Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

Kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, Oleszno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP

Oleszno

photo

Przykład lokalnej odmiany wczesnobarokowej architektury sakralnej w Polsce oraz recepcji elementów baroku (ścisła symetria, kolebkowo-krzyżowe sklepienia, podziały wnętrza zaznaczone pilastrami, półkolista absyda zamykająca prezbiterium, ozdobne facjaty ścian szczytowych) w gotyckiej jeszcze bryle architektonicznej, podkreślonej stromymi dachami i wydatnym oszkarpowaniem nawy. Lokalne sanktuarium, do którego w 1685 r. przeniesiono z Chotowa słynący łaskami obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Historia

Być może już w XV w. istniała w Olesznie jakaś kaplica, ponieważ w 1411 r. wzmiankowany był Bartłomiej, rector ecclesiae de Oleszno. Na pół legendarne dzieje kościoła rozpoczynają się około 1624 r., kiedy właścicielem wsi był kanonik krakowski i kielecki Adam Szypowski. Miał on (podobno w akcie ekspiacji za zabójstwo) rozpocząć budowę kościoła w Woli Oleszyńskiej, przerwaną jednak po rychłej śmierci kanonika. Jego sukcesorzy sprzedali dobra oleszyńskie Mikołajowi Szyszkowskiemu herbu Jastrzębiec, który wkrótce został biskupem warmińskim, a Oleszno zakupił prawdopodobnie wspólnie z bratem Marcinem, biskupem krakowskim; ten ostatni miał zamiar na wybudowanych już fundamentach w Woli wznieść klasztor bernardynów, jednak po nieszczęśliwym samobójstwie jednego z robotników przeniósł tę fundację na górę Karczówkę koło Kielc. Budowę istniejącej obecnie świątyni rozpoczął około 1643 r. Marcin Szyszkowski, starosta lelowski, bratanek biskupa krakowskiego. Zdołali ją dokończyć i uposażyć dopiero kolejni dziedzice Oleszna Mikołaj i Teresa Podoscy, około 1680 r. Konsekracja miała miejsce w 1685 r., już po ich śmierci. Do tego kościoła przeniesiono z pobliskiego Chotowa słynący łaskami obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. W 1732 r. doszło do groźnego pożaru kościoła (spłonęły dach i wieża), po którym ówczesny proboszcz chotowski miał przenieść cudowny obraz z powrotem do Chotowa; wrócił on do Oleszna dopiero w 1765 r., po procesie kanonicznym. Dopiero w 1789 r. formalnie ustanowiono w Olesznie parafię. W ciągu XIX w. wymieniono posadzkę i sprawiono nowe organy, pod koniec tego stulecia lub na początku XX w. dobudowano niewielką kruchtę po stronie pd. nawy, a w latach 1925-1926 zbudowano nowy hełm na wieży. Kolejne prace remontowe wykonano w latach 60. i 90. XX w.; w 1996 r. wystawiono dzwonnicę.

Z kościołem w Olesznie związane były losy długoletniego proboszcza tej świątyni, ks. Feliksa Jarońskiego, wybitnego filozofa, logika i teologa, profesora Akademii Krakowskiej, zmarłego w 1827 r. Epitafium we wnętrzu świątyni ufundował mu jeden z jego następców w parafii Oleszno i historyk jej dziejów, ks. Romuald Wójcik.

Opis

Murowany z kamienia i cegły kościół składa się z prostokątnej dwuprzęsłowej nawy oraz węższego jednoprzęsłowego prezbiterium, zakończonego półkolistą absydą. Po bokach prezbiterium znajdują się symetrycznie usytuowane kaplica i zakrystia. Od zach. nawę poprzedza wieża, dołem zbudowana na planie kwadratu, z dwiema górnymi kondygnacjami ośmiobocznymi, zwieńczona włoskim hełmem z latarnią, który jest efektem przebudowy XX-wiecznej. Rzut budowli jest ściśle symetryczny, z wyjątkiem później dostawionej od strony południowej kruchty. Ściany nawy są częściowo oszkarpowane. Ściany czołowe prezbiterium, kaplicy i zakrystii zwieńczone są ozdobnymi szczytami, podzielonymi rozczłonkowanymi gzymsami na dwie strefy ujętych pilastrami blend, zamkniętych łukami odcinkowymi i półkolistymi. Szczyty te zdobione są charakterystycznymi wolutowymi spływami i obeliskami, podobnie jak półszczyty fasady zachodniej, po obu stronach wieży. Absyda przekryta jest półkopułą z „oślim grzbietem”. Dwie najwyższe ośmioboczne kondygnacje wieży zdobione są blendami i odcinkowo sklepionymi otworami. Wnętrza przekryte są sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi z pozostałościami XVII-wiecznych stiuków.

Wszystkie cztery ołtarze oleszyńskiego kościoła mają charakter wczesnobarokowy; piękną i bogatą dekoracją rzeźbiarską wyróżnia się wśród nich ołtarz główny ze słynącym cudami obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, przeniesionym z Chotowa. Jest to kopia obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej, pochodząca prawdopodobnie z pierwszej połowy XVII w. Warta uwagi jest barokowa tablica konsekracyjna z 1685 r. (uzupełniana w XIX w.), z historią kościoła, znajdująca się nad wejściem do zakrystii.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym z proboszczem.

oprac. Aleksandra Ziółkowska, 21-11-2015 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Oleszno, kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, oprac. M. Gorzelak, 1997, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. III, z. 12, Warszawa 1966.
  • Hadamik C., Zabytki powiatu włoszczowskiego, Kielce-Włoszczowa 2010.
  • Przybylski T., Zarys dziejów parafii Oleszno w diecezji kieleckiej, Oleszno 1985.
  • Stępkowski L., Nieudane miasto Oleszno (z dziejów Oleszna i okolicy) (w:) W sarmackim Krasocinie. Monografia historyczno-gospodarcza gminy Krasocin, red. E. Kosik, E. Madejski, R. Nadgowski, Kielce 1997.
  • Wiśniewski J., Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w powiecie włoszczowskim, Marjówka Opocz. 1932.
  • Wójcik R., Historyczna wiadomość o parafii i kościele NMP w Olesznie, Warszawa 1899.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1380 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kielecka 6, Oleszno
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. włoszczowski, gmina Krasocin
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy