Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, Lubawa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela

Lubawa

photo

Dobrze zachowany gotycko-renesansowy kościół poklasztorny, jeden z cenniejszych zabytków ziemi chełmińskiej. Bogate i interesujące wyposażenie wnętrza, w większości pochodzące z czasów fundacji, ze szczególnie cennymi stropami nawy i prezbiterium.

Historia

Data powstania pierwszego kościoła nie jest znana. Wiadomo, że w 1366 r. biskup chełmiński Wikbold Dobilstein ufundował kaplicę p.w. św. Jana Chrzciciela i Michała na miejscu wcześniejszej budowli. W latach 1502 - 1506 biskup Mikołaj Chrapicki wzniósł przy kaplicy klasztor, w którym osadził franciszkanów sprowadzonych do Lubawy z prowincji saskiej. Po sekularyzacji państwa zakonnego franciszkanie opuścili miasto, a klasztor podupadł. W 1580 r. biskup Piotr Kostka, sprowadził do Lubawy bernardynów z prowincji polskiej. Był to pierwszy klasztor bernardynów polskich w Prusach Królewskich. Obecny kościół ufundowany przez miecznika ziem pruskich Seweryna Zaleskiego wybudowano w latach 1600 -1610, wyposażono w latach 1611 - 1613, konsekrowano w 1613 r.. Z tego okresu pochodzą imponujące stropy nawy (kasetonowy) i prezbiterium (płaskorzeźbiony). Po kasacie zakonów w Prusach w 1810 r., w 1821 r. kościół przejęli ewangelicy. W zabudowaniach klasztornych umieszczono szkołę i sąd. W latach 1866 - 67 w kościele wykonano generalny remont, w trakcie którego zaszły istotne zmiany we wnętrz. Zgodnie z ewangelickim zwyczajem wykonano empory boczne wsparte na dwóch rzędach słupów, które podzieliły jednoprzestrzenne wnętrze kościoła na trzy pseudonawy oraz przyczyniły się do przebudowy stropu. W 1976 r. balkony empor zlikwidowano, pozostawiając słupy, które pełnią funkcję konstrukcyjną. Po II wojnie światowej ponownie kościół rzymskokatolicki, od 1976 r. kościół rektoralny, parafialny od 2000 r.

Opis

Kościół gotycko-renesansowy, orientowany, usytuowany przy ulicy Kupnera, stanowi część dawnego zespołu poklasztornego, założonego na planie czworoboku. Murowany z cegły ceramicznej pełnej, tynkowany, wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, z charakterystycznym dla kościołów zakonnych, silnie wydłużonym prezbiterium. Do pn.-zach. narożnika dostawiona pięciokondygnacyjna wieża na planie kwadratu w górnej partii ośmioboczna, nakryta kopulastym, dwukondygnacyjnym hełmem z galeryjką. Budowla opięta uskokowymi skarpami, elewacje rozczłonkowane przez wysokie, półkoliście zamknięte otwory okienne. W północnej ścianie wieży ozdobny, renesansowy portal. Wejście główne w elewacji zachodniej, zwieńczonej renesansowym, falistym szczytem, rozczłonkowanym gzymsami i spiętrzonymi pilastrami.

Jednoprzestrzenne wnętrze z dwoma rzędami drewnianych słupów, prezbiterium oddzielone od nawy łukiem tęczowym. Pomimo zniszczeń związanych z usuwaniem ołtarzy przez ewangelików zachowany cenny wystrój z wszystkich okresów istnienia kościoła: kasetonowy, renesansowy strop w nawie z malowaną dekoracją roślinno-geometryczną i figuralną (1610-12), rzeźbiony i polichromowany strop w prezbiterium ze scenami z życia św. Franciszka (1611-12), gotycki krucyfiks przywieziony prawdopodobnie na początku XVI w. przez franciszkanów z ich macierzystego klasztoru, późnorenesansowe stalle, konfesjonał i ambona z pocz. XVII w., barokowy ołtarz główny z 1728 r. wykonany przez Jerzego Dąbrowicza z Lubawy. W posadzce prezbiterium płyta nagrobna biskupa Mikołaja Chrapickiego, fundatora klasztoru, na wieży dzwon z 1591 r.

Dostęp do zabytku ograniczony. Kościół dostępny z zewnątrz, otwarty podczas nabożeństw.

Oprac. Marzena Zwierowicz, 5.12.2014 r.

 

Bibliografia

  • Diecezja Toruńska, Historia i teraźniejszość, t.11, Dekanat Lubawski, Toruń 1995, ss.53 - 55
  • Kronika OO. Bernardynów Lubawskich, wyd. A. Mańkowski, Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu, t.9., 1932 - 34, nr 1/2
  • Nowakowski A., Lubawa. Konserwacja XVII-wiecznego stropu kasetonowego w kościele p.w. św. Jana Chrzciciela, „Warmińsko - Mazurski Biuletyn Konserwatorski” 2000, t.2, s. 176 - 186
  • Nowakowski A., Konserwacja XVII-wiecznego stropu prezbiterium w kościele p.w. św. Jana Chrzciciela w Lubawie, „Warmińsko - Mazurski Biuletyn Konserwatorski”, 2002, t.4, s. 88-99.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1600-1613
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Lubawa
  • Lokalizacja: woj. warmińsko-mazurskie, pow. iławski, gmina Lubawa (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy