Zamek, Prószków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Zamek w Prószkowie był drugą na Śląsku Opolskim, po zamku brzeskim, renesansową siedzibą, w której wprowadzono dziedziniec krużgankowy.

Historia

W 1560 r. osada targowa Prószków otrzymała prawa miejskie, a w 1563 r. z inicjatywy Jerzego Prószkowskiego (który w 1562 otrzymał tytuł barona) rozpoczęto budowę zamku. W 1624 r. na zamku, posiadającym bardzo bogatą bibliotekę oraz sale teatralną i muzyczną, gościł dwór królewski.

W 1644 r. obiekt spaliła armia szwedzka. Odbudowano go w latach 1677-1683 zasadniczo z zachowaniem pierwotnego układu renesansowej budowli. Wprowadzono jednak zmiany w dyspozycji wnętrz, w sposobie ukształtowania elewacji, m.in. zamurowano krużganki, a w elewacji frontowej nadbudowano wieże. Wykonano również dekorację sztukatorską w salach reprezentacyjnych i kaplicy.

W 1769 r., po śmierci Leopolda Prószkowskiego zamek przeszedł w ręce rodziny von Dietrichstein, a w 1783 r. dobra prószkowskie wraz z zamkiem zakupił Fryderyk II Wielki dla dóbr królewskich. W latach 1845-1847 zamek przekształcono na potrzeby Akademii Rolniczej, a w latach 1887-1922 służył jako katolickie seminarium nauczycielskie. W 1930 r. zaadaptowany został na szpital (zyskał nazwę Przytułku św. Józefa) prowadzony przez ss. Franciszkanki Szpitalne. W 1952 r. zakład został upaństwowiony i od tego czasu w zamku działa Dom Pomocy Społecznej.

Opis

Zamek znajduje się w pd.-zach. części miejscowości na zakolu drogi prowadzącej z Opola do Prudnika. Pierwotnie był budowlą o charakterze obronnym połączoną fortyfikacjami z Bramą Prudnicką i otoczoną fosą (suchą już w XVII w.), ob. wykorzystywaną jako dziedziniec gospodarczy. Na teren zamku prowadzi, wzniesiony na osi elewacji frontowej, kamienny most o pełnych balustradach.

Budowla ma plan czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i ryzalitowanymi narożnikami. Część środkowa elewacji frontowej ujęta jest dwoma nadbudowanymi, czworobocznymi wieżami. Zamek jest murowany z cegły na wysokim ceglanym podmurowaniu. Trójkondygnacyjny z pięciokondygnacyjnymi wieżami nakrytymi hełmami. Skrzydła nakryto zróżnicowanymi dachami: dwuspadowym (pn. i pd.), mieszanym (zach.) i dachem o niewielkim nachyleniu połaci (wsch.).

Narożniki ryzalitów pokryte są pasowym boniowaniem, zaś elewacje artykułowane gzymsami międzykondygnacyjnymi i prostokątnymi otworami okiennymi w uszatych opaskach. Elewacje skrzydła zachodniego pokryte są pasową dekoracją sgraffitową (odsłoniętą i częściowo zrekonstruowaną podczas prac konserwatorskich w 2010 r.). Na osi elewacji frontowej znajduje się portal bramny z kartuszem inskrypcyjnym (tablica erekcyjna), a powyżej, na poziomie trzeciej kondygnacji, umieszczono dwa kartusze herbowe Prószkowskich.

Jednotraktowe wnętrza zamku były wielokrotnie przebudowywane i dostosowywane do pełnionej funkcji. Częściowo zachowało się architektoniczne wyposażenie zamku (sklepienia, portale) oraz sztukatorska dekoracja sali rycerskiej i kaplicy.

Dostęp do obiektu ograniczony. Zwiedzanie możliwe po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Aleksandra Ziółkowska, OT NID w Opolu, 10.12.2015 r.

Bibliografia

  • M. Gaworski, Atrakcje Euroregionu Pradziad. Zamki i Pałace, Prudnik 2009, s. 136-137.
  • Heinrich E, Pawełczyk A., Zarys dziejów Prószkowa, Prószków 2000.
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury - Zamek, Prószków, oprac. D. Stoces, 2004, Arch. WUOZ w Opolu.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: zamek
  • Chronologia: 1563 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Zamkowa 8, Prószków
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. opolski, gmina Prószków - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy