Dwie wieże w fasadach świątyń budowanych na terenach wschodnich - różnowyznaniowych i wielonarodowych były świadomym manifestowaniem katolicyzmu, a w czasach porozbiorowych stały się świadectwem tradycji i polskości tych ziem. Przypuszcza się (nie jest to jednak potwierdzone) że projekt świątyni wykonał Jakub Fontana - architekt związany z tym terenem, pracujący dla Jana Klemensa Branickiego. Barokowy i klasycystyczny wystrój kościoła: ołtarze i rzeźby umieszczone przy filarach, wyróżniają się bogactwem i niezwykłymi walorami artystycznymi, które ujawniają pojawiające się w 2. połowie XVIII wieku tendencje do wzmożonej dekoracyjności charakterystycznej dla epoki baroku. Kościół posiada też wartości historyczne ze względu na domniemanego architekta Jakuba Fontanę oraz budowniczego obiektu proboszcza narewskiego, późniejszego biskupa łucko - brzeskiego Ludwika Ignacego de Riaucour.

Historia

Świątynia katolicka w Narwi funkcjonowała już w 1517 roku. Parafię katolicką w 1528 roku ufundowali król Zygmunt Stary oraz jego żona królowa Bona nadając jej odpowiednie uposażenie. Obecny obiekt został wybudowany w latach 1738-1748 staraniem ówczesnego proboszcza Ludwika Ignacego de Riaucour, przyszłego biskupa łucko-brzeskiego (1749-1777). Przypuszcza się, że projektantem świątyni mógł być słynny architekt Jakub Fontana, projektant kościoła w nieodległym Surażu (de Riaucour był również proboszczem suraskim). W XIX wieku świątynię kilkakrotnie remontowano. Podczas wojny polsko-bolszewickiej kościół został podziurawiony pociskami zaś w 1944 roku ucierpiał wskutek ostrzału artyleryjskiego. W 1958 roku przeprowadzono kolejny gruntowny remont wzmacniający konstrukcje wież, uzupełniono więźbę dachową i pokrycie dachu. W 1962 roku artysta malarz Józef Łotowski wykonał polichromie we wnętrzu świątyni.

Opis

Obiekt usytuowany jest w północno-wschodniej części wsi po zachodniej stronie drogi krajowej nr 685 przebiegającej przez Narew, po północnej stronie ul. Kościelnej, otoczony prostokątnym cmentarzem przykościelnym, ogrodzonym murem w części kamiennym, w części ceglanym. Barokowy kościół jest trójnawową, orientowaną bazyliką, z dwuwieżową fasadą od zachodu. Nawa główna i prezbiterium nakryte są wspólnym dwuspadowym dachem, nawy boczne dachami pulpitowymi, wieże zwieńczone hełmami z blachy. W kalenicy nad prezbiterium umieszczona jest wieżyczka na sygnaturkę. Założony na rzucie prostokąta, z węższym prezbiterium zamkniętym ścianą prostą od wschodu i prostokątną kruchtą od zachodu.

Zbudowany został z drewna, na fundamencie z kamienia polnego w zaprawie wapienno-cementowej, konstrukcji zrębowej wzmocnionej lisicami. Okna nawy głównej umieszczone ponad daszkami pulpitowymi naw bocznych są w kształcie dekoracyjnie wyciętego leżącego prostokąta. Korpus nawowy prostokątny, z nawą główną i prezbiterium równej szerokości i wysokości. Nawy boczne węższe i niższe, oddzielone od nawy głównej trzema parami filarów wzmocnionych lisicami, tworzących czteroprzęsłowe arkady. Prezbiterium i nawa główna nakryte są stropem o przekroju łuku koszowego, nad nawami bocznymi - strop płaski, wyokrąglony w części zewnętrznej. Prezbiterium wydzielone jest łukiem tęczowym z profilowaną belką tęczową, na której umieszczona jest grupa Ukrzyżowania. Nawę główną i prezbiterium obiega wydatny, profilowany gzyms, na którym umieszczona jest wąska galeria ujęta ażurową balustradą z desek wyciętych w formie tralek, z tralkowymi słupkami i profilowaną poręczą. Bogato profilowany, gierowany gzyms wieńczy także ściany prezbiterium, nawy głównej i naw bocznych. Wewnątrz świątyni zachowało się cenne pochodzące z XVII-XIX wieku wyposażenie.

Obiekt dostępny dla zwiedzających poza godzinami nabożeństw.

Oprac. Grzegorz Ryżewski, OT NID w Białymstoku, 16.10.2014 r.