Kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, Grabie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP

Grabie

photo

Kościółek, ubogi „wiejski prostaczek” jak pisał prof. Kazimierz Sosnowski. Jego stare oparkanienie, prymitywna dzwonnica, skromna architektura i polichromia, stara kamienna chrzcielnica - składają się na ujmującą swą prostotą całość.

Historia

Parafię erygował tu już w XIV wieku Wierzbięta z Branic, a obecny kościół pochodzi z 1742. Rok 1386 podawany jest jako data budowy pierwszego kościoła, który początkowo znajdował się po drugiej stronie Wisły w Woli Rusieckiej. Wskutek zmian koryta Wisły, po 1400, został przeniesiony na obecne miejsce. Kościół był uszkodzony ostrzałem artyleryjskim w czasie ofensywy rosyjskiej w 1915. Ostatni poważniejszy remont miał miejsce w latach 1982-1984, a bieżący w 1996. Dziś kościółek znajduje się w dobrym stanie.

Opis

Usytuowanie kościoła nie jest dominujące w nieregularnym, wielodrożnym układzie ruralistycznym. Budowla tradycyjnie orientowana. Kościół w konstrukcji zrębowej, szalowany, o ścianach wtórnie usztywnionych lisicami. Prezbiterium zamknięte trójbocznie; prostokątna, stosunkowo krótka nawa. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia, od wschodu otwarta kaplica z rzeźbą Chrystusa Ukrzyżowanego. Do nawy wejście boczne prowadzi od północy, osłonięte jest niewielką słupowo-ramową kruchtą; główne wejście od zachodu osłania nowa przybudówka, wzniesiona w miejsce niewielkiej kruchty. Wnętrze nakrywają stropy płaskie. Chór muzyczny o wklęsłowypukłym parapecie wspierają słupy zwieńczone kapitelami korynckimi. Reliktem poprzedniej, średniowiecznej budowli jest zachowane obramienie portalu zakrystyjnego, o wyjątkowo grubych ościeżach. W wejściu zachowane stare drzwi z okuciami i „kowalskim” zamkiem. Budynek nakrywają wysokie dachy, oddzielne nad nawą i prezbiterium, o znacznym zróżnicowaniu kalenic, ale ciągłymi połaciami płynnie i efektownie powiązanymi. Wspierają się one na solidnej i mocnej więźbie storczykowej, z usztywnieniem wzdłużnym, w typie gotyckim. Akcentem jest zgrabna wieżyczka na sygnaturkę z sześcioboczną latarnią, zwieńczona kopułką zakończoną kulą i krzyżem. Wszystkie dachy pobite są gontami. Strop i ściany wnętrza ozdobione są polichromią eklektyczną o motywach iluzjonistycznych i ornamentalnych. Na profilowanej belce tęczowej umieszczono barokowy krucyfiks. Retabulum ołtarza głównego sprzed połowy XVIII w., ma kształt płaskiego paludamentu, flankowanego bramkami na których ustawiono parę rzeźbionych aniołów; zwieńczenie ma kształt lambrekina z frędzlami i kartuszem. W polu umieszczony jest obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zapewne z XVII w., przesłonięty później dodanym tłem, rokokowymi sukienkami i regencyjnymi koronami. Dwa ołtarze boczne mają skromne retabula architektoniczne z późnobarokową ornamentyką. Prawy z nich, uszkodzony pociskiem artyleryjskim w 1915, został zrekonstruowany. Zabytkiem z doby gotyku, jest kamienna chrzcielnica z XV w. w kształcie sześciobocznego kielicha o czarze zdobionej maswerkami. W kościele przechowywanych jest więcej przedmiotów zabytkowych. Wolnostojąca dzwonnica wznosi się w niewielkim oddaleniu ku północnemu-zachodowi, nieco dalej stoi plebania. W dzwonnicy dzwon z inskrypcją i datą odlania w 1601.

Obiekt dostępny po Mszach Świętych. W niedziele i święta godz.: 7.00, 9.00, 11.00. W soboty 18.00. Można uzgodnić zwiedzanie dzwoniąc do kancelarii parafialnej 12 251 13 35.

Oprac. Roman Marcinek, OT NID w Krakowie, 20.03.2015 r.

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, woj. krakowskie, pod red. J. Szablowskiego, wyd. 2, Warszawa 1953
  • M. Kornecki, Małopolskie kościoły drewniane w XVI i XVII wieku, „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury” X, 1976
  • K. Sosnowski, Ziemia Krakowska. Przewodnik wycieczkowy, I, Kraków 1947, s. 174
  • T. Chrzanowski, M.Kornecki, Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982, s.189, il.108.
  • M. Kornecki, Biuletyn „Kościoły drewniane”, 77/1999.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2 poł. XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Grabie 32
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wielicki, gmina Wieliczka - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy