Kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, Tuczno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP

Tuczno

photo

Kościół - trójnawowa hala o wielobocznym zamknięciu od wschodu i zredukowanym obejściu chóru, stanowi ważne ogniwo w rozwoju późnogotyckiej architektury Wielkopolski, wskazując zarazem na zapożyczenia z architektury sakralnej Pomorza Zachodniego i Brandenburgii. Wnętrze świątyni kryje dzieła o bardzo wysokiej klasie artystycznej - manierystyczne i barokowe ołtarze z obrazami ze szkoły gdańskiego malarza Hermana Hana.

Historia

Parafia w Tucznie wzmiankowana jest w 1349 r. Pierwszy kościół był prawdopodobnie budowla drewnianą, obecny powstał przypuszczalnie w 1. poł. XV w. Według niektórych badaczy miała to być trójnawowa hala z trójbocznym zamknięciem nawy głównej, wpisanym w pięcioboczny obrys murów zewnętrznych. Dopiero w trakcie budowy zrezygnować miano z obejścia, ustawiając filary w dwóch rzędach. Data 1522 podawana niekiedy jako rok fundacji kościoła - odnosi się być może do rozpoczęcia budowy wieży. W okresie reformacji kościół przeszedł w ręce ewangelików i pozostawał w ich posiadaniu do 1. dziesięciolecia XVII w. W 1581 r. spłonął, następnie został odbudowany i w poświęcony w 1622 r. W 1636 r. zawaliła się wieża. W 1640 kościół spłonął ponownie podczas wielkiego pożaru miasta, w następnych latach został odbudowany i wyposażony. Wzniesiono nową wieżę wykorzystując relikty poprzedniej, w 1646 r. ukończono kruchtę południową, o czym świadczyła data w szczycie. Wyposażono wnętrze kościoła, który został poświęcony w 1660 r. przez biskupa poznańskiego Wojciecha Tolibowskiego. W następnych latach powstawały kolejne elementy wyposażenia - w 1738 r. wymienia się we wnętrzu świątyni 10 ołtarzy. W 1834 r. podczas pożaru miasta spłonął dach i hełm wieży, które w następnych latach odbudowano. Od tego czasu kościół przetrwał w mało zmienionym stanie - pozostał nietknięty nawet pomimo całkowitego zniszczenia miasta pod koniec 2. wojny światowej.

Opis

Kościół położony w południowo-zachodniej części miasta, w narożniku rynku, przy ulicy prowadzącej do zamku. Usytuowany w obrębie cmentarza przykościelnego, otoczonego murem z barokową bramą od wschodu i furtą od zachodu. Orientowany, późnogotycki. Trójnawowa, czteroprzęsłowa hala o pięciobocznym zamknięciu od wschodu, z kwadratową wieżą od zachodu. Korpus nawowy nakryty dachem o dwu spadkach w kierunku północnym i południowym i pięciu od strony wschodniej, wieża czterokondygnacyjna, zwieńczona dwukondygnacyjnym, ośmiobocznym baniastym hełmem z prześwitami. W zwieńczeniu hełmu kula z krzyżem. Kościół murowany z cegły, korpus nawowy w wątku gotyckim, wieża i zakrystie w wątkach nowożytnych. Dach pokryty dachówką karpiówką. Elewacje korpusu nawowego oszkarpowane, podzielone gzymsami podokiennym i wieńczącym, okna korpusu i wieży zamknięte ostrołukowo. W każdej z elewacji wieży sięgająca do wysokości trzeciej kondygnacji włącznie wysoka, ostrołukowo zamknięta wnęka, przepruta otworami okiennymi. W najwyższej kondygnacji otwory dzwonne (trzy od zachodu, cztery od północy i południa), powyżej nich - tarcze zegarowe. Narożne partie wieży zaakcentowane konchowo sklepionymi wnękami. Nad półkoliście zamkniętym portalem głównym - owalne nadświetle. We wschodniej elewacji zakrystii południowej wczesnobarokowy portal. Wnętrze nakryte sklepieniami gwiaździstymi, wspartymi na ośmiobocznych filarach międzynawowych z wydzieloną strefą impostową. Od zachodu drewniany, późnorenesansowy chór muzyczny.

Zachowane bogate, późnorenesansowe i barokowe wyposażenie. Ołtarze drewniane, obficie zdobione snycerką i polichromią. W prezbiterium trzy nastawy manierystyczne, z lat 40. XVII w.: ołtarz główny z obrazami przedstawiającymi Koronację NMP i Komunię św. Stanisława Kostki (z XVII w.) oraz św.św. Wacława i Kazimierza (z XIX w.), dwa ołtarze boczne obrazy z XVII i XIX w. W nawie pn. ołtarz z lat 40. XVII w. z trzema obrazami z XVII w. (m.in. z przedstawieniem św. Rodziny w polu środkowym) oraz ołtarz z 1. poł. XVIII w. z obrazami św. Barbary - siedemnasto- i dziewiętnastowiecznym. W nawie pd. ołtarz z 2. poł. XVII w. z obrazem Anioła Stróża z XIX w. Ambona barokowa, z ok. poł. XVII w., chrzcielnica kamienna, z 2. poł. XVII w., w kształcie wazy, częściowo wmurowana w ścianę. Na emporze zach. prospekt organowy, manierystyczny z ok. poł. XVII w. Na jednym z filarów nawy pn. rzeźba Pieta, późnogotycka, z 1. poł. XVI w. Na sklepieniach naw malarska dekoracja ornamentalna z 1. ćw. XX w., na sklepieniu zakrystii polichromia z początku XX w. ze scenami z ewangelii oraz portretami papieży. Zachowane zabytki kowalstwa - kute drzwi do zakrystii oraz zamek w późniejszych drzwiach wejściowych do kościoła.

Obiekt dostępny, w razie zamknięcia kościoła po uprzednim zgłoszeniu do ks. proboszcza.

Oprac. Maciej Słomiński OT NID Szczecin, 14.10.2014 r.

Bibliografia

  • Architektura gotycka w Polsce pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995, Katalog zabytków, s. 245-246
  • Heise J., Die Bau- und Kunstdenkmäler der Kreise Marienwerder (westlich der Weichsel), Schwetz, Konitz, Schlochau, Tuchel, Flatow und Deutsch Krone, Danzig 1884-1887, s. 449-454
  • Korytkowski J., Brevis descriptio historico-geographica ecclesiarum archidioecesis gnesnensis et posnaniensis, Gniezno 1888, s. 249-251
  • Łukaszewicz J., Krotki opis historyczny kościołów parochialnych w dawnej diecezji poznańskiej, t. I, Poznań 1858, s. 222-224
  • Nowacki J., Archidiecezja poznańska w granicach historycznych i jej ustrój, Poznań 1964, s. 393-394
  • Puciata M., Tuczno, pow. wałecki, woj. koszalińskie, kościół p.w. Wniebowzięcia NMP, wystrój wnętrza, PKZ Warszawa 1971, mps WUOZ Poznań, delegatura w Pile
  • Puciata M., Wystrój wnętrza kościoła parafialnego w Tucznie w powiecie wałeckim, „Koszalińskie Zeszyty Muzealne”, nr 3, 1973, s. 274-303
  • Słomiński M. Tuczno, woj. pilskie. Kościół parafialny p. w. Wniebowzięcia NMP. Dokumentacja historyczno-architektoniczna, PKZ Szczecin, 1990, mps. w WUOZ Szczecin oraz w archiwum  NID OT Szczecin
  • Karta ewidencyjna zabytku budownictwa i architektury, opr. T. Wujewski, 1996 r., mps w WUOZ Szczecin

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1. poł. XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Tuczno
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. wałecki, gmina Tuczno - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy