Prepozytura jezuitów, Dzikowiec
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Prepozytura jezuitów

Dzikowiec

photo

Budynek jezuickiej prepozytury jest przykładem niewielkiego obiektu konwentualnego o głównej funkcji administracyjnego ośrodka dóbr. Został zbudowany w oparciu o rozwiązania przestrzenno-formalne stosowane we wczesnobarokowej architekturze klasztornej 2. poł. XVII wieku. Budynek ma wartości artystyczne ze względu na dobre proporcje bryły i rozwiązanie wnętrz przyziemia cechujące się monumentalizmem.

Historia

Sędziostwo w Dzikowcu wzmiankowano po raz pierwszy w latach 1372-1373. W 1628 r. dobra sędziowskie z jedynym folwarkiem zostały sprzedane kłodzkim jezuitom, którzy do 1689 r. drogą kupna i zamiany stali się właścicielami całej wsi. Z dawnego folwarku sędziowskiego uczynili administracyjny ośrodek dóbr. Barokowa prepozytura została zbudowana w latach 1682-1683, z wykorzystaniem układu przestrzennego charakterystycznego dla budownictwa klasztornego 2. poł. XVII wieku. W przyziemiu umieszczono główne wnętrza konwentualne, w tym refektarz oraz urządzono w 1692 r. kaplicę pw. św. Michała Archanioła. Wnętrza przyziemia zaprojektowano jako przestronne i wysoko sklepione oraz ozdobiono je zapewne tylko drewnianą, barokową stolarką drzwiową. Elewację frontową z dwoma kamiennymi uszakowymi portalami, w tym jednym do kaplicy, urozmaicono asymetrycznie usytuowanym, zach. płytkim ryzalitem, nakrytym dachem. W 1722 r. zbudowano na dachu budynku ośmioboczną wieżyczkę z jednoprześwitowym, baniastym hełmem i z zegarem służącym właściwej organizacji pracy w folwarku. W 1773 r. nastąpiła kasata zakonu jezuitów. Ich posiadłości, w tym folwark z dworem, wyprzedawano od 1788 r. osobom prywatnym. W związku z tym dawna jezuicka prepozytura stała się dworem. W XIX w. była przebudowywana stosownie do potrzeb. Między innymi uproszczono w duchu neoklasycyzmu barokowy wystrój elewacji, zachowując artykulację i kamienne portale. W końcu XIX w. ryzalit w fasadzie dworu został zwieńczony neobarokowym, wolutowym szczytem. W 4. ćw. XVII w. w najbliższym otoczeniu prepozytury i na pn. od niej założono niewielki użytkowy ogród, który przed 1830 r. i w końcu XIX w. był przekształcany na obecny niewielki park krajobrazowy. W 4. ćw. XVII w. przebudowywano również folwark, z którego zachowany jest obecnie mały barokowy spichlerz.

Opis

Budynek dawnej jezuickiej prepozytury zbudowany we wsch. pierzei folwarku, na platformie częściowo wciętej w stok wzniesienia. Dwukondygnacjowy, założony na planie wydłużonego prostokąta, półtoratraktowy z galerią komunikacyjną w przyziemiu, skomunikowaną m.in. z kaplicą, refektarzem, i z dużą, wygodną, tunelową klatką schodową. Budynek o zwartej bryle, nakryty wysokim, czterospadowym dachem. W elewacji frontowej umieszczony asymetrycznie usytuowany płytki ryzalit z wolutowym szczytem. Wnętrza przyziemia nakryte sklepieniami kolebkowymi z lunetami i sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi. Ze względu na wysokość tych sklepień przyziemie budynku wyższe. Piętro niższe, z wnętrzami krytymi tylko stropami, w tym belkowymi. Zachowane relikty wystroju fasady, gzyms nad przyziemiem, profilowany gzyms koronujący, wolutowy szczyt ryzalitu, kamienny uszakowy portal z guttami i nadświetlem oraz opaski okienne.

Zabytek dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu z Agencją Nieruchomości Rolnych.

oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 31-08-2015 r.

Bibliografia

  • Albert F., Der Glatzer Jesuitenbesitz im Jahre 1747, Glätzer Heimatblätter, Jahrgang 13, 1927.
  • Albert F., Der Verkauf der Glatzer Jesuittengüter im Jahre 1787/1788, Glätzer Heimatblätter, Jahrgang 16, 1930.
  • Brzezicki S., Nielsen Ch., Grajewski G., Popp D. (red.), Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Wrocław 2006.
  • Kögler J., Historisch-topographische Beschreibung des in der Grafschaft Glatz und zwar im Neuroder District gelegenen Dorfes Ebersdorf von... Am 25. Decebr 1800, Vierteljahrschrift für Geschichte und Heimatkunde der Grafschaft Glatz, Band III, 1883/4.
  • Kögler J., Historisch-topographische Beschreibung der in der Grafschaft Glatz gelegenen Herrschaft Eckersdorf von...[1805], Vierteljahrschrift für Geschichte und Heimatkunde der Grafschaft Glatz, Bd. III, 1883/4.
 

Informacje ogólne

  • Rodzaj: dwór
  • Chronologia: 2 poł. XVII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Dzikowiec
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Nowa Ruda
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy