Historia

Jednym z ważniejszych momentów w dziejach Nowego Miasta Lubawskiego były zmiany wynikające z szerzących się prądów reformacji. W pierwszej połowie XVI wieku większość nowomiejskich mieszczan przyjęła protestantyzm, przejmując jednocześnie kontrolę nad miejskim kościołami: farą i nieistniejącą obecnie kaplicą – prepozyturą św. Jerzego. Jednakże brak formalnych gwarancji wyznaniowych oraz kontrreformacyjne działania starostów bratiańskich i katolickiego duchowieństwa zmusiły luteran do rezygnacji z użytkowania świątyń, przywracając świątynię katolikom. Pod koniec XVI wieku ewangelicy zaczęli odprawiać nabożeństwa w pomieszczeniach posadowionego pośrodku rynkowej płyty średniowiecznego ratusza. Kiedy w 1806 woku ratusz spłonął, podjęto decyzję o budowie w tym miejscu kościoła ewangelickiego. Pierwszą, neogotycką świątynię poświęcono w 1827 roku. Jednakże, w 1907 roku, w związku ze złym stanem technicznym, potwierdzonym ekspertyzą inspektora budowlanego, kościół został rozebrany. Obecna neobarokowa budowla zaprojektowana przez Felixa Beckera powstała w latach 1910-1912. Nawiązująca do baroku stylistyka kościoła miała kojarzyć się z okresem największego szerzenia się reformacji. Prace przy budowie świątyni powierzono firmie budowlanej Wilhelma Bauera z Nowego Miasta Lubawskiego.

Pod koniec lat 50. XX wieku kościół został przekształcony w kino „Harmonia”. Wówczas, w miejsce dwupoziomowych bocznych empor wprowadzono strop dzielący wnętrze budynku na dwie kondygnacje, wysokie okna kościelne zabudowano, a ozdobny polichromowany sufit został pokryty kasetonami. Na górnej kondygnacji zaaranżowano salę kinową z amfiteatralną widownią. Dolna kondygnacja została w późniejszym okresie przeznaczona na kawiarnię. Wydzielono również pomieszczenie na Informację Turystyczną. W takim stanie obiekt przetrwał do 2019 roku, w którym rozpoczęto kompleksowe prace remontowe zakończone w 2021 roku. Budowla zachowała swoją powojenną kinową funkcję, jednakże poprzez likwidację wtórnie wprowadzonych dwóch kondygnacji zmieniono dyspozycję wnętrza, aby jak najbardziej nawiązywało do jednoprzestrzennej hali świątyni. Odrestaurowano również polichromowany strop, który stanowi obecnie główną dekorację sali kinowej.

Opis

Wolnostojąca po środku nowomiejskiego rynku murowana, otynkowana budowla, posadowiona na cokole z piaskowca, została pokryta dwuspadowym dachem z pokryciem ceramicznym. W zachodniej części korpusu znajduje się czworoboczna wieża zwieńczona dwupoziomowym hełmem krytym miedzianą blachą. Nad znajdującym się w zachodniej elewacji portalem wejściowym umieszczono eliptyczne okno obwiedzione płaskorzeźbą z piaskowca przedstawiającą róg obfitości. W ścianach licowych wieży zamontowano czterotarczowy zegar firmy C.F. Rochlitz Gross Uhren Fabrik Berlin S nr 6492 z napisem „1911 gestiftet von Frierich von Blücher ostrowitz” z silnikiem Siemens-Schuster. Obecnie zegar sterowany jest napędem elektronicznym. Na wieży zawieszony został jeden z pierwotnie trzech wiszących tam dzwonów. We wschodniej elewacji szczytowej umieszczono wejście do kina. Sześcioosiowe elewacje: północna i południowa rozczłonowano długimi oknami zakończonymi pełnym łukiem. Główną przestrzeń wnętrza budynku zajmuje sala kinowa z odrestaurowanym polichromowanym stropem z wizerunkami czterech Ewangelistów. Oryginalna zachowana dekoracja malarska stropu wykonana została przez malarza Ernesta Feya z Berlina. Widownia kina jest ruchoma, co umożliwia wykorzystanie halowej przestrzeni obiektu do celów widowiskowo-artystycznych. W budynku zaaranżowane zostały niezbędne pomieszczenia towarzyszące (szatnie, toalety, kasa biletowa) oraz Punkt Informacji Turystycznej. 

Obiekt pełni funkcję kina i funkcjonuje zgodnie z zaplanowanym repertuarem kinowym: kinoharmonia.pl. W budynku odbywają się również okazjonalne imprezy i uroczystości o charakterze kulturalnym.

Oprac. Hanna Mackiewicz. OT NID w Olsztynie, 07.08.2025 r.