Ratusz Staromiejski, Olsztyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Ratusz Staromiejski

Olsztyn

photo

Element zespołu staromiejskiego, przykład municypalnej architektury późnogotyckiej

Historia

Zachowany budynek ratusza wzniesiono na przełomie XV i XVI wieku w stylu późnogotyckim (lub przekształcono ratusz XIV-wieczny, związany z miastem lokacyjnym). W 2 poł. XVIII w. został nieznacznie rozbudowany w kierunku zachodnim (przedłużono prostokąt rzutu budynku), zmieniono układ otworów okiennych w elewacji południowej, wybudowano ośmioboczną wieżyczkę na dachu, budynek prawdopodobnie otynkowano. W 1829 r. budynek został siedzibą Królewskiego Sądu Ziemskiego i Grodzkiego; użytkowany przez urząd i radę miejską ponownie w l. 1880-1916 (do czasu przenosin do budynku nowego ratusza). W l.1849-1881 dobudowano dwukondygnacyjne skrzydło dostawione do ściany północnej, tynkowane elewacje ratusza zaś uzyskały wystój historyzujący, z boniowaniem w parterze, gzymsem międzykondygnacyjnym i naczółkami nad oknami piętra. Główne wejście w nowym portalu usytuowano na osi ściany południowej. W l. 1927-1928 dobudowano skrzydło północne, a z elewacji usunięto poprzedni wystrój architektoniczny, pozostawiając gładkie tynkowane płaszczyzny ścian. Nowy budynek, w którego obrębie znalazł się gotycki ratusz, uzyskał regularny rzut z wewnętrznym dziedzińcem zamkniętym trzema skrzydłami i kurtynową galerią arkadową wzdłuż czwartego (wschodniego) boku. W 1942 r. spłonął dach i wieżyczka. W 1945 r. budynek został spalony w czasie wejścia wojsk radzieckich do miasta. Od 1952 r. budynek jest siedzibą Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej. W l. 60 XX uzyskał dekorację sgraffitową (m.in. pod okapem skrzydła południowego i na ścianach wewnętrznych dziedzińca) oraz zegary słoneczne na elewacjach wschodniej i południowej ratusza. W 2000 r. odbudowano wieżyczkę na dachu W 2002 r., podczas prac związanych z remontem biblioteki, odkryto gotyckie ceglane elewacje ratusza. Przeprowadzone badania architektoniczne i archeologiczne pozwoliły ustalić chronologię budowy ratusza oraz rewaloryzować formy późnogotyckiej architektury.

Opis

Regularny czworobok zabudowy śródrynkowej powstał w kilku etapach. Najstarsza częścią jest skrzydło południowe - gotycki ratusz. Jest to budowla na planie prostokąta, dwukondygnacyjna, o prostej, zwartej, regularnej bryle, nakryta dachem dwuspadowym, z trójkątnymi szczytami. Skrzydło północne bloku o analogicznym planie i bryle; łączy je od strony zachodniej pięcioosiowe skrzydło równej wysokości, od wschodniej - niższa, otwarta galeria arkadowa. Ratusz murowany, elewacje wschodnia, południowa i zachodnia z odkrytym wątkiem cegły licowej; pozostałe elewacje i wieżyczka tynkowane, dachy kryte dachówką ceramiczną Na kalenicy dachu ratusza późniejsza wieżyczka ośmioboczna z baniastym hełmem krytym blachą, zwieńczonym chorągiewką z datą 2000. Wschodnia elewacja ratusza, pierwotnie wejściowa, trójosiowa, opracowana w dekoracyjny, reprezentacyjny sposób. Prostokątne drzwi na osi ujęte portalem, w którym trzy boczne kolumienki-służki z ceglanych kształtek zamknięte są nad otworem kolejno łukiem odcinkowym i podwójnym łukiem w ośli grzbiet; ceramiczne kształtki tworzą także linię nadproża. Po bokach umieszczono otwory w płycinach zamkniętych profilowanym łukiem koszowym, nad którym nadwieszono dodatkowo łuk w ośli grzbiet. W otworach deskowe skrzydła okienic i drzwi. Na piętrze elewacji wejściowej ścianę dzieli rząd wysokich i wąskich blend zamkniętych łukiem odcinkowym, ustawionych po dwie i trzy; na skraju szersze okno w analogicznej płycinie. W elewacji południowej na osi otwór drzwiowy ujęty historyzującym portalem z korynckimi pilastrami, po bokach symetrycznie rozmieszczone okna prostokątne. Druga kondygnacja artykułowana analogicznie do fasady przez blendy i okna w płycinach. Pozostałe elewacje bloku śródrynkowego o regularnych osiach wyznaczanych przez prostokątne okna. W skrzydle zachodnim okna ujęte dodatkowo w wysokie na dwie kondygnacje płyciny zamknięte łukiem pełnym; we wschodniej galerii odpowiadają im wsparte na filarach łuki arkad. Blendy, wnęki i płyciny pod dekoracyjnymi łukami późnogotyckimi w elewacjach ratusza tynkowane. Stolarka drewniana, historyzująca, w oknach pierwszego pietra ratusza współczesne szklenie gomółkowe. Trzy mozaikowe zegary słoneczne wykonane z dużych, nieregularnych kawałków barwnej, glazurowanej ceramiki. Dziedziniec zadaszony.

Obiekt użyteczności publicznej - siedziba Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie, ogólnie dostępny.

Oprac. Joanna Piotrowska, OT NID w Olsztynie, 13.08.2014 r.

 

Bibliografia

  • J. Sikorski, Stary ratusz w Olsztynie na tle dziejów miasta, Olsztyn 1999.
  • W. Chodkowska, D. Chodkowski, Stary ratusz w Olsztynie - czy ocalimy piękno?, „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski” V, 2003, s. 81-95.
  • A. Rzempołuch, Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953. Od założenia miasta po odbudowę ze zniszczeń wojennych, Olsztyn 2005, s. 27-29.
  • Ch. Herrmann, Mittelalterliche Architektur im Preussenland. Untersuchungen zur Frage der Kunstlandschaft und -geographie, Petersberg 2007, s. 327-328.
  • R. Bętkowski, Olsztyn jakiego nie znacie, Olsztyn 2010, s.51.
  • J. Sikorski, Jak feniks z popiołów, czyli olsztyńskie odkrycie gotyckiego ratusza, 2013, tekst dostępny online na stronie www.jerzysikorski.pl/baza-artykulow (odczyt z 8 września 2014)
 

Informacje ogólne

  • Rodzaj: ratusz
  • Chronologia: 1490-1510
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Stare Miasto 33, Olsztyn
  • Lokalizacja: woj. warmińsko-mazurskie, pow. Olsztyn, gmina Olsztyn
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy