Ruiny zamku konwentualnego, Lipienek
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Ruiny zamku konwentualnego

Lipienek

photo

Siedziba komtura ziemi chełmińskiej, jeden z pierwszych zamków krzyżackich zbudowanych na planie regularnym.

Historia

Krzyżacki zamek konwentualny zbudowano na cyplu jeziornym oblewanym dawniej przez wody jeziora Zamkowego. Prawdopodobnie we wczesnym średniowieczu istniał w tym miejscu gród, o którym wspomniano w 1277 roku przy okazji opisu najazdu Skomanda. W czasie przeprowadzonych na zamku, w 1992 roku, archeologicznych badań sondażowych nie pozyskano materiałów dowodzących jednoznacznie istnienie grodu. Budowę kamienno-ceglanego zamku, z gospodarczym zapleczem, rozpoczęli krzyżacy w XIII wieku, najprawdopodobniej po najeździe Skomanda. Zbudowana wówczas warownia od 1285 roku była siedzibą komtura ziemi chełmińskiej. W 1330 roku zamek próbowały zdobyć wojska Władysława Łokietka. Komtur ziemi chełmińskiej rezydował w Lipienku do 1335 roku, a od tego momentu do roku 1454 na zamku urzędował  wójt, który sprawował funkcje sądownicze nad rycerstwem ziemi chełmińskiej, a także miał wpływ na decyzje dotyczące spraw wojskowych. Wójt administracyjnie podlegał bezpośrednio pod Malbork. Dwóch wójtów lipienieckich: Paul von Rüsdorf i Ludwig von Erlichhausen zrobiło zawrotne polityczne kariery zostając wielkimi mistrzami zakonu krzyżackiego. W wyniku ustaleń II pokoju toruńskiego Lipienek znalazł się w granicach królestwa polskiego. Zamek przestał mieć znaczenie militarne i stał się przedmiotem wynajmu, jego dzierżawcy grzecznościowo nazywani byli starostami. W XVI wieku zamek był jeszcze w bardzo dobrym stanie technicznym, zamek wysoki pełnił funkcję rezydencji, do której został przystosowany przez rodzinę Kostków, a przedzamcze pełniło funkcje gospodarcze. Podczas wojny ze Szwecją w latach 1656-1659 uległ poważnym zniszczeniom i od tej pory postępowała jego destrukcja. W XIX wieku zamek wysoki już nie istniał i nie wiadomo kiedy go rozebrano.

Opis

Założenie zamkowe zachowało się w formie ruiny i w takim stanie wpisane zostało do rejestru zabytków. Obiekt składa się z dwóch zasadniczych elementów: wyniesienia zamku wysokiego i przedzamcza. Wyniesienie zamku wysokiego zbudowane jest na planie ośmioboku i zabezpieczone cembrowiną z granitowych otoczaków. Zamek wysoki zbudowany był na planie zbliżonym do kwadratu i usytuowany w pobliżu południowo-zachodniego narożnika wyniesienia. Zachowały się po nim relikty ściany południowej skrzydła północnego, piwnica w narożniku południowo-wschodnim i pozostałości fundamentów czytelne pod darnią. Wyniesienie przedzamcza zbudowane jest na planie nieregularnego pięcioboku, pierwotnie również było zabezpieczone cembrowiną z granitowych otoczaków, której relikty zachowały się w narożniku północno-zachodnim. W latach 80. XX wieku częściowo zniszczone zostały południowa cembrowina przedzamcza wraz z fosą i przekształcone w strzelnicę. Wyniesienie zamku wysokiego i przedzamcze oraz przedzamcze i wysoczyzną rozdzielają fosy a w miejscach, w których pierwotnie znajdowały się mosty, są obecnie groble.

Zamek znajduje się na terenie prywatnym, jego zwiedzanie należy uzgodnić z właścicielem.

Oprac. Leszek Kotlewski, OT NID w Toruniu, 30.09.2014 r.

Bibliografia

  • Bachanek J., Kirkowski R., Lisewo i okolice - zarys dziejów do 1946 roku, Lisewo 1993.
  • Bojarski J., Lipieniek, [w:] Wczesnośredniowieczne grodziska ziemi chełmińskiej, Toruń 1994, s. 99-102.
  • Guerquin B., Zamki w Polsce, Warszawa 1984.
  • Haftka M., Zamki krzyżackie w Polsce, Malbork 1999.
  • Jóźwiak S., Powstanie i rozwój struktury administracyjno-terytorialnej zakonu krzyżackiego na Kujawach i ziemi chełmińskiej w latach 1246-1343, Toruń 1997.
  • Kajzer L., Kołodziejski S., Salm J., Lipieniek, [w:] Leksykon zamków w Polsce, Warszawa 2002, s. 274-275.
  • Pabian A., Rozynkowski W., Zamki krzyżackie na ziemi chełmińskiej, Toruń 1997.
  • Torbus T., Die Konventsburgen in Deutschordensland Preussen, München 1998.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: inne
  • Chronologia: XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Lipienek
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. chełmiński, gmina Lisewo
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy