Teatr miejski, obecnie Teatr im. Stefana Jaracza, Olsztyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Teatr miejski, obecnie Teatr im. Stefana Jaracza

Olsztyn

photo

Przykład architektury łączącej zmodernizowane formy klasycyzujące i wpływy art deco. Ważny akcent architektoniczny i urbanistyczny, budowla projektu Augusta Feddersena, postaci ważnej w kształtowaniu architektury Olsztyna w l. 20-30 XX wieku.

Historia

Gmach teatru miejskiego wzniesiono w l. 1924-1925 według projektu Augusta Feddersena. Była to realizacja, która przyniosła architektowi uznanie i ugruntowała jego znaczenie w kształtowaniu oblicza architektonicznego miasta. Teatr powstał przy ówczesnej ul. Hindenburga, co razem z wcześniejszym nowym ratuszem nadało ulicy reprezentacyjny charakter. Wzniesiono go jako pomnik wierności (Der Treudank) po zwycięskim dla Niemiec plebiscycie 1920 roku w Prusach Wschodnich. Udział w budowie i wyposażeniu teatru miało szereg firm z Olsztyna i dalszych obszarów wschodnioniemieckich, co podkreślono w katalogu prac Feddersena. Premierowym przedstawieniem 29 września 1925 r. był „Faust” Goethego. Po zakończeniu II wojny światowej i zmianach przynależności państwowej Olsztyna pierwsza polska premiera miała miejsce już 17 listopada 1945 r. („Moralność pani Dulskiej”). Teatr nazwano imieniem Stefana Jaracza. W 1996 r. przebudowano reprezentacyjne schody zewnętrzne do budynku (z jednobiegowych tzw. rewiowych, na dwubiegowe z podestem). W l. 2008-2013 budynek został poddany kompleksowej rewitalizacji; w trakcie prac konserwatorskich wydobyto i uczytelniono m.in. pierwotną, feddersenowską kolorystykę wnętrz.

Opis

Teatr znajduje się po zachodniej stronie dzisiejszej ul. 1 Maja, na niewielkiej skarpie. Bryła teatru góruje nad otoczeniem. Założony na wydłużonym planie prostokąta z rozbudowanymi aneksami. Na osi głównej foyer, widownia z balkonem w drugiej kondygnacji, scena główna z zapleczem. Budynek murowany, tynkowany. Dwukondygnacyjna bryła zwarta, oszczędna, zmonumentalizowana, z niskim dachem czterospadowym nad widoczną z ulicy częścią wejściową. Fasada siedmioosiowa, w nieznacznie zryzalitowanej części środkowej w głębokich ościeżach pięcioro drzwi głównego wejścia, nad nimi wysokie prostokątne okna o drobnych podziałach, rozdzielone pilastrami o trójkątnym przekroju i pryzmatycznie opracowanych, uproszczonych kapitelach. Na skrajnych osiach fasady prostokątne okna z charakterystycznym, gwiaździstym układem szprosów w poszczególnych kwaterach (analogiczna forma została zastosowana w nadświetlach drzwi wejściowych). Nad pilastrami płaskie gładkie fryzy i wydatny gzyms podokapowy - syntetyczne nawiązanie do klasycznego belkowania. Na osi w połaci dachu schodkowy szczyt z trzech stopni. Artykulacja pozostałych elewacji przez podziały ramowe i urozmaicony rozkład otworów okiennych o zróżnicowanej stolarce, z powtarzanym układem skrzyżowanych ukośnie szprosów. Zastosowano fakturowe tynki elewacyjne, pilastry w fasadzie betonowe, o żłobionej powierzchni. Jedynym akcentem kolorystycznym jest głęboka zieleń stolarki drzwi wejściowych. Architektura wnętrza oszczędna, foyer dzielone filarami, balkon wsparty na rzędzie przysadzistych kolumn toskańskich o uproszczonych formach. Wnętrze zaprojektowano w sposób kontrastujący z monochromatyczną szarością elewacji zewnętrznych. Ściany opracowano przez założenie dużych powierzchni barwnych o nasyconych tonach, uzupełnianych dekoracją ornamentalną w kolorze złota; urozmaicona kolorystyka ścian wprowadzona jest także do pozostałych pomieszczeń. Budynek zaprojektowany z wielką dbałością zarówno o proporcje i wyraz całości, jak i o detal. Podziały stolarki okiennej, uproszczony szczyt schodkowy, syntetycznie opracowane elementy klasycyzujące, zastosowane materiały elewacyjne, w tym opracowany na potrzeby ekspozycji beton to motywy charakterystyczne dla twórczości Augusta Feddersena. Za teatrem znajduje się budynek obecnego Studium Aktorskiego im. Aleksandra Sewruka, skomunikowany z teatrem rozbudowanym łącznikiem.

Zabytek dostępny. Dostępna część wnętrz. Obiekt użyteczności publicznej - siedziba Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie.

Oprac. Joanna Piotrowska, OT NID w Olsztynie, 15.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Skibbe, Bauten des Architekten B.D.A. August Feddersen; Allenstein, Ostpreussen, Düsseldorf, b. r. w.
  • A. Rzempołuch, Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953. Od założenia miasta po odbudowę ze zniszczeń wojennych, Olsztyn 2005, s. 133-135.
  • R. Bętkowski, Olsztyn jakiego nie znacie, Olsztyn 2010, s.134-136.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek użyteczności publicznej
  • Chronologia: 1924-1925
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: 1 Maja 4, Olsztyn
  • Lokalizacja: woj. warmińsko-mazurskie, pow. Olsztyn, gmina Olsztyn
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy