Kościół odpustowy pw. św. Anny, Olesno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół odpustowy pw. św. Anny

Olesno

photo

Kościół pw. św. Anny posiada wielką wartość niematerialną dla pielgrzymujących wiernych oraz mieszkańców, jest jednym z najważniejszych kościołów w diecezji opolskiej. Oryginalny w skali kraju kształt drewnianego kościoła, nawiązujący do pięciopłatkowej róży związany jest z symboliką chrześcijańską i dawną nazwą Olesna „Rosenberg”, mającą odzwierciedlenie w herbie miasta. Makieta kościoła prezentowana była na wystawie światowej w Nowym Jorku. Świątynia jest włączona do Szlaku Drewnianego Budownictwa Sakralnego.

Historia

Powstanie kościoła związane jest z legendą o cudownym ocaleniu dziewczyny przed zbójcami. Uciekając miała się ona ukryć przy sośnie, na której podróżująca św. Jadwiga dwieście lat wcześniej powiesiła obraz św. Anny Samotrzeciej. Po tym wydarzeniu, a także powtarzających się uzdrowieniach mieszczanie olescy postanowili ufundować kaplicę poświęconą św. Annie. Wzniesiona w 1444 r. drewniana kaplica miała wielkość prezbiterium dzisiejszego kościoła i otaczała pień sosny. Wobec powiększającej się liczby pielgrzymów ze Śląska, Polski, Czech i Moraw w 1518 r. w miejscu kaplicy wybudowano obecny kościół, konsekrowany przez biskupa wrocławskiego Jana V Turzo. W prezbiterium znajdował się ołtarz główny - tryptyk z 1517 r. z przedstawieniem „Wielkiej Świętej Rodziny”, wykonany przez mistrza Jakuba, ucznia Wita Stwosza. Ołtarz został skradziony w 1994 r., do tej pory udało się odzyskać dwie z 32 figur. W 1619 r. do południowej ściany kościoła dobudowano kaplicę w konstrukcji szkieletowej, rozebraną wkrótce ze względu na zły stan techniczny. Zamiast kaplicy w latach 1669-70 cieśla Marcin Snopek wzniósł nową budowlę na planie centralnym. Przypominająca różę złożoną z pięciu płatków - kaplic i połączona z nawą łącznikiem - łodygą część kościoła stała się symbolem sanktuarium, zwanym „różą zaklęta w drewnie”. Kościół był miejscem, w którym wierni pozostawiali liczne wota dziękczynne na pamiątkę cudownych wydarzeń w swoim życiu - do dzisiaj zachowane są: rzeźba głowy jelenia, drewniany kij („scebel od iarzma”) oraz kajdany, tzw. kuny tureckie. W 1707 r. wybudowano nową, obszerną zakrystię, o czym świadczy m.in. data na nadprożu prowadzących do niej drzwi. Większe remonty kościoła prowadzone były w latach 1696, 1873 (m.in. wykonano dwa ołtarze boczne), w 1880 (prace w obrębie otoczenia kościoła, budowa 14 neogotyckich kapliczek ze stacjami Drogi Krzyżowej, kostnicy na cmentarzu, kaplicy fundacji barona von Reiswitz z Wędryni); a po wojnie w latach 1958-59 i w latach osiemdziesiątych. Kościół należy do parafii pw. Bożego Ciała w Oleśnie, utworzonej w 1226 r., w latach 1374 - 1770 będącej pod opieką braci z zakonu Świętego Augustyna. Obecnie jest najważniejszym kościołem pielgrzymkowym na ziemi oleskiej.

Opis

Kościół położony jest ok. 2 km na północ od centrum miasta, usytuowany szczytowo do drogi wylotowej na Gorzów Śląski. Otoczony jest porośniętym drzewami cmentarzem, na którym znajdują się także murowane z cegły kostnica, kaplica oraz stacje Drogi Krzyżowej. Kościół o charakterze gotyckim, drewniany, wzniesiony wraz z kaplicami w konstrukcji zrębowej, na podmurowaniu. Kościół składa się z prostokątnej, wydłużonej nawy i zamkniętego trójbocznie prezbiterium o podobnych proporcjach, z zakrystią przylegającą do niego od północy. Prezbiterium niższe od nawy, zakrystia z lożą na piętrze niemal równa z prezbiterium. Dachy dwuspadowe, przy wschodniej krawędzi kalenicy nad nawą okrągła wieżyczka na sygnaturkę, przy zachodniej krawędzi dachu znajduje się nadbudowana na konstrukcji dachowej niska wieża, czworoboczna, o lekko pochylonych ścianach, nakryta hełmem baniastym. Kościół, za wyjątkiem zakrystii, otoczony jest wspartymi na omieczowanych słupach sobotami, a ściany ponad nimi są oszalowane gontem. Okna prostokątne. Wewnątrz zarówno prezbiterium jak i nawa przekryte są płaskimi stropami. Belka tęczowa wsparta jest na dwóch zdobionych słupach, na niej rzeźbiona grupa Ukrzyżowania z XVII w. oraz nieliczne wota dziękczynne. Chór muzyczny o prostym parapecie także wsparty jest na dwóch słupach, przy ścianie północnej znajduje się nowsze podium organowe. Ołtarz główny jest repliką skradzionego późnogotyckiego tryptyku, ujęty w neogotycką obudowę z 1873 r. Późnorenesansowa ambona w nawie, z bramką i rzeźbami ewangelistów na parapecie, pochodzi z pocz. XVII w. Przy południowej ścianie nawy kościoła znajduje się przejście do części założonej na planie centralnym. Wydłużony, prostokątny łącznik otoczony jest sobotami i kryty dachem dwuspadowym. Główna część centralna wykonana została na rzucie sześciobocznej gwiazdy, przy której pięciu bokach znajdują się zamknięte dwubocznie kaplice a przy szóstym - przejście do kościoła. Kaplice przekryte są pozornymi sklepieniami kolebkowymi, z płaskimi odcinkami stropowymi po bokach. Nad środkowym polem znajduje się kopuła oparta na sześciu słupach, usytuowanych przy zbiegu ścian kaplic i powiązanych podciągami. Środkowy sześciobok otoczony jest wewnątrz wąską galeryjką z balustradą, biegnącą na wysokości płaskich odcinków stropowych kaplic. Wsparta jest ona na sześciu spiralnych słupach na cokołach, w których przedłużeniu umieszczone są balaski podtrzymujące pozorne sklepienie kopulaste. Sześciobok nakryty jest dachem namiotowym, zwieńczonym dwuczłonowym, cebulastym hełmem. Okna w ścianach kaplic i łącznika maja kształt czwórliści splecionych z czworokątem. W kaplicach znajdują się ołtarze architektoniczne, wykonane od pocz. XVII do pocz. XVIII w., częściowo przekształcone w XVIII i XIX w., z obrazami i rzeźbami w stylistyce właściwej okresowi powstania. Ambona w części środkowej przy jednym ze spiralnych słupów, powstała w końcu XVIII w.

Z zewnątrz ogólnodostępny, wnętrza dostępne podczas nabożeństw lub po uzgodnieniu z księdzem proboszczem.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu, 9.09.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VII, z. 10, red. T. Chrzanowski i M. Kornecki, s. 19-22.
  • Emmerling D., Wierzgoń A., Opolskie kościoły drewniane, Opole 2006, s. 56-57.
  • Dedyk M., Tkacz C., Sanktuarium Św. Anny w Oleśnie, Olesno 1996.
  • Cichoń E., Dedyk M., Olesno: róża wśród lasów, Olesno 2008.
  • http://parafia-olesno.pl (05.09.2014)

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1518
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Gorzowska 3, Olesno
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. oleski, gmina Olesno - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy