Kościół filialny pw. Wniebowzięcia Najświetszej Marii Panny, Nowa Wieś
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół filialny pw. Wniebowzięcia Najświetszej Marii Panny

Nowa Wieś

photo

Kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny jest reprezentatywnym przykładem schyłkowego wczesnego baroku w architekturze Ziemi Kłodzkiej na przełomie XVII i XVIII w. A wystrój i wyposażenie wnętrza kościoła mają wybitne wartości artystyczne. Są dziełem znanych artystów czynnych na Ziemi Kłodzkiej w 2. poł. XVIII w.

Historia

Nowa Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w r. 1358, a w XV w. rozwijany tu kult Św. Barbary. Przed r. 1560 zbudowany kościół pw. Św. Małgorzaty, użytkowany w czasie reformacji przez ewangelików. Po 1620 r. przejęty przez katolików. W 1640 r. na jego miejscu zbudowany murowany kościół pw. Wniebowzięcia NMP i Św. Barbary. W końcu XVII w. planowane stworzenie w Nowej Wsi sanktuarium maryjnego. Projekt nowego kościoła wykonany w 1702 r. przez północnowłoskiego architekta Jacopo Carove. Kościół wzniesiony jako dwuwieżowy, o skali kościoła miejskiego, utrzymany w stylu schyłkowego wczesnego baroku, z atektoniczną artykulacją, podkreśleniem wertykalizmu oraz z dominacją płaszczyzn ścian. Budowa przerwana w 1714 r., gdy prezbiterium już pod dachem, a mury korpusu nawowego podciągnięte do wysokości dachu. Kończona w latach 1742-1751 dzięki inicjatywie roztockiego proboszcza i architekta-amatora Antona Lengfelda. Kontynuowana wówczas budowa fasady, zbudowane sklepienia i dach z sygnaturką. Czynni: mistrz budowlany Rotter z okolic Kralików i cieśla Joseph Knietig z Wilkanowa. Ponadto wykonane architektoniczne i dekoracyjne sztukaterie wnętrza, i od końca lat 50. XVIII w. do r. 1761 — polichrmia (malarz Joseph Bartsch z Wilkanowa). Wystrój wnętrza kościoła wykonany w stylu łączącym elementy baroku wczesnego i dojrzałego. W związku wojnami śląskimi i powstaniem sanktuarium maryjnego w Międzygórzu kościół w Nowej Wsi wyłącznie kościołem fil. ze świętem patronalnym. W latach 1804-1805 wymurowany drewniany szczyt fasady, wyremontowany dach, rozebrana sygnaturka i zbudowane górne kondygnacje wież. Prace prowadzone przez budowniczego Althannów Franza Knappe z Międzylesia. W 1858 r. odnowiona fasada kościoła, ok. poł. XIX w. — polichromia, a w 1892 r. — wieże. Kosciół remontowany w r. 1934 i w latach 1962-2000.

Opis

Kościół w Nowej Wsi zlokalizowany na stoku Góry Owczej w Masywie Śnieżnika. Orientowany, murowany z kamienia i cegły, tynkowany. Wzniesiony w układzie centralno-krzyżowym. Trójbocznie zamknięte prezbiterium (w systemie emporowo-bazylikowym) węższe od korpusu nawowego, nakryte wraz z nim jednym dachem. Korpus nawowy (w systemie ścienno-filarowym) na planie krzyża łacińskiego, czteroprzęsłowy, ze skrzyżowaniem. Pseudotransept utworzony z dwóch niższych kaplic Matki Boskiej Bolesnej i Św. Barbary otwartych ku nawie wysokimi arkadami. Kaplice te skomunikowane z dwoma szeregami płytkich kaplic dobudowanymi do nawy, nad którymi empory. Fasada dwuwieżowa z sześciokondygnacjowymi wieżami z cebulastymi hełmami. Dzielona wiązkami pilastrów z impostami. W osi fasady portal o łuku pełnym, z wiązkami lizen i przerwanym naczółkiem segmentowym. Elewacje kościoła z oknami termalnymi, rozczłonkowane podziałem ramowym. Wnętrze kościoła z artykulacją. Prezbiterium i nawa nakryte sklepieniami kolebkowymi z gurtami i lunetami, obie kaplice — sklepieniami konchowymi z lunetami, a boczne kaplice i empory — sklepieniami kolebkowymi z lunetami. Balustrady loży patronackiej, oratorium, empor oraz chóru muzycznego pełne, z balaskami. Wnętrze kościoła zdobione polichromią, w prezbiterium odnoszącą się do dogmatu o Niepokalanym Poczęciu NMP (Immaculata, wezwania litanii loretańskiej), a na sklepieniu nawy ilustrującą Życie Marii z zaakcentowaniem Wniebowzięcia. Na sklepieniu kaplicy Matki Boskiej Bolesnej przedstawione Spotkanie Marii z Chrystusem niosącym krzyż, a na sklepieniu kaplicy Św. Barbary — jej męczeństwo i apoteoza. Płyciny na gurtach i podłuczach arkad zdobione polichromią ornamentalną. Wyposażenie kościoła złożone z obiektów głównie w stylu późnobarokowo-rokokowym, niekiedy z elementami neosklasycyzmu, wykonanych m.in. przez stolarzy Josepha Beschornera z Międzylesia, Georga Scharfa z Kralików, rzeźbiarza Michaela Ignatza Klahra oraz przez malarzy Moschnera i Karla Schara ze Stronia. Są to: architektoniczny ołtarz główny (1793), dwa ołtarze w kaplicach (1792), ambona balkonowa (1794), cztery konfesjonały (1799). Ponadto w kościele dwa ołtarze boczne z pocz. XIX w. i dwa z 2 poł. XIX w., w stylu historyzmu, barokowe, kamienne balaski z końca XVIII w., dwa barokowe konfesjonały z 3 ćw. XVIII w. z kościoła w Roztokach i oryginalna stolarka drzwiowa.

Zabytek dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 27-10-2015 r.

Bibliografia

  • Bach A., Urkundliche Kirchen-Geschichte der Grafschaft Glatz, Breslau 1841.
  • Berger A., Eine Übersicht über die Pfarreien und Kuratien der Grafschaft Glatz betreffend die Zeit von 1841-1946, Kirchlengen, Kreis Herford 1961.
  • Geissler, Neundorf, Die Kirche zu Neundorf. Krs. Habelschwerdt, Die Grafschaft Glatz, Jg. 22, 1927, H. 7/8.
  • Heinke A., Die Grafschaft Glatz, Breslau 1941.
  • Kalinowski K., Rzeźba barokowa na Śląsku, Warszawa 1986.
  • Katalog rzeźby barokowej na Śląsku, pod red. K. Kalinowskiego, T. 1. Hrabstwo Kłodzkie, Poznań 1987.
  • Kögler J., Dokumentierte Geschichte und Beschreibung der Herrschaft und Pfarrei Schönfeld, Vierteljahrschrift für Geschichte und Heimatkunde der Grafschaft Glatz, VIII 1888/1889.
  • Neundorf, Die Grafschaft Glatz, Jg. XXXIII, 1938, H. 2.
  • Patzak B., Archiwalische und Kunsttopographische Beitrage zur Kunstgeschichte der Grafschaft Glatz, Die Grafschaft Glatz, Jg. 25, 1930.
  • Rybka-Ceglecka I., Kościół NMP w Nowej Wsi, Zeszyty Muzeum Ziemi Kłodzkiej, T. 5, Kłodzko 1994.
  • Tschitschke M., Die Kirche in Neundorf, Kreis Habelschwerdt, Guda Obend 1915.
  • Tschitschke M., Das Kirchspiel Schönfeld, Die Grafschaft Glatz,Jg. 17, 1922, H.1/2.
  • Wrabec J., Barokowe kościoły na Śląsku w XVIII wieku, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk- Łódź 1986.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1702 - 1714
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Nowa Wieś
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Międzylesie - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy