Kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii, Miasteczko Śląskie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii

Miasteczko Śląskie

photo

Reprezentatywny przykład nowożytnego kościoła parafialnego, charakteryzujący się nieprzekształconą formą oraz rozplanowaniem, znamiennymi dla tradycyjnych, wznoszonych na Śląsku przez wiele wieków kościołów rzymsko-katolickich. Zarazem jeden z młodszych i nielicznie zachowanych w regionie kościołów drewnianych z wolno stojącą wieżą dzwonną. Ponadto obiekt istotny ze względu na wartości historyczne, powstały jako jedna z wielu ówcześnie wzniesionych w regionie świątyń katolickich wskutek wzrostu tendencji kontrreformacyjnych.

Historia

Budowa kościoła będącego filią parafii katolickiej w Żyglinku, przypadająca na 3. ćwierć XVII w., stanowiła wyraz wzrostu znaczeniu tendencji kontrreformacyjnych i pozycji ludności katolickiej w zdominowanym przez protestantów Miasteczku Śląskim. Zachowany do czasów współczesnych obiekt wzniesiono w latach 1665-1667, o czym świadczy zachowany na belce tęczowej napis fundacyjny z datą „23.10.1666 r.” oraz znajdujące się na ścianie północnej i południowej nawy inskrypcje z datami „1665”, „1666” i „1667”, potwierdzone wynikami badań dendrochronologicznych. Kościół konsekrowano w 1670 r. Przypuszczalnie w 1846 r. w związku z budową prospektu organowego połączono dwie XVII-wieczne empory w zachowany obecnie chór muzyczny. W latach 1927-1928 w kościele przeprowadzono remont, w ramach którego wymieniono m.in. wieżę na sygnaturkę oraz konstrukcję sobót przy nawie od północy. Soboty od południa i wokół prezbiterium wymieniano w okresie późniejszym, być może w latach 50. XX w. Wolno stojąca dzwonnica, usytuowana od strony rynku, to jest od wschodu, dotychczas uważana była za współczesną kościołowi, o czym świadczyć miała data „1669” na chorągiewce wietrznej umieszczonej w zwieńczeniu hełmu wieży. Zgodnie z wynikami badań dendrochronologicznych dzwonnicę wzniesiono jednak nie wcześniej niż po 1717 r., przypuszczalnie w związku z fundacją dzwonu w 1712 r. W trakcie remontu kościoła w latach 1927-1928 odtworzono izbicę oraz hełm, co potwierdza data „1928” na tej samej chorągiewce wietrznej.

Opis

Kościół jest obiektem orientowanym, usytuowanym w centrum Miasteczka Śląskiego, po zachodniej stronie Rynku, w sąsiedztwie usytuowanej od wschodu XVII-wiecznej wolno stojącej dzwonnicy oraz wzniesionego na początku XX w. neogotyckiego kościoła parafialnego od zachodu. Jest to obiekt drewniany, wzniesiony w konstrukcji zrębowej na podmurówce. Rzut kościoła złożony jest z nawy na planie kwadratu, węższego prezbiterium od wschodu zamkniętego trójbocznie z prostokątną zakrystią oraz trójbocznym aneksem od północy oraz kwadratową kruchtą od zachodu. Zwarta bryła charakteryzuje się czytelnym podziałem na część nawową i prezbiterialną, krytych osobnymi dachami dwuspadowymi o zróżnicowanej wysokości kalenicy, z sześcioboczną wieżyczką na sygnaturkę z podwójną latarnią, zwieńczoną hełmem. Kościół obiegają dookoła soboty kryte daszkami pulpitowymi wspartymi na słupach z mieczami. Poszczególne dachy, zakrystię oraz górne partie ścian pokryto gontem, kruchtę zachodnią i sygnaturkę oszalowano, natomiast ściany prezbiterium i nawy poniżej sobót mają odsłonięty zrąb. Ponad sobotami osadzono pojedyncze otwory okienne zamknięte łukiem półkolistym. Wnętrze prezbiterium i nawy wydzielone jest prostokątną tęczą z dwiema profilowanymi belkami wspartymi na kroksztynach, z wyrytą rozetą i datą budowy kościoła „1666”. Prezbiterium przekryte jest pozornym sklepieniem kolebkowym z zaskrzynieniami i polichromią patronową przypuszczalnie z XVIII w., a nawa stropem z krzyżującymi się podciągami. W północnej ścianie prezbiterium osadzono prowadzące do zakrystii drewniane odrzwia zamknięte łukiem w formie oślego grzbietu, z drzwiami klepkowymi. W zachodniej części nawy znajduje się drewniany chór muzyczny, przedłużony na ścianę północną wsparty na jedenastu drewnianych kolumnach z prostokątnym występem na osi i deskowym parapetem z ozdobnymi balaskami. Przejście z kruchty pod wieżą do nawy ujęte jest drewnianym, XVII-wiecznym portalem zamkniętym łukiem półkolistym. Spośród zachowanego wyposażenia kościoła należy wymienić m.in. współczesny ołtarz główny z malowaną, renesansową predellą z około 1600 r., rzeźbami św. Piotra i Pawła oraz obrazem Wniebowzięcia NMP z 1. połowy XVII w., późnobarokowy ołtarz boczny z początku XVIII w. oraz barokowy obraz św. Jerzego z XVII w. Na wschód od kościoła znajduje się drewniana, wolno stojąca dzwonnica wzniesiona w konstrukcji słupowej w formie dwukondygnacyjnego, oszalowanego prostopadłościanu krytego niskim dachem namiotowym, zwieńczonym baniastym hełmem z latarnią. W przyziemiu wieży od wschodu mieści się przejście na teren dawnego cmentarza przykościelnego.

Dostęp do zabytku ograniczony. Kościół udostępniany jest zwiedzającym okazjonalnie.

Oprac. Agnieszka Olczyk, OT NID w Katowicach, 21.10.2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół filialny pod wezwaniem Świętego Jerzego i Wniebowzięcia NMP (w Miasteczku Śląskim), oprac. R. Rajnich-Walawender, 1997, Archiwum NID.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, T. VI, woj. katowickie, z. 12: Powiat tarnogórski, I. Rejduch-Samkowa, J. Samek (red.), Warszawa 1968, s. 5-7.
  • Konieczny A., Badania dendrochronologiczne zabytków architektury drewnianej w województwie śląskim w latach 2010-2011, (w:) Wiadomości konserwatorskie województwa śląskiego 4: Blaski średniowiecza, G. Bożek (red.), Katowice 2012, s. 206-212.
  • Lutsch H., Verziechnis der Kunstdenkmaeler der Provinz Schlesien, T. IV: Die Kunstdenkmaeler des Reg.-Bezirks Oppeln, Breslau 1894, s. 419.
  • Matuszczak J., Kościoły drewniane na Śląsku, Wrocław 1975.
  • Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, S. Brzezicki, C. Nielsen (red.), Warszawa 2006, s. 554-555.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1666-1667 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Dworcowa 1, Miasteczko Śląskie
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. tarnogórski, gmina Miasteczko Śląskie
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy