Zespół pałacowo-folwarczny, Krzyżowa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół pałacowo-folwarczny

Krzyżowa

photo

Podczas II wojny światowej w należącym do majątku Helmuta Jamesa von Moltkego tzw. Domu na Wzgórzu odbywały się spotkania Kręgu Krzyżowej, niemieckiego ruchu oporu przeciwko polityce Adolfa Hitlera. Dnia 12 listopada 1989 r. odbyła się tutaj Msza Pojednania z udziałem niemieckiego kanclerza Helmuta Kohla i polskiego premiera Tadeusza Mazowieckiego.

Historia

Barokowy pałac wzniesiono ok. 1720 r., przebudowano w latach 1868-1869 i 1891-1900. Obiekt był własnością rodziny von Moltke od 1867 r., kiedy został kupiony przez gen. Helmuta Karla von Moltkego, głównego stratega pruskich wojen z Danią w 1864 r., Austrią w 1866 r. i Francją w latach 1870-1871. Po 1945 r. pałac i folwark - użytkowane przez państwowe gospodarstwo rolne - uległy degradacji. Odbudowę prowadzono w latach 1992-1994 z przeznaczeniem na centrum konferencyjne, którym zarządza Fundacja „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego.

Opis

Zespół usytuowany po południowej stronie głównej drogi wiejskiej biegnącej przez Krzyżową. Od wschodu sąsiaduje z parkiem, od którego ogranicza go odnoga rzeki Piławy. Pałac na rzucie prostokąta, z prostokątnymi ryzalitami klatek schodowych przy elewacjach bocznych i mniejszymi ryzalitami bocznymi przy północno-wschodniej elewacji ogrodowej. Dwukondygnacyjny, na cokole wysokiej piwnicy, kryty dachem mansardowym. Elewacje o neobarokowym detalu, z boniowanymi narożnymi lizenami i prostymi obramieniami okien. Na fasadzie południowo-zachodniej późnobarokowy kamienny portal z ukośnymi pilastrami i kolumnami kompozytowymi, łamanym gzymsem i kartuszem herbowym właścicieli. Wejście poprzedzone schodami z kutą barierą z latarniami. Na elewacji ogrodowej, między bocznymi ryzalitami, balkon na boniowanych, prostokątnych filarach. Nad przeszklonymi, półkoliście zamkniętymi drzwiami balkonowymi łamany odcinek gzymsu o późnobarokowych formach. Miedzy pałacem a korytem Piławy taras z balustradą. Pałac o układzie dwutraktowym z centralną sienią i reprezentacyjną klatką schodową, w zachodnim narożu sala balowa z dekoracją sztukateryjną i z barokowym ceramicznym piecem oraz dwoma kominkami. Na klatce schodowej dwa malowidła o tematyce batalistycznej: wojska francuskie plądrujące Lubekę w 1806 r. i wojska pruskie witane przez mieszkańców Paryża w 1871 r. (malarz Lipinsky, 1900). We wnętrzach stała wystawa o Kręgu Krzyżowej. Przed pałacem podwórze folwarczne kształtem zbliżone do prostokąta, zamknięte zabudową gospodarczą (pięć budynków mieszkalnych, stajnie, owczarnia-obora, spichrz, stodoła, wozownia, brama wjazdowa w północno-wschodnim narożu). Budynki folwarczne pochodzą głównie z 1. poł. XIX w., w późniejszym czasie były przebudowywane. Od południa do zespołu przylega zrekonstruowany kwaterowy ogród ozdobny otoczony murem z czterema ozdobnymi bramami, na których osi założono dwie przecinające się drogi. W północno-wschodnim narożniku folwark graniczy z otoczonym murem kamiennym kościołem św. Michała Archanioła. Na północny wschód od folwarku, na Wzgórzu Kaplicznym, cmentarz z grobami rodziny von Moltke.

Zabytek dostępny. Właścicielem zespołu jest Fundacja „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego. Folwark, aleja, park i cmentarz rodowy są możliwe do zwiedzania bez ograniczeń. Do pałacu wstęp wolny. Poszczególne obiekty pełnią różne funkcje i nie wszystkie są dostępne.

Oprac. Krzysztof Czartoryski, OT NID we Wrocławiu, 15-09-2014 r.

Bibliografia

  • Brzezicki S., Nielsen Ch., Grajewski G., Popp D. (red.), Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 462-463
  • Hołownia R., Założenie pałacowo-parkowe w Krzyżowej, Studium historyczne, Wrocław 1986 [mps w archiwum Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa we Wrocławiu].

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pałac
  • Chronologia: 1720 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Krzyżowa
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. świdnicki, gmina Świdnica
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy