostały niestety prawie całkowicie rozorane. W obrębie majdanu natrafiono na znikome ślady zabudowy mieszkalnej (kilka jam i ziemianek z paleniskami kamiennymi), pochodzących z czasów osady otwartej. Nie odkryto zabudowy związanej z czasem funkcjonowania grodu, co można tłumaczyć funkcją schronieniową grodu (refugialną).

Historia

Na terenie grodu stwierdzono ślady osadnictwa związane z epoką kamienia i kulturą łużycką. Wczesnośredniowieczna osada otwarta funkcjonowała tu prawdopodobnie w IX - X w., po czym została spalona. Następnie wzniesiono tu gród obronny, datowany na XI - XII wiek. Grodzisko identyfikowane jest z siedzibą kasztelanii w Czechowie, ale przyjęcie tej tezy musi wiązać się z przesunięciem okresu funkcjonowania obiektu co najmniej do poł. XIII w. Wokół grodu (np. w miejscowości Umianowice) w trakcie badań powierzchniowych zaobserwowano ślady osadnictwa otwartego. Stanowisko obecnie użytkowane jest jako pole orne.

Stan i wyniki badań

Pierwszą wzmiankę o grodzisku podał w 1887 r. ks. Władysław Siarkowski. Obiekt został odkryty i opisany w 1955 r. przez D. Woźniak (jako stanowisko w miejscowości Wygoda). W latach 60-tych wizytacje obiektu przeprowadzały Elżbieta Dąbrowska i Zofia Wartołowska. Badania wykopaliskowe w latach 1968 - 74 prowadziła Zofia Woźnicka, pod koniec prac przy współudziale Jerzego Guli.

Stanowisko dostępne. Materiał zabytkowy z badań przechowywany w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, Muzeum Narodowym w Kielcach, Muzeum Archeologicznym w Krakowie i Stacji Archeologicznej IHKM PAN w Igołomii.

oprac. Nina Glińska, NID OT Kielce, 21-10-2015 r.

Bibliografia

  • Informator Archeologiczny, 1969, s. 295-296
  • Informator Archeologiczny, 1970, s. 320-321
  • Informator Archeologiczny, 1971, s. 207-208
  • Informator Archeologiczny, 1972, s. 225-226
  • Informator Archeologiczny, 1973, s. 228-229
  • Informator Archeologiczny, 1975, s. 201-202
  • Dąbrowska E., Sprawozdanie z badań powierzchniowych prowadzonych w 1960 r. w dorzeczu Nidy, „Sprawozdania Archeologiczne”, t. XVI, 1965, s. 389
  • Dąbrowska E., Studia nad osadnictwem wczesnośredniowiecznym Ziemi Wiślickiej, Wrocław 1965, s. 254
  • Pałucki W., Kasztelania czechowska, Warszawa, 1964
  • Poleski J., Wczesnośredniowieczne grody w dorzeczu Dunajca, Kraków 2004, s. 424-425
  • Siarkowski W., Wiadomości o zabytkach przedhistorycznych w okolicach Pińczowa, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej”, t. XII, s. 48
  • Wawrzeniecki M., Zbiory wykopalisk przedhistorycznych przy Muzeum Oddziału PTK w Kielcach, „Pamiętnik Fizyograficzny”, t. 22, 1914, s. 10

Informacje ogólne

  • Rodzaj: grodzisko
  • Chronologia: XI – XII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Stawy
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. jędrzejowski, gmina Imielno
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy