Kamienica, Olkusz
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Kamienica mieszczańska wzniesiona została z wykorzystaniem elementów wcześniejszej zabudowy sięgającej gotyku. Pomimo skromnego wystroju architektonicznego kamienica przy Rynku 30 stanowi charakterystyczny przykład dziewiętnastowiecznej zabudowy wpisanej w średniowieczny układ urbanistyczny Olkusza.Kamienica mieszczańska wzniesiona została z wykorzystaniem elementów wcześniejszej zabudowy sięgającej gotyku. Pomimo skromnego wystroju architektonicznego kamienica przy Rynku 30 stanowi charakterystyczny przykład dziewiętnastowiecznej zabudowy wpisanej w średniowieczny układ urbanistyczny Olkusza.

Historia

Budynek jest jedną z najstarszych kamienic Olkusza z zachowanymi elementami architektury gotyckiej i renesansowej. Obecną formę i bryłę kamienica uzyskała w trakcie przebudowy w 1 poł. XIX w., po połączeniu 2 wcześniejszych kamienic znajdujących się w tym miejscu. Na akwareli Vogla z 1792 r. przedstawiającej olkuski rynek widać w miejscu usytuowania obecnej kamienicy 2 domy, natomiast na mapie z 1 poł. XIX w. zaznaczono budynek o rzucie podobnym do obecnie istniejącego. Z najstarszej gotyckiej fazy pochodzą sklepione piwnice z zamurowanymi przejściami, sklepione pomieszczenia parteru i późniejszy kamienny portal bramy. W okresie powojennym budynek poddawany był wielokrotnym remontom bieżącym w wyniku czego południowa elewacja frontowa, zwłaszcza w partii parteru uległa znacznym przekształceniom. W trakcie remontów przeprowadzonych w latach 80 i 90. XX w. wymieniono częściowo stropy i stolarkę okienną, odnowiono elewację frontową, dach (spad południowy) pokryto blachą ocynkowaną.

Opis

Mieszczańska kamienica nr 30 położona jest w północnej pierzei Rynku, w jego północno-zachodnim narożniku i jest usytuowana kalenicowo. Jest dwukondygnacyjna z użytkowym poddaszem. Od wschodu budynek przylega do kamienicy nr 29, do zachodniej jego elewacji, w miejscu nieistniejącej pierwotnej zabudowy wyburzonej dla powstania ciągu pieszego, dobudowano współcześnie niskie pawilony handlowe, do ściany północnej przylega wtórnie dobudowany jednokondygnacyjny prostokątny budynek. Kamienica jest murowana z kamienia i cegły i częściowo podpiwniczona. Zachowały się dwa zespoły sklepionych głębokich piwnic z oddzielnymi zejściami. Mury konstrukcyjne piwnic zbudowano z kamienia na zaprawie wapiennej i częściowo uzupełniono współczesną cegłą. Sklepienia nad piwnicami są kolebkowe. W największym pomieszczeniu piwnicznym jest sklepienie kolebkowo-krzyżowe wsparte na potężnym środkowym filarze. Część pomieszczeń parteru (w trakcie frontowym) ma sklepienie krzyżowe. Elewacja południowa, fasada od strony Rynku ze skromnym detalem klasycystycznym jest dziewięcioosiowa, niesymetryczna. Pomiędzy 4 a 5 osią znajduje się balkon na ozdobnych żeliwnych wspornikach z żeliwną balustradą. Pod balkonem jest brama do sieni przejazdowej z prostym portalem wykonanym ze zlepieńca parczewskiego, sklepionym półkoliście, z odbojnicami przy kamiennym progu. Pozostałe otwory w poziomie parteru wskutek wielokrotnych przebudów nie pokrywają się z osiami budynku. Elewację rozdzielają w poziomie 2 gzymsy, międzykondygnacyjny i podokienny i nawiązują do podobnych elementów w sąsiedniej renesansowej kamienicy. Okna i drzwi balkonowe okolone są profilowanymi opaskami. Pod okapem znajduje się wydatny profilowany gzyms wieńczący ściany frontowe.

Obiekt dostępny z zewnątrz, wewnątrz w godzinach pracy instytucji działających w tym obiekcie.

Oprac. Tomasz Woźniak, OT NID w Krakowie, 15.06.2015 r.

Bibliografia

  • Beiersdorf Z., Zgrzebnicka J., Olkusz/woj. krakowskie/, Studium historyczno-urbanistyczne wykonane na zlecenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Olkuszu, Kraków 1972, mps w archiwum OT NID w Krakowie
  • Decyzja nr (st. rej. Nr A- 1573/94)  A-949/M, w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków nieruchomych województwa katowickiego z dnia 30-12-1994, archiwum MWKZ Kraków
  • Dziechciarz O., Przewodnik po ziemi olkuskiej, t. I, Olkusz,  2002
  • Kiryk F., Kołodziejczyk R., (red.) Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, t. I-II, Warszawa, Kraków, 1978
  • Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
  • Leśniak W., Olkuska Bazylika św. Andrzeja na tle dziejów miasta i parafii, Olkusz 2006
  • Nowakowski A., A. Basista A., Karta ewidencyjna tzw. „zielona”, Olkusz, dom Rynek 30, 1959, Archiwum WUOZ Kraków
  • Tondos B., Kuś M., Marek A., Karta ewidencyjna tzw. „biała”, Olkusz, dom Rynek 30, 2003, Archiwum WUOZ Kraków

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: przełom XIII/XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek 30, Olkusz
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. olkuski, gmina Olkusz - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy