Kościół par. pw. Wszystkich Świętych, Sieroty
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wszystkich Świętych

Sieroty

photo

Kościół pw. Wszystkich Świętych posiada wysokie wartości artystyczne, historyczne oraz naukowe w skali regionu, stanowi jeden z niewielu przykładów architektury sakralnej wykonanej w mieszanej konstrukcji drewniano-murowanej. Cenny element wystroju stanowią gotyckie polichromie z 2. połowy XV wieku zlokalizowane w obrębie prezbiterium.

Historia

Pierwsze wzmianki odnośnie świątyni w Sierotach pochodzą kolejno z 1299 i 1447 roku. Zgodnie z przekazami źródłowymi w XVI wieku kościół znajdował się w rękach protestantów do społeczności katolickiej powrócił dopiero w 1629 roku. Sam obiekt budowany był w kilku etapach, jako pierwsze powstało murowane prezbiterium w 1427 roku, 30 lat później na przestrzeni 1456-1457 roku wybudowano nawę, najmłodszy element stanowi wzniesiona w 1775 roku wieża, wcześniejsza nie była związana bezpośrednio z bryłą kościoła, znajdowała się w sąsiedztwie obiektu. Czas powstania poszczególnych elementów ustalono na podstawie przeprowadzonych w ostatnich latach badań dendrochronologicznych, z których wynika również iż tragiczny w skutkach pożar z 1700 roku ominął świątynię. Obiekt wielokrotnie odnawiano, pierwszy remont kościoła miał miejsce już w XVII wieku, kolejne prace przeprowadzano w latach 1895, 1904 i 1959. W połowie lat 30. odsłonięto dla zwiedzających gotyckie polichromie zdobiące ściany prezbiterium, malowidła konserwowano w 1961 oraz 2007 roku.

Opis

Kościół pw. Wszystkich Świętych położony jest na niewielkim wzniesieniu przy ulicy Kościelnej, w centralnej części wsi Sieroty. Całość założenia ogrodzona jest kamiennym ogrodzeniem z jednospadowym daszkiem. Obiekt powstał w konstrukcji mieszanej drewniano-murowanej, posiada wpływy w stylu gotyckim i barokowym. Kościół jest jednonawowy, orientowany, składa się z murowanego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium z dostawioną wzdłuż jego północnej ściany zakrystią z przedsionkiem wzniesioną na planie wydłużonego prostokąta, szerszej postawionej na podmurówce nawy wykonanej w konstrukcji zrębowej w górnej części oszalowanej przy użyciu gontu, otoczonej w dolnej części przez przydaszki oraz dobudowanej od strony zachodniej trzykondygnacyjnej wieży wykonanej w konstrukcji słupowej. Dodatkowo od zewnątrz prezbiterium i zakrystia opięte są szkarpami.  Zasadnicza część bryły nakryta jest dachem dwuspadowym, przechodzącym nad prezbiterium w wielopołaciowy, dodatkowo  nad nawą znajduje się ośmioboczna latarnia z cebulastym hełmem, do której nawiązuje formą zwieńczenie wieży.  Wewnątrz na uwagę zasługuje wsparty na dwóch toskańskich kolumnach chór muzyczny o faliście wygiętej balustradzie, prezbiterium i empora z prostym sufitem, w nawie sklepienie pozorne w formie zbliżone do koszykowego, w zakrystii sklepienie kolebkowe. Najcenniejszy element wystroju stanowi gotycka polichromia z 1470 roku zachowana do dziś w formie malowideł linearnych zdobiących ściany prezbiterium oraz boczne filary. Wnętrze w stylu barokowym z elementami gotyku oraz renesansu, wśród wyposażenia wyróżnia się dwukondygnacyjny, późnorenesansowy ołtarz główny z 1622 roku, należy również zwrócić uwagę na XIX wieczne neobarokowe ołtarze boczne oraz barokową ambonę z 1. połowy XVIII w.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 12.09.2014 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VI woj. Katowickie, I. Rejduch-Samkowa, J. Samka (red.), z. 5 Powiat Gliwicki, oprac. E. Dwornik-Gutowska, M. Gutowski, K. Kutrzebianka, Warszawa 1966, s. 76-79.
  • J. Pilch, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008, s. 368-369.
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki. Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, oprac. E. Caban, I. Kontny, 1997.
  • Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Urbanistyki tzw. zielona. Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, oprac. M. Gutowski, 1959.
  • Konieczny A., Sprawozdanie z badań dendrochronologicznych zabytkowych kościołów w województwie śląskim przeprowadzonych w 2008 roku, (w:) Wiadomości konserwatorskie województwa śląskiego, T.1, G. Bożek (red.), Katowice 2009, s. 95-126.
  • Pleszniak J., Drewniane kościoły na spichlerzowych szlakach powiatu gliwickiego, Katowice 2012, s. 49-57.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1427 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kościelna , Sieroty
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. gliwicki, gmina Wielowieś
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy