Kościół par. pw. Wszystkich Świętych, Kraków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wszystkich Świętych

Kraków

photo

Kościół wzniesiony w tradycji późnogotyckiej, ale jest jednocześnie przykładem pierwszych form „barokizacji” drewnianych obiektów sakralnych związanych z ożywieniem ruchu budowlanego w Małopolsce datowanego od około połowy XVII w.

Historia

Górka Kościelnicka po raz pierwszy wzmiankowana była w latach 1373-74. W tym czasie erygowano miejscową parafię. W XV w. wieś należała m.in. do Jana z Koniecpola, a później do Krzesława z Kurozwęk, w 3. ćwierci XVI w. do Jana Wodzisławskiego, w XVII w. do Lubomirskich, w XVIII w. do Morsztynów, a w latach 1773-1945 do Wodzickich. Kościół zbudowany został z fundacji właścicielki wsi Barbary Morsztynowej w 1648 r. zapewne na miejscu poprzedniego. W okresie od połowy XVII w. do lat 80. XX w. świątynia kilkakrotnie znajdowała się w katastrofalnym stanie technicznym. W 1980 r. po przeprowadzeniu ekspertyz technicznych myślano nawet o rozebraniu zabytku. Pierwszy gruntowny remont kościoła został przeprowadzony i sfinansowany w 1777 r. przez Konstancję z Dembińskich Wodzicką. W tym czasie wnętrze ozdobiono polichromią i na nowo wyposażono w obrazy i sprzęty kościelne. Prace konserwatorskie zabezpieczające konstrukcję i pokrycie budowli prowadzone były w 3 ćwierci XX w. Kontynuowano je w 1983 r., 1993 (m.in. wymieniono wtedy gontowe pokrycie dachu i szalunek ścian) i w 1997 r. (obejmowały wtedy m.in. konserwację wyposażenia). Jesienią 2006 r. prowadzona była konserwacja zabytkowego prospektu organowego.

Opis

Kościół położony jest malowniczo na wyniesieniu terenu w północnej części Górki Kościelnickiej. Świątynia jest drewniana, zbudowana w konstrukcji zrębowej, oszalowana, wzniesiona w tradycji późnogotyckiej. Korpus budowli nakrywa stromy, dwuspadowy dach jednokalenicowy, oparty na więźbie storczykowej, z barokową ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę, zwieńczoną baniastym hełmem z latarnią. Świątynia ma jedną nawę i wielobocznie zamknięte prezbiterium, przy którym od północy znajduje się zakrystia, a od południa przedsionek. Od zachodu dobudowana jest kruchta. Wnętrze nakryte jest pozornymi sklepieniami kolebkowymi, w nawie z płaskimi odcinkami po bokach wspartymi na słupach. Profilowany i ozdobiony ornamentem sznurowym łuk tęczowy ma wykrój półkolisty. Ołtarze rokokowe wykonano w 2. połowie XVIII w. W głównym znajduje się obraz Matki Boskiej Anielskiej z XVII w., a w dwóch bocznych obrazy Chrystus i Samarytanka z XVIII w. i Serce Jezusa, namalowany w 1953 r. przez Jadwigę Rymanównę. Do zabytkowego wyposażenia świątyni należy także m.in. rokokowa ambona z 2. połowy XVIII w. i barokowa chrzcielnica z XVIII w. Ściany i sklepienia kościoła pokrywa polichromia ornamentalna i figuralna wykonana w 1954 r. przez Jadwigę Rymanównę. Do cmentarza przykościelnego prowadzi przejście pod klasycystyczną murowaną, dwukondygnacyjną dzwonnicę bramną ufundowaną w 1823 r. przez hrabiego Józefa Wodzickiego. Na cmentarzu znajduje się grobowiec projektu Hansa Mayera w którym spoczywa 42 żołnierzy armii austro-węgierskiej zmarłych w latach 1914-1918 w miejscowym szpitalu polowym. Wzdłuż alejki na wzgórze kościelne prowadzi Droga Krzyżowa złożona z kilkudziesięciu krzyży cmentarnych. W pobliżu kościoła znajduje się murowany budynek plebanii zbudowany w 1881 r.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania wewnątrz po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym w parafii. Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce. Dostępny może być także w okresie letnim w związku ze zwiedzaniem wybranych obiektów na SAD.

Oprac. Tadeusz Śledzikowski, OT NID w Krakowie, 08.09.2014 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie, oprac. J. Szablowski, Warszawa 1953, s. 153-154.
  • Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, oprac. Laberschek J., Leszczyńska-Skrętowa Z., Sikora F., Wiśniewski J, cz. I, z. 4, Wrocław i inne 1986, s. 838.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski (red.), Warszawa 1881, s.709.
  • Brykowski R., Kornecki M., Kościoły drewniane w Małopolsce południowej, Wrocław 1984, s. 71.
  • Kornecki M., Kościoły drewniane w Małopolsce, Kraków 1999, s. 104.
  • Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013, s. 162.
  • Śledzikowski T., Drewniane kościoły, kaplice i dzwonnice w Krakowie, Rocznik Krakowski, t. LXXIII, Kraków 2007, s. 79-81.
  • Weiss-Nowina-Konopoczyna Z., Kościół parafialny Wszystkich Świętych w Górce Kościelnickiej na wschodnim pograniczu Krakowa, „Kościoły Drewniane”, z. 68, red. i wyd. M. Kornecki, Kraków 1998, Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w Krakowie.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1648 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Podbiałowa 6, Kraków
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. Kraków, gmina Kraków
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy