Cerkiew unicka pw. św. Męczennika Nicefora, ob. cerkiew neounicka pw. św. Nikity (Niketasa) Męczennika, Kostomłoty
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Cerkiew unicka pw. św. Męczennika Nicefora, ob. cerkiew neounicka pw. św. Nikity (Niketasa) Męczennika

Kostomłoty

photo

Historyczna cerkiew w jedynej ob. w Polsce i na świecie katolickiej parafii neounickiej obrządku bizantyjsko-słowiańskiego. Cenny przykład tradycyjnego budownictwa cerkiewnego południowego Podlasia.

Historia

Cerkiew powstała zapewne wraz z erygowaniem parafii w 1631 roku. Według opisu z 1793 r., była bardzo mała, ale z dobudowaną kruchtą i zakrystią, kryta gontem, „z kopułką pośrodku”. Obok stała dzwonnica na czterech słupach. Świątynię remontowano w poł. XIX w. staraniem Józefa Łoskiego, właściciela wsi. W 1874 r. cerkiew została przemianowana przez władze carskie na prawosławną i dopiero w 1925 r. powróciła do obrządku bizantyjsko-słowiańskiego (zwanego ob. neounickim). Restauracja parafii wiązała się z kolejnymi remontami, przeprowadzonymi w latach 1927-1930, 1980-1981 i w 2002 roku. W 1953 r. odbudowano wieżę zniszczoną kilka lat wcześniej przez wichurę, w 2000 r. wykonano remont kapitalny dachu wraz ze wzniesieniem cebulastego hełmu. W latach 1987-1988 wnętrza ozdobiono polichromią, w 1999 r. obok cerkwi wybudowano drewnianą kaplicę, służącą jako ołtarz polowy.

Opis

Cerkiew stojąca w południowo-wschodniej części wsi, orientowana, z prezbiterium zwróconym niemal dokładnie na wschód. Zbudowana w konstrukcji zrębowej oszalowanej pionowo, wzmocnionej lisicami, wspartej na podmurówce. Typ świątyni salowej, w której prostokątna nawa i zamknięte trójbocznie prezbiterium mają tę samą szerokość i wysokość oraz wspólny strop. Nad nawą chór muzyczny z drewnianą balustradą, wsparty na dwóch słupach. Wejście główne prowadzi przez wąską kruchtę, ozdobioną trójkątnym szczytem z półkolistym oknem i zwieńczoną niską czworoboczną wieżą z cebulastym hełmem. Od wschodu do prezbiterium dostawiona prostokątna zakrystia. Okna nawy półkoliste, okna prezbiterium i kruchty koliste. Dach kryty blachą - nad nawą i kruchtą dwuspadowy, na zamknięciu prezbiterium i nad zakrystią trójpołaciowy, na wieży czterospadowy z cebulastym hełmem. Na kalenicy nawy ośmioboczna sygnaturka zwieńczona cebulastym hełmem. Mniejsze dwa hełmy postawiono również na kalenicy prezbiterium i kruchty. Wewnątrz eklektyczny ikonostas (po 1875 r.) z ikonami i carskimi wrotami z końca XVIII wieku. Wśród wyposażenia liczne dziewiętnastowieczne ikony, chorągwie procesyjne, feretrony. Na ścianach malowidła o motywach roślinnych i geometrycznych z 1988 roku. W sąsiedztwie cerkwi drewniana parterowa plebania z poł. XIX w., z oknami w charakterystycznych deskowanych obramieniach z geometrycznym ornamentem. Wokół świątyni swobodna zieleń, w pobliżu kilka pomników nagrobnych, prosta dzwonnica i nowa drewniana kaplica.

Dostęp do zabytku ograniczony. Możliwość zwiedzania wnętrza cerkwi po telefonicznym uzgodnieniu z proboszczem.

Oprac. Jan Niedźwiedź, OT NID w Lublinie, 15.09.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 8: Województwo lubelskie, z. 2: Powiat Biała Podlaska, Warszawa 2006, s. 141-143.
  • Maraśkiewicz J., Baszkow A., Drewniana architektura północnej części Euroregionu Bug, Biała Podlaska 2006, s. 57 i n.
  • Maraśkiewicz J., Semeniuk A., Drewniane budownictwo sakralne, powiat Biała Podlaska, Lublin 2001, s. 64-65.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1631
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kostomłoty
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. bialski, gmina Kodeń
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy