Kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Czarne
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Czarne

photo

Kościół stanowi przykład osiemnastowiecznej budowli sakralnej, wzniesionej w tradycyjnej, ryglowej technice budowlanej. Wyróżnia się dobrze zachowaną formą architektoniczną oraz cennym, osiemnastowiecznym wyposażeniem.

Historia

Z zachowanych dokumentów wynika, ze kościół w Czarnem istniał już 1395 r. i stanowił filię parafii w Sokolu. W 1550 r. świątynia została przejęta przez protestantów, po czym w 1596 r. ponownie wróciła do katolików. Od 1617 r. stała się kościołem parafialnym i siedzibą dekanatu. W 1686 r. dekanat z powodu małej liczby wiernych zlikwidowano. Świątynia w Czarnem była wielokrotne niszczona i odbudowywana. Pierwszy kościół został zniszczony, po czym odbudowany w latach 1645-1646. Następnie spalony w 1653 r. i ponownie wzniesiony w 1673 roku. Po kolejnym pożarze kościół odbudowano w latach 1720-1721. Ostatni, niszczący świątynię pożar miał miejsce w 1755 roku. Zachowana do dzisiaj budowla została wzniesiona w 1756 r. (na chorągiewce wieży widnieją daty budowy kolejnych kościołów - 1673, 1710 i 1756). W latach 2010-2012 kościół został gruntownie odrestaurowany.

Opis

Kościół usytuowany jest w północno - zachodniej części miasta. Orientowany. Położony na działce ograniczonej od północy ul. A. Mickiewicza, od wschodu ul. Kościelną, od południa ul. T. Kościuszki, a od zachodu zabudową usytuowaną przy ul. Cichej. Pierwotnie teren przykościelny pełnił funkcję cmentarza, z którego do dnia dzisiejszego zachowały się dwa nagrobki. W obrębie działki kościelnej rosną pojedyncze egzemplarze starodrzewu.

Kościół został wzniesiony w konstrukcji ryglowej, fachy wypełnione cegłą, nie otynkowane. Dach kryty gontem. Założony na rzucie prostokąta, z wydzielonym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Do budowli przylegają dwie przybudówki: do pn. elewacji prezbiterium - zakrystia, a do pd. elewacji nawy - kruchta. Bryła kościoła jest rozczłonkowana, złożona z nawy, węższego i niższego prezbiterium, dwóch niewielkich przybudówek oraz usytuowanej od zach., wbudowanej w nawę dwukondygnacyjnej wieży. Nawa kościoła nakryta jest dachem dwuspadowym, prezbiterium pięciospadowym, przybudówki dachami pulpitowymi, a wieża barokowym, baniastym hełmem z latarnią.

W elewacjach otwory okienne zwieńczone są łukami odcinkowymi, we wsch. ścianie prezbiterium znajduje się okno okrągłe. Pod okapem występuje profilowany gzyms. Dekoracyjnie oddziałuje gęsta szachownica konstrukcji ryglowej oraz skontrastowanie barwy drewna z ceglanymi polami fach.

Kościół posiada bogate, barokowo - rokokowe wyposażenie wnętrza, pochodzące z XVIII w.: emporę, ołtarz główny z kurdybanowym antepedium, ambonę, chrzcielnicę, konfesjonał oraz drzwi z prezbiterium do zakrystii i z zakrystii na ambonę. Ponadto, w kruchcie znajduje się granitowa kropielnica z XV w. (datowanie niepewne)

Zabytek dostępny. Kościół jest otwarty bezpośrednio przed i po nabożeństwach.

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 26.09.2014 r.

Bibliografia

  • Sadkowski T., Drewniana architektura sakralna na Pomorzu Gdańskim w XVIII-XX w., Gdańsk 1977
  • Fryda M., Kościoły Człuchowa i okolicy, Człuchów 1995, s. 24-25
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury. Kościół rzym.-kat. P.w. Wniebowzięcia NMP, opr. D. Cieślik,1999, Archiwum NID

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2 poł. XVI w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kościelna 6, Czarne
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. człuchowski, gmina Czarne - miasto
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy