Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Mury miejskie Głównego Miasta

Gdańsk

photo

Budowę murów miejskich Głównego Miasta rozpoczęto w roku 1343. 26 marca położono kamień węgielny pod budowę Baszty Narożnej, położonej ok. 500m na południe od Baszty Latarnianej. W pierwszej fazie budowy datowanej ogólnie na poł. XIV wzniesiono m.in. najniższą kondygnację Baszty Latarnianej z dwoma otworami strzelniczymi zachowaną do wysokości ok. 3,6m ponad poziom gruntu. Fragmenty autentycznego lica z tej fazy ze śladami napraw i uzupełnień zachowały się także na powierzchni zachodniej muru południowego, przy Baszcie Latarnianej. Po wschodniej strony muru w odkrywce pozostawionej po przeprowadzeniu rekonstrukcji w latach 70tych XX w. widoczna jest ukośnie zwieńczona odsadzka muru. Mur z tej fazy wykonano z grubych cegieł (8-9,5cm) układanych w wątku wendyjskim (dwie wozówki, główka). Druga faza konstrukcji datowana jest na przełom XIV/XV w. lub też na pocz. wieku XV, choć brak dowodów jednoznacznie tę datę potwierdzających. Stosowano wtedy cegły o nieco mniejszej grubości, o nadal dużych wymiarach główki i wozówki, które układane były w wątku gotyckim (główka, wozówka). Z okresu tego pochodzą wyższe części baszty oraz znaczne partie muru południowego. Baszta Latarniana była w całym okresie swego funkcjonowania w ramach sytemu gdańskich fortyfikacji budowlą otwartą, o jedną lub dwie kondygnacje wyższą niż obecnie. Po wybudowaniu fortyfikacji bastionowych w 2 poł. XVI i w XVII w. średniowieczne mury miejskie utraciły znaczenie obronne. Fosy zasypano, co w rejonie obecnej ul. Latarnianej nastąpiło prawdopodobnie w 1 lub 2 dekadzie XVII w. Mury zaś stopniowo obudowano domami. Ostatni etap zmian w strukturze murów miejskich wiąże się z zabezpieczeniem i odbudową murów po II wojnie światowej. W latach 50tych naprawiono i oblicowano mury, wykorzystując do tego cegły rozbiórkowe z drugiej fazy średniowiecznej, przez co nie udało się zachować autentycznego przebiegu warstw cegieł (widoczne grubsze spoiny). W licu zachodnim muru pozostawiono otwory ukazujące oryginalną konstrukcję. Druga faza rekonstrukcji, przeprowadzona w latach 70tych, oparta była o badania i projekt R. Massalskiego. Przemurowania wykonano z wykorzystaniem cegieł maszynowych o wymiarach zbliżonych do średniowiecznych. Do fazy tej należy zrekonstruowany mur średniowieczny z ukośnie zakończoną odsadzką oraz ostrołukowe arkady od strony ul. Latarnianej. Obecny wygląd zespołu to zatem wynik przemian wynikających z funkcjonowania murów w tkance miejskiej Gdańska oraz zniszczeń wojennych, lecz także zaniedbań, błędnych z dzisiejszego punktu widzenia decyzji konserwatorskich oraz nie dokończonych prac konserwatorskich z lat 50tych i 70tych XX wieku. Fragment zachodniego ciągów murów obronnych Głównego Miasta, zlokalizowany pomiędzy ul. Szeroką a Św. Ducha, składa się z ceglanego muru będącego fragmentem średniowiecznych fortyfikacji miejskich, o wysokości ok. 5m nad poziom gruntu. Mur wsparty jest od strony wschodniej dwoma ceglanymi ostrołukowymi arkadami wzniesionymi w latach 70tych w ramach prac rekonstrukcyjnych. W części środkowej usytuowana jest ceglana Baszta Latarniana o wysokości 10m nad poziom gruntu, z nieosłoniętą koroną murów. Obecnie jest to najstarsza zachowana baszta w ciągu murów miejskich w Gdańsku. Od strony północnej przylega do niej ciąg murów o zróżnicowanej wysokości charakterze, z czytelnymi reliktami struktury muru gotyckiego, który kończy się przy południowej ścianie Baszty Szerokiej. Obydwie baszty wraz z przylegającymi do nich murami wpisano de rejestru zabytków. W roku 1947 ochroną konserwatorską objęto obszar historycznego Gdańska w granicach nowożytnych fortyfikacji miasta (decyzja nr 8 z dn. 11.10.1947). W roku 1959 w rejestrze zabytków znalazły się mury obronne Głównego Miasta w Gdańsku (decyzja nr 74 z 18.12.1959). Od wschodu, czyli od strony dawnego miasta biegnie wzdłuż murów ul. Latarniana, od zachodu, czyli na przedpolu dawnych fortyfikacji znajduje obecnie teren zielony na pl. Kobzdeja. O ile obecne wykorzystanie Placu Kobzdeja nie budzi zastrzeżeń od strony konserwatorskiej, o tyle strona wewnętrzna fortyfikacji traktowana była i jest w sposób znacznie dewaluujący wartości kulturowe murów miejskich. Wnętrze Baszty Latarnianej zajmują garaże wybudowane w latach 50tych. Basztę Bramy Szerokiej zaadaptowano w tym sama mym okresie na cele mieszkalno-usługowe.

Bibliografia

  • Badania architektoniczne murów obronnych Głównego Miasta Gdańska. Ciąg zachodni - fragment od ulicy Św. Ducha do ul. Szerokiej, Warszawa - Gdańsk, październik - listopad 2005 (maszynopis w archiwum Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Gdańsku).

Informacje ogólne

  • Rodzaj: mur obronny
  • Chronologia: Gotyk, XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Gdańsk
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. Gdańsk, gmina Gdańsk
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy