Ratusz, Lewin Brzeski
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Lewin Brzeski został lokowany ok. poł. XIII w. przez Bogusza z Pogorzeli, w 1333 r. ponownie otrzymał prawa miejskie. Miasto w wyniku wydarzeń historycznych kilkakrotnie zmieniało przynależność państwową, gnębione było przez pożary i kolejne wojny. Centrum średniowiecznego założenia stanowi prostokątny rynek, z którego wybiegają prostopadłe uliczki, otoczone okrężną ulicą biegnącą wzdłuż dawnej linii obwarowań. Zabudowa pierzei rynkowych pochodzi z pocz. XIX oraz XX w. Znajdujący się pośrodku rynku późnoklasycytyczny ratusz jest przykładem budynku użyteczności publicznej w kameralnym, śląskim miasteczku.

Historia

Pierwszy ratusz wzniesiono ok. 1500 r., w konstrukcji szkieletowej, drugi powstał prawdopodobnie w 1729 r. Zaniedbany, użytkowany jako wojskowy magazyn, zawalił się 2 czerwca 1799 r., a jego nowowybudowany następca spłonął podczas pożaru miasta w grudniu 1832 r. Obecny ratusz wzniesiono w 1837 r. Był to to nieduży budynek z dwiema wieżyczkami, który szybko okazał się za mały na potrzeby miasta, gdyż nie mieścił np. urzędującego w prywatnych pomieszczeniach sądu miejskiego. Pierwszą rozbudowę przeprowadzono w 1858 r., kolejną rozpoczęto na przełomie wieków, a zakończono w 1908 r. Podczas prac m.in. zamiast dwóch wieżyczek dotychczas zdobiących obiekt postawiono jedną oraz zmieniono konstrukcję dachu. 19 listopada 1908 r. na posiedzeniu władz miasta i przy współudziale mieszczan nowy gmach został uroczyście poświęcony. Do 1945 r. mieściła się tu kasa oszczędnościowa, biblioteka miejska, komendantura żandarmerii, a piętro zajmował magistrat. W połowie 1945 r. do budynku wprowadziła się polska administracja miasta.

Opis

Ratusz usytuowany jest pośrodku rynku, obsadzony szpalerem drzew i z trzech stron otoczony skwerem miejskim. Budynek wzniesiony został na rzucie prostokąta, jest dwukondygnacyjny z dwukondygnacyjnym, użytkowym poddaszem. Przy wschodniej i zachodniej elewacji znajdują się trójkondygnacyjne ryzality zakończone trójkątnymi szczytami. Główna część budynku kryta jest wysokim dachem naczółkowym, ryzality - prostopadłym do niego dachem dwuspadowym. Nad miejscem przecięcia kalenic dachów wznosi się wieżyczka kryta kopułowym daszkiem na drewnianych słupkach, zwieńczonym iglicą z chorągiewką. Ratusz został wymurowany z cegły i otynkowany, nad większością pomieszczeń znajdują się stropy drewniane. Dach kryty jest dachówką ceramiczną. Późnoklasycystyczne elewacje zdobione są skromną dekoracją - wąskim gzymsem między kondygnacjami, tynkowanymi wnękami wokół okien przyziemia. Elewacja zachodnia (frontowa) jest sześcioosiowa, z dwuosiowym ryzalitem pośrodku, zdobionym trzema pilastrami na masywnych cokołach, między którymi znajdują się drzwi i okno. Ryzalit wieńczy trójkątny, profilowany naczółek z herbem miasta oraz sztukaterią roślinną. Elewacja wschodnia (tylna) także jest sześcioosiowa, z centralnie umieszczonym dwuosiowym ryzalitem. Boczne, trójosiowe elewacje dzielone są wysokimi pilastrami i gzymsami. Układ wnętrz jest dwutraktowy, z korytarzem w środkowej osi.

Wnętrza ratusza dostępne są w godzinach pracy Urzędu Miasta i Gminy Lewin Brzeski, z zewnątrz obiekt jest ogólnodostępny.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, NID OT w Opolu , 17.07.2014 r.

 

Bibliografia

  • Eysmontt J., Studium historyczno-urbanistyczne miasta Lewin Brzeski, Wrocław 1968, mps, AZ WUOZ w Opolu, sygn. 615, nr inw. 629
  • Przyborowski F., Selumacka J., Historia miasta Lewina, mps, AZ WUOZ w Opolu, mps. sygn. 74
  • Przyłęcki M., Lewin Brzeski. Dokumentacja konserwatorska do planu porządkowego, Wrocław 1956, s. 6, mps. w AZ WKZ w Opolu, sygn. 97.
  • Banik J., Lewin Brzeski. Monografia miasta, Opole 2005.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, z. 1, red. T. CHRZANOWSKI,  M. KORNECKI, Warszawa 1961.
  • Köhler K., Geschichte der Stadt Löwen, Löwen 1933.
  • Kuske O., Kirchen Chronik von Löwen,  Löwen 1883.
  • Lasończyk I., Zarys historii Lewina Brzeskiego, Opole 1962.
  • Lis M., Górny Śląsk. Zarys dziejów do połowy XX wieku, Opole 2001.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: ratusz
  • Chronologia: 1837
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek 1, Lewin Brzeski
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. brzeski, gmina Lewin Brzeski - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy