Kościół par. pw. św. Maurycego, ob. pw. Wniebowzięcia NMP, Pyrzyce
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. św. Maurycego, ob. pw. Wniebowzięcia NMP

Pyrzyce

photo

Monumentalna budowla sakralna o pełnym programie przestrzennym hanzeatyckiej fary miejskiej, wzbogaconym w bryle o wieżę wschodnią, nie mającą bliskich analogii w architekturze gotyckiej.

Historia

W 2. poł. XIII w. wzniesiono korpus nawowy z ciosów granitowych, na rzucie krzyża greckiego, u schyłku XIII w. – granitową wieżę od zachodu, w 1. poł. XIV w. – ceglane prezbiterium, jednonawowe, trójprzęsłowe, zamknięte pięcioma bokami dziesięcioboku. W 2. poł. XIV w. rozebrano stary korpus nawowy i wybudowano nowy – z cegły, w układzie pseudobazylikowym. W 1. poł. XV w. powstało obejście wokół prezbiterium, z wieżą na osi. U schyłku XV w. przedłużono nawy boczne po bokach wieży zachodniej. W 1596 i 1634 r. pożary trawiły obiekt, który następnie odbudowano: w latach 1739–1743 powstały barokowe hełmy wież, w latach 1850–1853 przeprowadzono neogotycką restaurację według projektu Carla Johanna Bogislawa Luedeckego z Wrocławia. W lutym 1945 r. kościół został zniszczony na skutek działań wojennych – zawaliły się górna część wieży zachodniej i sklepienia. Od 1958 r. prowadzono odbudowę: do 1960 r. prezbiterium, do 1970 r. korpusu nawowego, w latach 1972–1977 wieży (projekt Antoni Kąsinowski).

Opis

Kościół położony w centrum miasta, na południe od pl. Ratuszowego. Gotycki, na rzucie wydłużonego prostokąta, zamkniętego od wschodu pięcioma bokami ośmioboku. Trójnawowa, czteroprzęsłowa pseudobazylika z trójprzęsłowym, pięciobocznie zamkniętym prezbiterium otoczonym obejściem. Od zachodu prostokątna wieża z kruchtą w przyziemiu i dwiema kruchtami po bokach. Od wschodu druga wieża nad wschodnim przęsłem obejścia prezbiterium. W zachodnim przęśle obejścia po stronie południowej wydzielona zakrystia. Dach korpusu dwuspadowy, od wschodu, nad zamknięciem prezbiterium, wielospadowy. Wieża zachodnia w górnej partii z czasów powojennej odbudowy, zwieńczona dachem czterospadowym, wieża wschodnia nakryta dachem płaskim. Kościół murowany z cegły w wątku wedyjskim i gotyckim, dolna część wieży i cokół korpusu nawowego wykonane z ciosów granitowych. Dachy kryte blachą. Na zewnątrz kościół oszkarpowany. W kamiennej elewacji zachodniej ceglany neogotycki portal główny. Boczne partie elewacji frontowej i elewacje boczne z wydzielonym cokołem. W południowej elewacji bocznej trzy gotyckie portale prowadzące do nawy bocznej, zakrystii i obejścia prezbiterium. Okna w rozglifionych, czterouskokowych ościeżach, podzielone ceglanym laskowaniem. Na elewacjach prezbiterium niemal płaskie przypory, zaakcentowane parami smukłych, półkoliście zamkniętych blend, zwieńczonych wimpergą z blendą okrągłą. Wieża wschodnia z wąskimi narożnymi szkarpami i wysokim oknem ujętym po bokach blendami. Sklepienia nad prezbiterium, nawą główną i kruchtą południową gwiaździste, nad obejściem, nawami bocznymi i kruchtą północną krzyżowo-żebrowe. Filary międzynawowe ośmioboczne, z wydzielonymi cokołami i opaskami impostowymi. Arkady międzynawowe, otwory i blendy zamknięte łukiem ostrym. W obejściu pierwotne przypory prezbiterium z dwudzielnymi blendami zwieńczonymi wimpergą. W zakrystii od strony prezbiterium wczesnogotycki portal z wpisaną w kształt ostrołuku trójlistną blendą. W prezbiterium tryptyk późnorenesansowy z kaplicy św. Jerzego w Gryficach.

Dostęp do zabytku ograniczony. Możliwość zwiedzania wnętrza za zgodą proboszcza.

Oprac. Maciej Słomiński OT NID Szczecin, 25.06.2014 r.

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. 13: Województwo zachodniopomorskie, z. 1: Powiat pyrzycki, Warszawa 2013, s. 164–169.
  • Lemcke H., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, z. 7: Der Kreis Pyritz, Stettin 1906.
  • Ober M., Die St. Mauritiuskirche in Pyritz. Raffinierte Lichtführung in reduzierter Architektur, [w:] Badstübner E., Schumer D. (red.), Studien zur Backsteinarchitektur, t. 7: Licht und Farbe in der mittelalterlichen Backsteinarchitektur des südlichen Ostseeraums, Berlin 2005, s. 56–70.
  • Rymar E., Pyrzyce i okolice poprzez wieki, Pyrzyce 2009.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2. poł. XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: pl. Ratuszowy , Pyrzyce
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. pyrzycki, gmina Pyrzyce - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy